Uzasadnienie
Okręgowa Rada Adwokacka działając na podstawie przepisów art. 4 ust. 3 i art. 44 prawa o adwokaturze z dnia 26 maja 1982 r. /Dz.U. nr 16 poz. 124/ postanowiła odmówić adw. A. S. wyznaczenia siedziby wykonywania zawodu w R. oraz wystąpienia do Ministra Sprawiedliwości z wnioskiem o wyrażenie zgody na wykonywanie zawodu adwokata indywidualnie w R. W uzasadnieniu uchwały stwierdzono, że adw. mgr A. S. zam. w R., powołując się na uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej o wpisaniu go na listę adwokatów członków Izby Adwokackiej w R. z zaniechaniem wyznaczenia siedziby wykonywania zawodu, wystąpił obecnie z wnioskiem o wyznaczenie mu siedziby wykonywania zawodu w R. oraz o wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości o wyrażenie zgody na wykonywanie zawodu adwokata indywidualnie w R. Nadto w swym wniosku podał, iż posiada odpowiedni lokal na terenie miasta R. do prowadzenia indywidualnej kancelarii adwokackiej.
Okręgowa Rada Adwokacka postanowiła odmówić wnioskom tego adwokata z uwagi na brak miejsc w terenowym planie rozmieszczenia adwokatów.
Z posiadanych przez Okręgową Radę Adwokacką wiadomości jednoznacznie wynika, iż liczba spraw sądowych na terenie R. oraz na terenie działalności sądów rejonowych w przyległych terenie gwałtownie spadła w stosunku do okresu 1990-1991 r., co znajduje odbicie w zmniejszonym zapotrzebowaniu na pomoc prawną adwokacką.
Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej odwołanie adw. A. S. pozostawiło bez uwzględnienia.
Na powyższe uchwały wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego adw. A. S. wnosząc o ich uchylenie.
Skarżący zarzuca w szczególności naruszenie art. 4 ust. 3 i art. 44 prawa o adwokaturze. i podnosi, że wolny rynek zweryfikuje przydatność wnioskodawcy. Specjalizuje się w prawie pracy, ubezpieczeń społecznych oraz prawie gospodarczym. Są to dziedziny, na które istnieje zapotrzebowanie społeczne, zaś większość adwokatów na terenie R. zajmuje się innymi rodzajami spraw.
W odpowiedzi na skargę podtrzymano argumentację zawartą w zaskarżonych uchwałach.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Art. 7 Kpa stanowi, że w toku postępowania organy administracji państwowej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Przepis ten statuuje w istocie trzy zasady: zasadę praworządności, zasadę uwzględnienia z urzędu interesu państwowego i społecznego oraz słusznego interesu obywateli, a także zasadę dochodzenia prawdy obiektywnej.
W wyroku z dnia 12 września 1991 r., III ARN 31/91 /OSNCP 1992 nr 5 poz. 88 str. 115/ - Sąd Najwyższy stwierdził, że "prawne interesy adwokatów pod względem procesowym są w sprawach indywidualnych, rozstrzyganych decyzją podejmowaną przez organy samorządu adwokackiego, chronione tak samo, jak w każdej innej sprawie administracyjnej, albowiem obowiązuje zasada dwuinstancyjności, a ponadto kontrola zgodności z prawem ostatecznych decyzji jest wykonywana przez Naczelny Sąd Administracyjny".
Skarżący zamieszkuje w R. jest wpisany na listę adwokatów i obecnie ubiega się o wyznaczenie siedziby wykonywania zawodu w R. oraz o wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości z wnioskiem o wyrażenie zgody na wykonywanie zawodu adwokata indywidualnie.
Sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona /art. 7 Kpa/.
Poza ogólnikowym stwierdzeniem, że "na terenie R. występuje brak miejsc określonych w terenowym planie rozmieszczenia adwokatów" - brak jest dokładnych danych ile tych miejsc jest faktycznie i jak są one wykorzystywane.
Podobnie ogólnikowe i nie poparte żadnymi konkretnymi danymi są stwierdzenia o "gwałtownym spadku zapotrzebowania na pomoc prawną świadczoną przez adwokatów". Jest to tym bardziej istotne, że skarżący podkreśla, że zajmuje się tymi dziedzinami prawa, którymi w zasadzie nie zajmują się adwokaci wykonujący praktykę adwokacką w R. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 stycznia 1992 r., II SA 944/91 /ONSA 1992 Nr 3-4 poz. 77/, wyraził następujący pogląd:
"Adwokat wpisany już na listę adwokatów /art. 68 ustawy o adwokaturze/, któremu ORA wskazała taką siedzibę, w której może zawód wykonywać; ma prawo żądać, by organy adwokatury umożliwiły mu realizacją tego uprawnienia. Rodzi to po stronie organów adwokatury obowiązek takich działań, które pozwolą na realizację uprawnień adwokackich. Plan rozmieszczenia adwokatów może być przeszkodą jedynie do wpisu na listą adwokatów w danej miejscowości i to tylko w przypadkach, w których określonym osobom nie przysługuje obligatoryjne prawo wpisu /wyrok SN z dnia 6 lutego 1986 r., I PA 16/86/. Odmowa wystąpienia przez ORA do Ministra Sprawiedliwości o zezwolenie na indywidualną praktykę adwokacką w miejscowości, w której nie ma zespołu adwokackiego osobie, która jest adwokatem i której siedzibę wyznaczono w tej właśnie miejscowości uniemożliwia adwokatowi realizację jego prawa do wykonywaniu zawodu, mimo braku przeszkód ustawowych.
Prawo do wykonywania zawodu przez osobą posiadającą, stwierdzone przez uprawnione do tego organy, warunki jest prawem obywatelskim. Realizacja tego prawa jest więc "słusznym interesem obywatela" w rozumieniu art. 7 Kpa".
W sprawie niniejszej skarżący ubiega się o wyznaczenie siedziby wykonywania zawodu.
Zasadą jest wyznaczanie siedziby już przy wpisie na listę /art. 83 ust. 3 prawa o adwokaturze/, chyba, że istnieją przeszkody z art. 19 ust. 1 prawa o adwokaturze.
Nie wyznaczenie siedziby uniemożliwia mu w istocie wykonywanie zawodu /art. 1 prawa o adwokaturze/.
Przepisy prawa o adwokaturze - w wielu istotnych częściach - są niewątpliwie przestarzałe i wymagają zmiany. Nadal jednak obowiązują i nie można tego nie uwzględniać przy badaniu legalności decyzji.
Jednocześnie należy zauważyć, że obecnie faktycznie odwrócone zostały "reguły" i dominującą formą są kancelarie adwokackie indywidualne, a nie zespoły adwokackie /por. art. 4 ust. 3 prawa o adwokaturze/.
Nie rozważano także w ogóle, czy jeśli nie w samym R., to w jakiejś najbliższej miejscowości możliwe jest wyznaczenie siedziby skarżącemu i umożliwienie mu wykonywania zawodu.
Z tych względów i po myśli art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa uchylono uchwały obu instancji.