Uzasadnienie
Decyzją z dnia 14 grudnia 1983 r. Naczelnik Miasta i Gminy w B. ustalił Władysława L. kandydatem na nabywcę niezabudowanej nieruchomości rolnej, położonej w B., składającej się z działek nr 72 i 73 o łącznym obszarze 6,53 ha. Tą samą decyzją odmówił ustalenia Adeli K. kandydatem na nabywcę tejże nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Władysław L. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 4,95 ha, które w lutym 1984 r. - w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego - przekaże synowi jako następcy. Syn Władysław L. ma średnie wykształcenie rolnicze i pracuje w służbie doradczej Wojewódzkiego Ośrodka Postępu Rolniczego w B. Zabudowa w tym gospodarstwie /brak budynku mieszkalnego/ nie stwarza warunków do zwiększenia produkcji. Na gruntach, na nabywcę których został ustalony kandydatem, jest możliwość budowy zagrody od podstawa, na gruntach własnych natomiast taka możliwość nie występuje ze względu na przeznaczenie ich w planie zagospodarowania przestrzennego na inne cele. Władysław L. uzyskał pozytywną opinię zebrania wiejskiego, Zarządu Banku Spółdzielczego i Prezydium Gminnego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych. Natomiast odmowę ustalenia Adeli K. Kandydatem na nabywcę tej nieruchomości uzasadniono tym, że użytkuje ona gospodarstwo rolne o obszarze 16,61 ha i ta powierzchnia gruntów własnych zapewnia prowadzenie produkcji zwierzęcej w posiadanych zabudowaniach.
Na skutek odwołania Adeli K. organ II instancji uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Organ II instancji zalecił ustalenie, czy strony korzystają z pierwszeństwa w nabyciu nieruchomości. Odnośnie do Władysława L. zalecił ponadto rozważenie potrzeby powiększenia gospodarstwa po załatwieniu formalności związanych z przejęciem gospodarstwa przez syna jako następcę.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy wniosek o nabycie nieruchomości zgłosił syn Władysława L. również Władysław L., żonaty, mający 34 lata. Zebranie wiejskie, stosunkiem głosów 9 do 8, wypowiedziało się za sprzedażą gruntów Władysławowi L. /synowi/, a Komisja Zaopatrzenia, Produkcji Rolnej i Usług, wspólnie z Komisją Przestrzegania Prawa i Porządku Publicznego Rady Narodowej Miasta i Gminy w B., jednogłośnie opowiedziała się za sprzedażą gruntów Władysławowi L. /bez zaznaczenia, czy chodzi o ojca, czy syna/. Ze względu na datę zebrania /31 stycznia 1984 r./, wcześniejszą od daty sporządzenia wniosku o nabycie nieruchomości przez Władysława L. - syna /14 lutego 1984 r./, należy przyjąć, że opinia ta dotyczyła ojca.
W dniu 26 marca 1984 r. Władysław L. /syn/ wraz z żoną, nabyli jako następcy gospodarstwo rolne Władysława L. /ojca/ i w tymże dniu Władysław L. /syn/ został ustalony kandydatem na nabywcę zbywanej nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi. Decyzją tą odmówiono ustalenie Adeli K. kandydatem na nabywcę tej nieruchomości. Rozstrzygnięcie to organ I instancji uzasadnił tym, że Władysław L. jest młodym rolnikiem i korzysta z pierwszeństwa w nabyciu nieruchomości na podstawie par. 7 ust. 2 pkt 5 zarządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 18 września 1982 r. w sprawie cen, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych /M.P. nr 23 poz. 205/. Ponadto ma on wykształcenie średnie rolnicze, uzyskał pozytywną opinię zebrania wiejskiego oraz Prezydium Rady Gminnego Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych. Jako następca przejął gospodarstwo rolne o pow. 4,95 ha gruntów o niskiej bonitacji, przeznaczonych w planie zagospodarowania miasta i gminy pod budownictwo mieszkaniowe. Z chwilą wywłaszczenia powstanie możliwość wydzielenia ekwiwalentu na gruntach PFZ, położonych obok nabywanych gruntów. Sprzedaż gruntów Władysławowi L. - synowi przyczyni się do upełnorolnienia jego gospodarstwa i zapewnienia warunków bytowych rodzinie, bez potrzeby podejmowania dodatkowej pracy zawodowej. Adela K. natomiast ma średniej wielkości gospodarstwo rolne o obszarze 16,61 ha, które prowadzi z pomocą dorastających dzieci. Osiągana produkcja towarowa w pełni zaspokaja potrzeby bytowe rodziny. Posiadana zabudowa i sprzęt rolniczy oraz siła robocza odpowiadają wielkości prowadzonego gospodarstwa.
