Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 9 lipca 1998 r., II SA 710/98

Sentencja

1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję poprzedzającą w przedmiocie odmowy powołania na stanowisko komornika sądowego.

Uzasadnienie

Krzysztof D. w dniu 20 czerwca 1995 r. uzyskał tytuł magistra prawa na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Praktykę komorniczą odbywał od dnia 14 lipca 1995 r. w Kancelarii Komornika Sądu Rejonowego w M. Odbywanie praktyki było połączone z pracę w kancelarii /na pełnym etacie/ od dnia 1 kwietnia 1995 r. Praktykę komorniczą zakończył egzaminem komorniczym zdanym z wynikiem pozytywnym w dniach 17 i 18 listopada 1997 r. przed Komisją Egzaminacyjną dla kandydatów na komorników przy Sądzie Wojewódzkim w W. Krzysztof D. 20 stycznia 1998 r. wystąpił za pośrednictwem Prezesa Sądu Apelacyjnego w W. do Ministra Sprawiedliwości z wnioskiem o powołanie go na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 6 marca 1998 r. odmówił powołania Krzysztofa D. na stanowisko komornika sądowego.

W uzasadnieniu podano, że kandydat na komornika sądowego powinien posiadać kwalifikacje, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji /Dz.U. nr 133 poz. 882/.

Jednym z ustawowych wymogów jest odbycie aplikacji komorniczej będącej nową instytucją. W przepisach przejściowych: art. 100 i art. 101 określono prawa osób, które odbyły lub rozpoczęły praktykę komorniczą w okresie obowiązywania poprzednich przepisów.

I tak osoby, które odbyły praktykę - złożyły z wynikiem pozytywnym egzamin komorniczy przed dniem wejścia w życie ustawy, mogą - na swój wniosek - zostać powołane przez Ministra Sprawiedliwości na asesorów komorniczych /art. 100/. Z kolei ci, którzy rozpoczęli praktykę komorniczą przed dniem wejścia w życie ustawy mogą kontynuować szkolenie a po jego zakończeniu i zdaniu egzaminu na zasadach określonych w art. 31 ustawy mogę zostać powołani na stanowisko komornika. Dlatego też zdaniem Ministra Krzysztof D., który zdał egzamin komorniczy w listopadzie 1997 r. może być jedynie - na swój wniosek - powołany na stanowisko asesora komorniczego.

Krzysztof D. wystąpił w trybie art. 127 par. 3 Kpa z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zwrócił uwagę, iż właściwa interpretacja przepisów art. 100 i art. 101 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji prowadzi do wniosku, iż intencję ustawodawcy jest zrównanie dotychczasowej praktyki komorniczej z aplikacją komorniczą i dotyczy to osób mających ukończone wyższe studia prawnicze. Dlatego nie można - jego zdaniem - podzielić interpretacji tych przepisów dokonanej przez Ministra Sprawiedliwości, bowiem według niej, należałoby uznać, że osoby które ukończyły wyższe studia prawnicze, przez dwa lata odbywały praktykę komorniczą, zdały egzamin na komornika, musiałyby teraz ponownie odbywać to samo tylko pod inną nazwą - aplikacji komorniczej.

Nie ma racjonalnego wytłumaczenia by osoby, które obecnie odbywają praktykę komorniczą znajdowały się w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do tych, które zdały egzamin, przed wejściem w życie ustawy. Wymieniona wyżej decyzja została wydana z naruszeniem art. 11 cyt. ustawy z treści którego wynika, że Minister w toku postępowania administracyjnego winien zasięgnąć opinii samorządu komorniczego o zainteresowanym. W tej sprawie takiej nie zasięgnięto opinii.

Minister Sprawiedliwości decyzją z 6 kwietnia 1998 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 6 marca 1998 r. i powtórzył argumenty z jej uzasadnienia.

Krzysztof D. zaskarżył decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 kwietnia 1998 r. i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia 6 marca 1998 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o ich uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniósł, że w uzasadnieniu decyzji z dnia 6 kwietnia 1998 r. ustosunkowano się tylko do jednego zarzutu, natomiast pominięto pozostałe zarzuty. W jego przekonaniu dokonana przez Ministra wykładnia art. 10; art. 32 i art. 100 jest niewłaściwa.

