Uzasadnienie
Sławomir J. w dniu 12 lipca 1994 r. uzyskał tytuł magistra prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego. Po skończeniu studiów był pracownikiem Komornika Sądu Rejonowego w Ł. a od 2 stycznia 1996 r. odbywał u tegoż Komornika praktykę komorniczą zakończoną egzaminem komorniczym zdanym z wynikiem dobrym 26 września 1997 r. przed Komisją Egzaminacyjną dla kandydatów na komorników przy Sądzie Wojewódzkim w Ł. Sławomir J. 2 grudnia 1997 r. wystąpił za pośrednictwem Prezesa Sądu Apelacyjnego w Ł. do Ministra Sprawiedliwości z wnioskiem o powołanie go na stanowisko komornika sądowego działającego w okręgu Sądu Apelacyjnego w Ł., w przypadku powstania wakatu na tym stanowisku.Wkrótce powstał wakat na stanowisku komornika sądowego rewiru I przy Sądzie Rejonowym w Z. i skarżący zaczął ubiegać się o powołanie go na urząd komornika sądowego rewiru I przy Sądzie Rejonowym w Z. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 6 marca 1998 r. odmówił powołania Sławomira J. na stanowisko komornika sądowego.
W uzasadnieniu podano, że kandydat na komornika sądowego powinien posiadać kwalifikacje, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji /Dz.U. nr 133 poz. 882/.
Jednym z ustawowych wymogów jest odbycie aplikacji komorniczej będącej nową instytucją. W przepisach przejściowych: art. 100 i art. 101 określono prawa osób, które odbyły lub rozpoczęły praktykę komorniczą w okresie obowiązywania poprzednich przepisów.
I tak osoby, które odbyły praktykę - złożyły z wynikiem pozytywnym egzamin komorniczy przed dniem wejścia w życie ustawy, mogą - na swój wniosek - zostać powołane przez Ministra Sprawiedliwości na asesorów komorniczych /art. 100/. Z kolei ci, którzy rozpoczęli praktykę komorniczą przed dniem wejścia w życie ustawy mogą kontynuować szkolenie a po jego zakończeniu i zdaniu egzaminu na zasadach określonych w art. 31 ustawy mogę zostać powołani na stanowisko komornika. Stąd, zdaniem Ministra Sławomir J. ponieważ zdał egzamin komorniczy we wrześniu 1997 r. może być jedynie - na swój wniosek - powołany na stanowisko asesora komorniczego.
Sławomir J. wystąpił w trybie art. 127 par. 3 Kpa do Ministra Sprawiedliwości z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zwrócił uwagę, że w świetle wykładni systemowej i funkcjonalnej, zgodnia z zasadą racjonalnego prawodawcy, zasady zaufania i równości wobec prawa oraz porównując przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji /art. 10, art. 30, art. 32, art. 100 i art. 101 z par. 10 zdanie drugie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 grudnia 1960 r. o komornikach należy dojść do wniosku o zbieżności aplikacji komorniczej z dawną praktyką komorniczą. Definicja aplikacji komorniczej z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. jest prawie identyczna z definicją praktyki komorniczej zamieszczonej w par. 10 zd. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 grudnia 1960 r. Przeciwne rozumowanie, zdaniem skarżącego, musiałoby prowadzić do wniosku, że przez co najmniej 2 lata od wejścia w życie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. na stanowisko komornika nie będzie mianowana żadna osoba.
Asesorzy powołani na podstawie art. 100 i na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. mają identyczne uprawnienia, chociaż osoba powołana na podstawie art. 32 ust. 1 musi mieć aplikację komorniczą a osobie z art. 100 wystarczy, że odbyła praktykę komorniczą. Jest to dodatkowy argument za tym, że odbycie praktyki komorniczej jest zrównane z odbyciem aplikacji komorniczej.
Osoba, która odbywała praktykę komorniczą może kontynuować szkolenie i po uzupełnineniu wykształcenia w zakresie studiów wyższych prawniczych lub administracyjnych może zostać powołana na stanowisko komornika. Tym bardziej powinna być więc powołana na stanowisko komornika osoba, która odbyła praktykę komorniczą, zdała egzamin komorniczy i ma wymagane przez ustawę wyższe wykształcenie. Przeciwne rozumowanie rażąco narusza zasadę równości wobec prawa i zasade równego traktowania obywateli przez władze publiczne.
Art. 100 odnosi się tylko do osób, które nie posiadają wymaganego ustawą wykształcenia i daje im możliwość wykonywania obowiązków komorniczych na stanowisku asesora. Nie ma w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. przepisu nakładającego na osoby, które złożyły wcześniej egzamin komorniczy, obowiązek odbycia na nowo aplikacji komorniczej i powtórne złożenie egzaminu.