W wyniku rozpoznania odwołania Adeli K. organ II instancji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy z przyczyn wskazanych w decyzji organu I instancji.
Ostateczną decyzję Wojewody Olsztyńskiego nr WG-GR-4613/88/84 z dnia 11 kwietnia 1984 r. zaskarżyła Adela K. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca wnosiła między innymi o powołanie biegłego do oceny zdolności produkcji towarowej i rachunku ekonomicznego jej gospodarstwa. Ponadto zarzucała, że Władysław L. - syn nigdy nie prowadził samodzielnie gospodarstwa, pracuje dodatkowo w Wojewódzkim Ośrodku Postępu rolniczego, jego żona jest przedszkolanką i praca na roli nie stanowi dla nich podstawowego źródła utrzymania.
Wojewoda Olsztyński w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę zważył:
Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony jest do badania zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem /art. 196 par. 1 Kpa/. Badając w tym zakresie zaskarżoną decyzję, należy stwierdzić, że organy obu instancji nie rozważały faktu, iż w aktach sprawy znajdują się zaświadczenia Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w B., stwierdzające, iż Władysław L. - ojciec w latach 1982-1983 kontraktował żywiec i z umów kontraktacyjnych wywiązywał się w całości, a Adela K. w latach 1981-1983 z zawartych umów kontraktacyjnych płodów rolnych "wywiązywała się należycie a zboża dostarczała z nadwyżką". Obie strony zatem mają jednakowe pierwszeństwo w nabyciu gruntów PFZ jako wywiązujące się z zawartych umów kontraktacyjnych. przy jednakowym pierwszeństwie organy administracji powinny wszechstronnie rozważyć, który z ubiegających się kandydatów na nabywców daje lepsze gwarancje racjonalnego gospodarowania na nabywanych gruntach. W tym zakresie organy wyszły z założenia, że gospodarstwo Adeli K. jest średniej wielkości, dobrze zorganizowane i przystosowane do rodzaju zabudowy, narzędzi i siły roboczej, a zatem nie musi być obecnie zwiększane. Gospodarstwo Władysława L. natomiast ma zbyt mały obszar, grunty wchodzące w jego skład są niskiej bonitacji i nie gwarantują prawidłowej gospodarki. Ponadto grunty te położone są w granicach administracyjnych miasta i w planach zagospodarowania przestrzennego przeznaczone zostały pod budownictwo. W tych warunkach na gruntach tych nie mogą być wznoszone budynki przeznaczone na cele gospodarstwa rolnego, gdyż byłoby to sprzeczne z przeznaczeniem terenu na inne cele, nie związane z produkcją rolną. Te względy gospodarcze spowodowały, że organy obu instancji uznały potrzebę upełnorolnienia gospodarstwa mniejszego, zagrożonego wywłaszczeniem, zamiast podwyższenia powierzchni pełnorolnego gospodarstwa skarżącej. tego rodzaju celowość podwyższenia obszaru gospodarstwa mniejszego, o niskiej bonitacji gruntów, zamiast podwyższenia obszaru gospodarstwa większego, mieści się w granicach uznania administracyjnego i prawa nie narusza.
Dodatkowym argumentem było ustalenie kandydatem na nabywcę młodego rolnika. Następca, który przejął gospodarstwo rolne, ale nie prowadził do tego czasu innego gospodarstwa rolnego, może powoływać się na pierwszeństwo nabycia nieruchomości PFZ, które przysługiwałoby dotychczasowemu właścicielowi przejętego gospodarstwa z tytułu wywiązywania się z umów kontraktacyjnych. przy takiej samej kolejności pierwszeństwa dwóch rolników, wynikającej z wywiązywania się z zawartych umów kontraktacyjnych, legitymowanie się przez jednego kandydata dodatkowym kryterium pierwszeństwa, jakim jest młody wiek /młody rolnik/, uzasadnia przyjęcie wniosku, że w takiej sytuacji przysługuje młodemu rolnikowi prawo pierwszeństwa w nabyciu nieruchomości PFZ.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, i na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę oddalił.