Uzasadnienie
Urząd Celny w P. - Oddział w M. sporządził 5 kwietnia 1981 r. protokół w sprawie nieprzywiezienia do Polski przez Waldemara W. samochodu marki "Polonez", zatrzymanego przez organy celne ZSRR wobec wykrycia w nim przemytu 185 par okularów przeciwsłonecznych. Uznając odprawę warunkową za ostateczną, Urząd Celny w P. ustalił, decyzją z dnia 4 maja 1981 r., należność celną w łącznej kwocie 249 tys. zł. W odwołaniu do Głównego Urzędu Ceł Waldemar W. zakwestionował dopuszczalność wymiaru cła od samochodu pozostawionego za granicą w wyniku wypadku losowego, przyjęcie za podstawę wyliczenia cła wartości nowego pojazdu i nieuwzględnienie usprawiedliwienia zwłoki w przywozie samochodu powstałej z przyczyn od niego niezależnych. Główny Urząd Ceł utrzymał w mocy decyzję organu I instancji stwierdzając, że cło ustalono prawidłowo na podstawie zasad i stawek określonych w art. 37 i art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 26 marca 1975 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 10 poz. 11 pkt 1 lit. "a" taryfy celnej wywozowej, będącej załącznikiem o rozporządzenia Ministra Handlu Zagranicznego i Gospodarki Morskiej z dnia 25 czerwca 1975 r. w sprawie ceł i pozwoleń na towary przywożone i towary wywożone w niehandlowym obrocie towarowym z zagranicą /Dz.U. nr 22 poz. 124 ze zm./.
Główny Urząd Ceł nie dopatrzył się także możliwości zastosowania art. 19 ust. 4 prawa celnego z uwagi na utratę samochodu w wyniku ujawnionej próby dokonania w nim przemytu towaru nie zgłoszonego do odprawy celnej. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego i w odpowiedzi na nią strony podtrzymały wcześniejsze stanowiska i ich uzasadnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W rozpoznanej sprawie należy wyodrębnić dwa podstawowe problemy: wymiar należności celnych i możliwości zastosowania zwolnienia od cła lub obniżenia jego wysokości.
Sposób i wysokość ustalonych należności celnych zostały dokonane przez organy I i II instancji prawidłowo. Stosownie do art. 37 ust. 1 prawa celnego, par. 54 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 oraz par. 55 rozporządzenia Ministra Handlu Zagranicznego i Gospodarki Morskiej z dnia 25 czerwca 1975 r. w sprawie kontroli celnej i postępowania celnego /Dz.U. nr 22 poz. 123/ istniałaby możliwość uznania odprawy warunkowej samochodu skarżącego za ostateczną i zwolnienia od należności celnych jedynie wówczas, gdyby pojazd ten został uszkodzony w wypadku, w stopniu uniemożliwiającym przyjazd na polski obszar celny. Skonfiskowanie samochodu przez władze celne innego państwa nie uzasadnia - w rozumieniu przepisów podanych w uzasadnieniu decyzji organu II instancji - zwolnienia go od należności celnych, która jest ustalona w trzech grupach: 25 procent wartości samochodu tytułem cła wywozowego, 50 procent wartości samochodu tytułem należności za pozwolenie na jego wywóz i 50 zł kary za każdy dzień zwłoki, licząc od terminu przywozu środka transportowego do kraju /maksymalnie 1500 zł/.
W razie konfiskaty samochodu wymierza się karę za zwłokę w maksymalnej wysokości 1500 zł, gdyż brak jest możliwości jego przywozu w każdym innym terminie i przez to - usprawiedliwienia zwłoki. Nie są także zasadne twierdzenia skarżącego o niższej wartości samochodu w stosunku do przyjętej przez organy celne kwoty 330 tys. zł. Stosownie do par. 2 ust. 3 cytowanego rozporządzenia Ministra HZiGM z dnia 25 czerwca 1975 r. /Dz.U. nr 22 poz. 124/ za podstawę wyceny przyjmuje się wartość towaru ustaloną posiłkowo na podstawie rachunków i innych dowodów. W wypadku samochodów wartość ich z reguły nie pokrywa się z ceną detaliczną. Przyjęta za podstawę wyliczenia wartość samochodu w kwocie 330 tys. zł nie jest zawyżona, gdy wziąć pod uwagę rok jego produkcji /1979/ i przebieg 40 tys. km oraz ówczesne ceny wolnorynkowe. Z braku możliwości dokonania weryfikacji wartości samochodu przez biegłych /pozostał on poza granicami kraju/, przyjęto kwotę podaną przez skarżącego.