Minister Sprawiedliwości decyzją z 6 kwietnia 1998 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 6 marca 1998 r. i powtórzył argumenty z jej uzasadnienia.
Sławomir J. zaskarżył decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 kwietnia 1998 r. i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia 6 marca 1998 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Różnic między praktyką komorniczą a aplikacją komorniczą i między egzaminem według nowej ustawy a według poprzednio obowiązujących przepisów trudno się dopatrzeć. Zmiana w ustawie dotyczy przede wszystkim wprowadzenia dla kandydatów na komorników wymogu wyższych studiów prawniczych lub administracyjnych /por. art. 10 ust. 1 pkt 3 i art. 102 cytowanej ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r./.
Tymczasem według interpretacji Ministra Sprawiedliwości prawktykant komorniczy, który zdał egzamin komorniczy i ma wyższe wykształcenie prawnicze lub administracyjne nie może zostać komornikiem, mimo że nikt nie kwestionuje jego wiedzy nabytej podczas praktyki komorniczej i wyniku złożonego przez niego egzaminu komorniczego. Arrt. 100, tak jak i art. 101 odnoszą się tylko do osób nie posiadających wyższego wykształcenia prawniczego lub administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i raz jeszcze podkreślił, że osoby, które ukończyły praktykę komorniczą i zdały egzamin komorniczy pod rządami starych przepisów mają tylko prawa określone w art. 100 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Organ administracji stosując przepisy nie może ograniczyć się do ich prostego odczytania, gdyż musi także wyjaśnić powstające wątpliwości, czy w drodze dopuszczalnych zasad wykładni prawa usunąć można niekonsekwencje pojawiające się w obowiązującym porządku prawnym. Te ostatnie problemy pojawiają się więc często na tle zagadnień związanych z przepisami przejściowymi. I właśnie w rozpatrywanej sprawie mamy spór związany z tym, jak traktować w świetle nowych przepisów uprawnienia uzyskane pod rządami poprzednio obowiązującego prawa.
Zmiana dokonana ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji /Dz.U. nr 133 poz. 882/ polegała między innymi na wzmocnieniu statusu komornika jako funkcjonariusza publicznego /art. 1/ powoływanego przez Ministra Sprawiedliwości po zasięgnięciu opinii Samorządu Komorniczego.
W stosunku do poprzednio obowiązujących przepisów /par. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 grudnia 1960 r. o komornikach/ wprowadzono w miejsce wykształcenia "co najmniej w zakresie szkoły średniej" wymóg ukończenia wyższych studiów prawniczych lub administracyjnych /art. 10 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornika sądowych i egzekucji/.
Zamiast dotychczasowej praktyki komorniczej /par. 6 i nast. rozporządzenia o komornikach/ zakończonej egzaminem na komornika /par. 15 cyt. rozporządzenia/ przed komisją egzaminacyjną przy Sądzie Wojewódzkim wyznaczoną spośród sędziów i doświadczonych komorników, urzędujących w siedzibie sądu wojewódzkiego /par. 17 cyt. rozporządzenia/ wprowadzono aplikację komorniczą /art. 10 ust. 1 pkt 4, art. 29, art. 30 cyt. ustawy/ zakończoną egzaminem komorniczym organizowanym przez Krajową Radę Komorniczą składanym przed komisją egzaminacyjną powołaną przez Ministra Sprawiedliwości /art. 31 ust. 1 cyt. ustawy/. W skład Komisji egzaminacyjnej obok przedstawiciela Ministra Sprawiedliwości i przedstawiciela Krajowej Rady Komorniczej wchodzą dwaj sędziowie sądu wojewódzkiego /delegowani przez Ministra Sprawiedliwości/ oraz komornik /delegowany przez izbę rady komorniczej/.
Wiadomo, że słowo "aplikacja" oznacza praktykę mającą na celu przygotowanie do wykonywania zawodu /sędziego, prokuratora, adwokata, radcy prawnego, notariusza/. Przy aplikacji w zawodach prawniczych chodzi jednak o praktykę osób mających ukończone studia prawnicze /uniwersyteckie studia prawnicze/.
