Uzasadnienie
Dnia 16 marca 1979 r. Jerzy i Elżbieta małżonkowie D. nabyli od Skarbu Państwa działkę leśną o powierzchni 1603 m2 przeznaczoną na cele letniskowe. Decyzją z dnia 12 listopada 1984 r. Naczelnik Gminy W. ustalił im z tego tytułu następujące zobowiązania pieniężne: 68.463 zł tytułem jednorazowej należności, 8.415 zł jako spłaty roczne uiszczane przez 20 lat, 1.360 zł za przedwczesny wyrąb drzew i 800 zł za sporządzenie przez biegłego operatu szacunkowego.
Organ II instancji decyzją z dnia 8 lutego 1985 r. nr WG.4.2/4415/198/35/85 zmienił częściowo decyzję Naczelnika w ten sposób, że jednorazową należność obliczył od 800 m2, jako od tak zwanego normatywu budownictwa letniskowego, opłaty roczne zaś też zmniejszył o połowę z obowiązkiem płacenia ich przez 17 lat ze względu na przedawnienie tych świadczeń okresowych za pierwsze trzy lata, liczone od daty nabycia działki. W pozostałej części decyzja Naczelnika Gminy została utrzymana w mocy.
W skardze do sądu na tę decyzję małżonkowie D. wnieśli o jej uchylenie z przyczyn podobnych do zarzutów ujętych w odwołaniu od decyzji organu I instancji. zdaniem skarżących, sporną działkę należało zakwalifikować do kategorii boru suchego, a nie do "boru świeżego na przejściu do boru suchego". Sporządzona bowiem po kilku latach użytkowania opinia biegłego nie oddawała stanu działki leśnej w okresie jej nabycia i nie uwzględniała, że poprawa tego stanu została osiągnięta wskutek ich działalności, polegającej na pielęgnacji lasu, posadzeniu licznych drzew i krzewów. Skarżący zakwestionowali również powierzchnię, od której wyliczono im powyższe zobowiązania, podkreślając, że powinna ona wynosić 110 m2, a nie 1603 m2 albo 800 m2. W tej części powołali się oni na wcześniejszą, ostateczną decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 23 czerwca 1983 r., zezwalającą im na zmianę rodzaju użytkowania 110 m2 nabytej działki. Skargą objęto również wycenę odszkodowania za przedwczesny wyrąb drzew i obciążenie kosztami ekspertyzy. W pierwszym wypadku chodziło skarżącym o brak podania podstawy prawnej tego rodzaju zobowiązania, w drugim - o wynagrodzenie biegłego za mało przekonującą opinię sporządzoną z urzędu, a nie na ich wniosek.
W odpowiedzi na skargę podtrzymano główne tezy zaskarżonej decyzji. W szczególności, powołując się na dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, podkreślono zasadę stosowania art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz rekultywacji gruntów /Dz.U. nr 27 poz. 249 ze zm./ do wszystkich wypadków nabycia gruntów rolnych lub leśnych przeznaczonych na inne cele, jeżeli czynność nabycia miała miejsce przed dniem 1 lipca 1982 r. Zdaniem organu II instancji, wcześniejsza decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 23 czerwca 1983 r., zezwalająca na zmianę rodzaju użytkowania części spornej działki, nie koliduje z zaskarżoną decyzją wydaną w innej sprawie administracyjnej, która dotyczy skutków nabycia działki leśnej na cele letniskowe. Przyjęcie za podstawę wyliczenia należności i opłat rocznych tak zwanego normatywu budownictwa letniskowego organ II instancji uzasadnił możliwością wynikającą z resortowych regulacji prawnych, w istocie bardzo korzystnych dla nabywców w podobnych sytuacjach. Zwrócono też uwagę na istotę pojęcia "typu siedliska" jako rodzaju gruntu leśnego /gleby/, a nie jedynie samego drzewostanu. Obciążenie skarżących kosztami opinii biegłego uzasadniono sporządzeniem jej w ich interesie w rozumieniu art. 262 par. 1 pkt 2 Kpa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Nabycie gruntu rolnego bądź leśnego z przeznaczeniem na inne niż dotychczas cele jest - w rozumieniu art. 10 cytowanej ustawy z dnia 26 października 1971 r. - zdarzeniem prawnym, które wywołuje konsekwencje między innymi w postaci obowiązku uiszczenia omawianych trzech rodzajów należności i opłat. Skutki tego zdarzenia podlegają przedawnieniu na zasadach art. 118 Kc. Na ustanie bądź modyfikację skutków takiego zdarzenia prawnego nie ma wpływu ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych /Dz.U. nr 11 poz. 79 ze zm./ bazująca na innej koncepcji ustalenia jednorazowej należności i opłat rocznych. Stosownie do jej art. 13 ust. 1 i 2 w związku z art. 4 pkt 8 zobowiązania te są ustalone tylko od powierzchni gruntów, na których zaniechano rolniczego lub leśnego sposobu ich użytkowania, ale za to według bardzo wysokich stawek jednostkowych, płatnych jednorazowo w razie wyłączenia gruntów pod budownictwo letniskowe /art. 14 ust. 2/.