Nie jest wprawdzie możliwe ustalenie, czy wartość ta była odpowiedzią na pytanie o cenę nowego samochodu, czy wartość tego konkretnego samochodu, można jednak przypuszczać, że chodziło o drugą sytuację /ceny samochodów są znane pracownikom urzędów celnych/. Biorąc pod uwagę zasady ustalania wartości przedmiotów przy wymiarze cła i dostępne dane o stanie samochodu, brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości ustalenia podstawy wymiaru należności celnych.
Oddzielnym problemem jest ocena zasadności odmowy zwolnienia samochodu od cła lub obniżenia cła w trybie art. 19 ust. 4 prawa celnego. Chociaż skarżący wniósł o to, kierując się inną motywacją prawną i bez wyraźnego powoływania się na ten przepis, to jednak GUC w uzasadnieniu swojej decyzji i odpowiedzi na skargę taką możliwość rozważył, lecz z niej nie skorzystał. Niezależnie od przekroczenia zakresu swojej właściwości, argumentacja GUC była w tej części lakoniczna i błędna. Trudno bowiem wykluczyć możliwość zastosowania art. 19 ust. 4 prawa celnego tylko dlatego, że chodzi o naganne w swojej istocie zachowanie się skarżącego, jako turysty dopuszczającego się przemytu. Przepis ten bowiem ma być stosowany w indywidualnych i szczególnych przypadkach, bez zarysowanego kręgu jakichkolwiek wyłączeń. Powyższa teza wynika z punktu 6 zasad udzielenia ulg i zwolnień od cła od samochodów, wydanych dnia 23 kwietnia 1976 r. przez Prezesa GUC i aprobowanych przez podsekretarza stanu w Ministerstwie HZiGM.
Konkretyzują one zarządzenie nr 85 Ministra HZiGM z 18 listopada 1975 r. w sprawie upoważnienia Głównego Urzędu Ceł do zwalniania od obowiązku posiadania pozwoleń oraz uiszczania należności celnych w niehandlowym obrocie towarowym z zagranicą /Dz.Urz. MHZiGM nr 9 poz. 72 ze zm./. Na tej podstawie Minister HZiGM przekazał GUC swoje kompetencje określone w art. 19 ust. 4 prawa celnego, m.in. również w zakresie udzielania ulg celnych za pozostawione za granicą środki przewozowe w wyniku konfiskaty. Powyższy stan prawny obowiązywał do dnia 15 kwietnia 1981 r., gdyż nowe zarządzenie Ministra HZiGM z dnia 25 marca 1981 r. /Dz.Urz. MHZiGM nr 3 poz. 10/ nie przewiduje dla GUC uprawnień do stosowania ulg celnych od skonfiskowanych środków przewozowych. Wobec obowiązywania w dalszym ciągu dotychczasowego brzmienia art. 19 ust. 3 prawa celnego, oznacza to zachowanie w kompetencji ministra uprawnień do udzielania ulg celnych w wypadkach podobnych do rozpoznawanej sprawy.
W tej sytuacji zaskarżona decyzja GUC z 31 lipca 1981 r. w zakresie odmowy zwolnienia od cła lub zastosowania ulgi celnej została wydana z naruszeniem właściwości rzeczowej tego organu. Z uwagi na przyjętą w sentencji zaskarżonej decyzji formułę /"utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy"/ Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ją, by GUC w nowej decyzji mógł ograniczyć się wyłącznie do rozstrzygnięcia w zakresie wymiaru cła, a w części pozostałej sprawę przekazać do rozpoznania Ministrowi Handlu Zagranicznego.
Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa orzekł jak w sentencji, nie zasądzając na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania wobec zwolnienia go od uiszczenia wpisu sądowego.