Skoro więc pod rządami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 grudnia 1960 r. o komornikach wystarczyło "co najmniej wykształcenie średnie" kandydata na stanowisko komornika, to dla przygotowania go do wykonywania zawodu nie można było użyć nazwy aplikacja komorniczą" a tylko nazwy "praktyka komorniczą"
Dopiero wprowadzenie przez art. 10 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. dla kandydatów na komorników wymogu ukończenia wyższych studiów prawniczych lub administracyjnych pozwoliło ustawodawcy na użycie nazwy "aplikacja komorniczą", zgodnie z przyjętą konwencją językową, że aplikacja oznacza w środowisku prawniczym praktykę osób mających ukończone studia prawnicze przygotowujących się do wykonywania zawodu sędziego, prokuratora, adwokata, radcy prawnego, notariusza. Zasadniczą więc różnicą między "aplikacją komorniczą" z ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji a "praktyką komorniczą" z poprzednio obowiązującego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 grudnia 1960 r. o komornikach jest stawiany kandydatom wymóg wykształcenia. Bardziej już tylko szczegółowych a nie zasadniczych kwestii dotyczą różnice w sposobie powoływania i ustalania składu komisji egzaminacyjnej w trybie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r., w stosunku do trybu i zasad określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 grudnia 1960 r., ewentualne różnice w organizacji i przebiegu aplikacji komorniczej w stosunku do dotychczasowej praktyki itp.
W świetle powyższych analiz zrozumiałym jest, że w przepisach przejściowych ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji ustawodawca nie zajmował się sytuacją osób mających ukończone wyższe studia prawnicze lub administracyjne, które odbyły zgodnie z przepisami obowiązującymi do czasu wejścia w życie cytowanej ustawy praktykę komorniczą i zdały egzamin komorniczy. Wynika to z tego, że obok posiadania obywatelstwa polskiego i korzystania z pełni praw cywilnych i obywatelskich oraz posiadania odpowiedniego wieku - spełniają one warunki z art. 10 ust. 1 /wyjątek stanowi tu wymóg "nieskazitelnego charakteru" którego ocena musi być dopiero dokonana zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy/.
Żaden przepis nie unieważnił, ani odbytej zgodnie z wówczas obowiązującymi przepisami praktyki, ani kończącego je państwowego egzaminu komorniczego.
Stąd wskazane osoby muszą być uznane za spełniające warunki /po uzupełnieniu o ocenę w zakresie "nieskazitelnego charakteru" do kandydowania na stanowisko komornika.
Oczywiście o ewentualnym powołaniu zdecyduje Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii samorządu komorniczego analizie innych ocen kwalifikacyjnych oraz różnych uzupełniających danych o kandydatach.
Przepisy przejściowe zajęły się także sytuacją kandydatów na stanowiska komorników nie mających ukończonych wyższych studiów prawniczych lub administracyjnych - zasadnicza zmiana w statusie komornika wprowadzona ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. polegająca na wprowadzeniu w miejsce wykształcenia "co najmniej w zakresie szkoły średniej" wymogów studiów wyższych:
a/ praktykantami komorniczymi, którzy złożyli z wynikiem pozytywnym egzamin komorniczy przed dniem wejścia w życie ustawy i mogą w myśl art. 100 - na swój wniosek - zostać powołani przez Ministra Sprawiedliwości na asesorów komorniczych, b/ osobami, które rozpoczęły praktykę komorniczą przed dniem wejścia w życie ustawy, mogą kontynuować szkolenie, a po jego ukończeniu przystąpić do egzaminu komorniczego a z kolei po uzupełnieniu wykształcenia poprzez ukończenie wyższych studiów prawniczych lub administracyjnych będą mogły ubiegać się o powołanie przez Ministra Sprawiedliwości na stanowisko komornika /art. 101 ust. 1 i ust. 2/.
Pominięcie przez przepisy przejściowe osób mających ukończone wyższe studia prawnicze lub administracyjne, ukończoną praktykę komorniczą i zdany egzamin komorniczy w trybie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji świadczy o tym, że zostały one uznane za osoby, które mogą się także obecnie starać o powołanie na stanowisko komornika sądowego. Tylko w świetle takiego stanowiska można uznać za logiczne brzmienie: art. 100 i art. 101 cyt. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji.
Osoby mające ukończone wyższe studia prawnicze lub administracyjne, ukończoną praktykę komorniczą i zdany egzamin komorniczy w trybie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. mogą ubiegać się nie tylko o powołanie na stanowisko komornika, ale i asesora komorniczego ale nie w trybie art. 100 a w trybie art. 32 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.
Powołany w trybie art. 32 cytowanej ustawy asesor komorniczy, w przeciwieństwie do asesora powołanego w trybie art. 100, ma prawo ubiegać się o stanowisko komornika sądowego w razie powstania stosownego wakatu.
W świetle przedstawionych wywodów zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 kwietnia 1998 r. i utrzymana nią w mocy decyzja z dnia 6 marca 1998 r. zostały wydane z naruszeniem art. 10 ust. 1 w następstwie błędnej interpretacji przepisu przejściowego art. 100 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji. Należało więc na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzec, jak w sentencji wyroku.