Co do zasady organy obu instancji trafnie posłużyły się przepisami omawianej ustawy z dnia 26 października 1971 r., chociaż organ odwoławczy ustalił zobowiązania skarżących - wbrew art. 10 ust. 1 tej ustawy - nie od całej powierzchni nabytej działki, lecz tylko od wspomnianego normatywu. Tej nieprawidłowości sąd administracyjny nie mógł skorygować ze względu na zakaz pogorszenia sytuacji strony w sytuacji, gdy tylko ona wniosła skargę /art. 382 Kpc w związku z art. 211 Kpa/.
Na sposób wymierzenia należności i opłat nie mają wpływu decyzje wydane na podstawie ustawy z dnia 22 listopada 1973 r. o zagospodarowaniu lasów nie stanowiących własności Państwa /Dz.U. nr 48 poz. 283 ze zm./ ani cena nabycia gruntów. Grunty leśne, w razie ich przeznaczenia na cele letniskowe, podlegają dodatkowej, szczególnej reglamentacji kształtującej sposób i zakres zmiany dotychczasowej ich ustawy. W tej sprawie tak postąpił Prezydent m.st. Warszawy, zezwalając małżonkom D. decyzją z dnia 23 czerwca 1983 r. na zmianę sposobu użytkowania 110 m2 działki. Ta decyzja posługiwała się terminologią znaną ustawie z dnia 22 listopada 1973 r., zupełnie odmienną od zasad i nazewnictwa, które zostały przyjęte w ustawie z dnia 22 października 1971 r. Z kolei cena nabycia gruntów wpływała tylko na zakres pomniejszenia jednorazowej należności, która - łącznie z opłatami rocznymi i odszkodowaniem za przedwczesną likwidację drzewostanu - zasilała fundusz rozwoju rolnictwa i leśnictwa.
Sąd uznał za dopuszczalne posłużenie się w tej sprawie klasyfikację pośrednią spornej działki leśnej jako "boru świeżego na przejściu do boru suchego" przyjętą w decyzjach za opinię biegłego. Mimo przyjęcia w przepisach wykonawczych do obu analizowanych ustaw jednorodnych rodzajów siedliska lasu, operowanie nimi w konkretnych stanach faktycznych nie zawsze ma cechy obiektywnych klasyfikacji, tym bardziej, że należność i opłaty roczne, wyliczone według stawek określonych dla każdego z tych rodzajów siedlisk, różnią się znacznie. należy przy tym podkreślić, że w "Programie zagospodarowania lasów wsi E." i na mapie okazanej na rozprawie sądowej przez pełnomocnika organu II instancji, od 1983 r. kompleks leśny, obejmujący działkę skarżących, jest wykazany jako bór świeży. Ponadto skarżący wyjaśnił, że w dniu nabycia na działce znajdowało się kilkaset piętnastoletnich sosen. Okoliczności te, łącznie z procesem bardzo wolnego przekształcania się typu siedliska leśnego, uzasadniają pogląd, że - w razie przyjęcia jednorodnej klasyfikacji typu siedliska - działkę skarżących należałoby obiektywnie określić jako bór świeży. jest to więc drugie, korzystne dla skarżących ustalenie przyjęte w zaskarżonej decyzji.
Sąd uznał za dopuszczalne obciążenie skarżących kosztami sporządzenia opinii przez biegłego, jako poniesione w ich interesie w rozumieniu art. 262 par. 1 pkt 2 Kpa. Bez tej opinii organy administracji państwowej musiałyby przyjąć jednorodny rodzaj typu siedliska i byłby to z dużym prawdopodobieństwem bór świeży.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł w zaskarżonej decyzji cech naruszenia prawa wymagających uchylenia decyzji i dlatego na podstawie art. 207 par. 5 Kpa orzekł, jak w sentencji.