Zdaniem skarżącego "Art. 32 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji stanowi, iż asesorem komorniczym może zostać osoba odpowiadająca wymogom określonym w art. 10 ustawy (...). Art. 100 natomiast przewiduje możliwość zostania asesorem komorniczym przez osobę nie spełniającą jednego /ale tylko jednego/ z tych warunków, a mianowicie /art. 10 ust. 1 pkt 3/ - nie posiadania wyższego wykształcenia prawniczego.

Świadczy o tym zapis tego artykułu oraz użycie przez ustawodawcę sformułowania "(...) choćby nie spełniali warunku z art. 10 ust. 1 pkt 3 - ale tylko tego jednego i żadnego innego".

Oznacza to, iż pozostałe wymogi nie mogę być spełnione. W przeciwnym razie ustawodawca zamieściłby przepis o brzmieniu: "(...) choćby nie spełniali wymogów określonych w art. 10 ust. 1 pkt 3 lub 4". Jeżeli zatem uzna się, że aplikacja komorniczą jest praktyką komorniczą odbywaną przez osobę z wyższym wykształceniem prawniczym to w takiej sytuacji według skarżącego spełnia on wszelkie wymagania postawione kandydatowi ubiegającemu się o powołanie na stanowisko komornika sądowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Organ administracji stosując przepisy nie może ograniczyć się do ich prostego odczytania, gdyż musi także wyjaśnić powstające wątpliwości, czy w drodze dopuszczalnych zasad wykładni prawa usunąć można niekonsekwencje pojawiające się w obowiązującym porządku prawnym, Ta ostatnie problemy pojawiają się więc często na tle zagadnień związanych z przepisami przejściowymi i właśnie w rozpatrywanej sprawie mamy spór związany z tym, jak traktować w świetle nowych przepisów uprawnienia uzyskane pod rządami poprzednio obowiązującego prawa.

Zmiana dokonana ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji /Dz.U. nr 133 poz. 882/ polegała między innymi na wzmocnieniu statusu komornika jako funkcjonariusza publicznego /art. 1/ powoływanego przez Ministra Sprawiedliwości po zasięgnięciu opinii Samorządu Komorniczego.

W stosunku do poprzednio obowiązujących przepisów /par. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 grudnia 1960 r. o komornikach/ wprowadzono w miejsce wykształcenia "co najmniej w zakresie szkoły średniej" wymóg ukończenia wyższych studiów prawniczych lub administracyjnych /art. 10 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy/.

Zamiast dotychczasowej praktyki komorniczej /par. 6 i nast. rozporządzenia o komornikach/ zakończonej egzaminem na komornika /par. 15 cyt. rozporządzenia/ przed komisją egzaminacyjną przy Sądzie Wojewódzkim wyznaczoną spośród sędziów i doświadczonych komorników, urzędujących w siedzibie sądu wojewódzkiego /par. 17 cyt. rozporządzenia/ wprowadzono aplikację komorniczą /art. 10 ust. 1 pkt 4, art. 29, art. 30 cyt. ustawy/ zakończoną egzaminem komorniczym organizowanym przez Krajową Radę Komorniczą składanym przed komisją egzaminacyjną powołaną przez Ministra Sprawiedliwości /art. 31 ust. 1 cyt. ustawy/. W skład Komisji egzaminacyjnej obok przedstawiciela Ministra Sprawiedliwości i przedstawiciela Krajowej Rady Komorniczej wchodzą dwaj sędziowie sądu wojewódzkiego /delegowani przez Ministra Sprawiedliwości/ oraz komornik /delegowany przez izbę rady komorniczej/.

Wiadomo, że słowo "aplikacja" oznacza praktykę mającą na celu przygotowanie do wykonywania zawodu /sędziego, prokuratora, adwokata, radcy prawnego, notariusza/.

Przy aplikacji w zawodach prawniczych chodzi jednak o praktykę osób mających ukończone studia prawnicze /uniwersyteckie studia prawnicze/.

Skoro więc pod rządami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 grudnia 1960 r. o komornikach wystarczyło "co najmniej wykształcenie średnie" kandydata na stanowisko komornika, to dla przygotowania go do wykonywania zawodu nie można było użyć nazwy aplikacja komorniczą" a tylko nazwy "praktyka komorniczą"

