Uzasadnienie
Decyzją z dnia 4 marca 1991 r. Rejonowa Komisja Poborowa nr 2 w B., działając na podstawie par. 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1989 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej oraz uznawania poborowych i żołnierzy za jedynych żywicieli rodzin /Dz.U. nr 68 poz. 413/, udzieliła poborowemu Maciejowi K. odroczenia zasadniczej służby wojskowej z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,15 ha - na okres do 31 grudnia 1994 r.
Wojewódzka Komisja Poborowa w B., działając w trybie nadzoru, decyzją z dnia 7 czerwca 1991 r. nr Ob. 5213-22/91 uchyliła orzeczenie Rejonowej Komisji Poborowej nr 2 w B. z dnia 4 marca 1991 r. i odmówiła Maciejowi K. odroczenia zasadniczej służby wojskowej z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. W uzasadnieniu orzeczenia podniesiono, że Maciej K. jest właścicielem nie zabudowanej działki rolnej o powierzchni 3,15 ha, którą nabył w drodze darowizny od wuja - Mariana R. Według art. 55[3] kodeksu cywilnego za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.
Natomiast nabycie nie zabudowanej działki gruntu rolnego nie spełnia warunków określonych w par. 6 ust. 1 cytowanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów.
Powyższe orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Poborowej w B. Maciej K. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jego uchylenie z powodu błędnego ustalenia stanu faktycznego oraz naruszenia prawa i interesu skarżącego.
Wojewódzka Komisja Poborowa nie uwzględniła skargi we własnym zakresie i przekazując ją Sądowi, powtórzyła argumenty podniesione w zaskarżonym orzeczeniu oraz wnosiła o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1989 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej oraz uznawania poborowych i żołnierzy za jedynych żywicieli rodzin /Dz.U. 1991 r. nr 82 poz. 370/ zawiera w par. 3 ust. 1 definicję gospodarstwa rolnego, zbliżoną w swej treści do brzmienia art. 55[3] kodeksu cywilnego. Wobec potrzeby dokonania wykładni przepisu par. 3 w związku z 6 ust. 1 cytowanego rozporządzenia należało sięgnąć do unormowań wcześniejszych, wprowadzających pojęcie gospodarstwa rolnego. Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. /obowiązująca od dnia 5 lipca 1963 r./ o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych /Dz.U. nr 28 poz. 168/ w art. 1 wprowadziła możliwość dokonania podziału gospodarstwa rolnego w drodze zbycia jego części, działu spadku albo zniesienia współwłasności wyłącznie z zachowaniem przepisów zawartych w tej ustawie. Ponadto ustawa ta ograniczyła krąg spadkobierców uprawnionych do dziedziczenia gospodarstwa rolnego /art. 5 i art. 19 ustawy/. Przepisy te następnie zostały wprowadzone do kodeksu cywilnego.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych /Dz.U. 1983 r. nr 19 poz. 86 - zmiana Dz.U. 1988 r. nr 10 poz. 73 i nr 29 poz. 202/, wydane na podstawie upoważnień zawartych w kodeksie cywilnym, w par. 1 zawiera określenie pojęcia nieruchomości rolnej, a w par. 2 pojęcie gospodarstwa rolnego: "Za gospodarstwo rolne uważa się wszystkie należące do tej samej osoby /osób/ nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego" /par. 2 ust. 1/. Jak z powyższego wynika, ustawodawca wprowadził pojęcie gospodarstwa rolnego przede wszystkim z tego powodu, że ograniczył krąg osób uprawnionych do dziedziczenia gospodarstw rolnych oraz zmierzał do ograniczenia dzielenia i tak już rozdrobnionych gospodarstw. W tym celu musiał określić, jaką część na przykład spadku należy uznać za składnik gospodarstwa rolnego i która część może być dziedziczona wyłącznie przez spadkobierców spełniających warunki ustawowe do dziedziczenia gospodarstw rolnych.
Ponieważ ograniczenia w zakresie dziedziczenia gospodarstw rolnych i ich podziału z pewnymi modyfikacjami obowiązują nadal, pojęcie gospodarstwa rolnego przeniesiono do kodeksu cywilnego. Z przepisu art. 55[3] Kc jednak nie można wyprowadzać wniosku, że posiadanie przez poborowego Macieja K. 3,15 ha gruntów rolnych nie może być uznane za prowadzenie gospodarstwa rolnego ze względu na brak budynków. Gdyby przyjąć taką interpretację przepisu art. 55[3] Kc, jaką przyjęto w zaskarżonym orzeczeniu, należałoby uznać, że rolnik posiadający gospodarstwo rolne ze wszystkimi budynkami, które uległy następnie spaleniu, nie prowadzi gospodarstwa rolnego, nie opłaca podatków należnych od gospodarstw rolnych itp.
Jak wyżej wskazano, pojęcie gospodarstwa rolnego wprowadzono /poza przepisami podatkowymi/ w celu wyeliminowania wątpliwości co do tego, jakie składniki majątku stanowią część składową gospodarstwa rolnego i podlegają szczególnej reglamentacji w zakresie dziedziczenia, dokonywania podziału itp. Brak któregokolwiek ze składników gospodarstwa rolnego /na przykład inwentarza żywego, narzędzi, budynków itp/, wymienionych w art. 55[3] Kc., nie świadczy o tym, że pozostałe składniki /na przykład grunty/ nie stanowią gospodarstwa rolnego.
Skarżący wyjaśnił na rozprawie, że mieszka razem z wujem, korzysta z jego zabudowań i narzędzi rolniczych, a niezależnie od tego wuj sporządził testament, którym przekazuje na jego rzecz ziemię i budynki. Wuj ma I grupę inwalidztwa i wymaga stałej opieki.
Nie podzielając poglądu prawnego wyrażonego w zaskarżonym orzeczeniu w kwestii prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa rolnego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 Kpa orzekł jak w sentencji, orzekając o kosztach postępowania na podstawie art. 208 Kpa.