Dopiero wprowadzenie przez art. 10 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. dla kandydatów na komorników wymogu ukończenia wyższych studiów prawniczych lub administracyjnych pozwoliło ustawodawcy na użycie nazwy "aplikacja komorniczą", zgodnie z przyjętą konwencją językową, że aplikacja oznacza w środowisku prawniczym praktykę osób mających ukończone studia prawnicze przygotowujących się do wykonywania zawodu sędziego, prokuratora, adwokata, radcy prawnego, notariusza. Zasadniczą więc różnicą między "aplikacją komorniczą" z ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji a "praktyką komorniczą" z poprzednio obowiązującego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 grudnia 1960 r. o komornikach jest stawiany kandydatom wymóg wykształcenia. Bardziej już tylko szczegółowych a nie zasadniczych kwestii dotyczą różnice w sposobie powoływania i ustalania składu komisji egzaminacyjnej w trybie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r., w stosunku do trybu i zasad określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 grudnia 1960 r., ewentualne różnice w organizacji i przebiegu aplikacji komorniczej w stosunku do dotychczasowej praktyki itp.

W świetle powyższych analiz zrozumiałym jest, że w przepisach przejściowych ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji ustawodawca nie zajmował się sytuacją osób mających ukończone wyższe studia prawnicze lub administracyjne, które odbyły zgodnie z przepisami obowiązującymi do czasu wejścia w życie cytowanej ustawy praktykę komorniczą i zdały egzamin komorniczy. Wynika to z tego,, że obok posiadania obywatelstwa polskiego i korzystania z pełni praw cywilnych i obywatelskich oraz posiadania odpowiedniego wieku - spełniają one warunki z art. 10 ust. 1 /wyjątek stanowi tu wymóg "nieskazitelnego charakteru" którego ocena musi być dopiero dokonana zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy/.

Żaden przepis nie unieważnił, ani odbytej zgodnie z wówczas obowiązującymi przepisami praktyki, ani kończącego je państwowego egzaminu komorniczego.

Stąd wskazane osoby muszą być uznane za spełniające warunki /po uzupełnieniu o ocenę w zakresie "nieskazitelnego charakteru" do kandydowania na stanowisko komornika.

Oczywiście o ewentualnym powołaniu zdecyduje Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii samorządu komorniczego analizie innych ocen kwalifikacyjnych oraz różnych uzupełniających danych o kandydatach.

Przepisy przejściowe zajęły się także sytuacją kandydatów na stanowiska komorników nie mających ukończonych wyższych studiów prawniczych lub administracyjnych - zasadnicza zmiana w statusie komornika wprowadzona ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. polegająca na wprowadzeniu w miejsce wykształcenia "co najmniej w zakresie szkoły średniej" wymogów studiów wyższych:

a/ praktykantami komorniczymi, którzy złożyli z wynikiem pozytywnym egzamin komorniczy przed dniem wejścia w życie ustawy i mogą w myśl art. 100 - na swój wniosek - zostać powołani przez Ministra Sprawiedliwości na asesorów komorniczych, b/ osobami, które rozpoczęły praktykę komorniczą przed dniem wejścia w życie ustawy, mogą kontynuować szkolenie, a po jego ukończeniu przystąpić do egzaminu komorniczego a z kolei po uzupełnieniu wykształcenia poprzez ukończenie wyższych studiów prawniczych lub administracyjnych będą mogły ubiegać się o powołanie przez Ministra Sprawiedliwości na stanowisko komornika /art. 101 ust. 1 i ust. 2/.

Pominięcie przez przepisy przejściowe osób mających ukończone wyższe studia prawnicze lub administracyjne, ukończoną praktykę komorniczą i zdany egzamin komorniczy w trybie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji świadczy o tym, że zostały one uznane za osoby, które mogą się także obecnie starać o powołanie na stanowisko komornika sądowego. Tylko w świetle takiego stanowiska można uznać za logiczne brzmienie: art. 100 i art. 101 cyt. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji.

Osoby mające ukończone wyższe studia prawnicze lub administracyjne, ukończoną praktykę komorniczą i zdany egzamin komorniczy w trybie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. mogą ubiegać się nie tylko o powołanie na stanowisko komornika, ale i asesora komorniczego i to nie w trybie art. 100 a w trybie art. 32 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

Powołany w trybie art. 32 cytowanej ustawy asesor komorniczy, w przeciwieństwie do asesora powołanego w trybie art. 100, ma prawo ubiegać się o stanowisko komornika sądowego w razie powstania stosownego wakatu.

W świetle przedstawionych wywodów zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 kwietnia 1998 r. i utrzymana nią w mocy decyzja z dnia 6 marca 1998 r. zostały wydane z naruszeniem art. 10 ust. 1 w następstwie błędnej interpretacji przepisu przejściowego art. 100 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji. Należało więc na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzec, jak w sentencji wyroku.