Uzasadnienie
Po rozpatrzeniu wniosku Adama i Marianny małżonków O. Naczelnik Gminy w B. decyzją z dnia 15 grudnia 1987 r., wydaną na podstawie art. 48 ust. 1 i art. 51 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin /Dz.U. nr 40 poz. 268/, odmówił przejęcia stanowiącego ich własność gospodarstwa rolnego o pow. 19,27 ha, położonego w W., na rzecz Skarbu Państwa w zamian za emeryturę ze względu na to, że zgłosili się ich następcy prawni /Klara i Krzysztof małżonkowie M., Maria i Jan małżonkowie K. oraz Urszula i Andrzej małżonkowie M./ i złożyli oświadczenie, iż są zainteresowani przejęciem powyższego gospodarstwa.
Od decyzji tej małżonkowie O. złożyli odwołanie do Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w W., który decyzją ostateczną z dnia 28 stycznia 1988 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Od decyzji ostatecznej małżonkowie O. złożyli skargę do Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej, wnosząc o stwierdzenie nieważności tej decyzji i utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu I instancji na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa oraz interesów skarżących zagwarantowanych Konstytucją PRL i przepisami powołanej ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. W skardze podnieśli, że nie mają własnych dzieci, a organy administracji państwowej uznały za ich następców prawnych dzieci brata Adama O. i rodzeństwa Marianny O. Jednakże ani rodzeństwo, ani ich dzieci nigdy w gospodarstwie skarżących nie pracowali i nawet dobrze go nie znają, mieszkają i pracują w miastach, w zawodach nie związanych z rolnictwem lub mają własne gospodarstwo rolne o powierzchni ponad 30 ha. Skarżący podkreślił, że nie czują się związani z dziećmi rodzeństwa, nie wyrażają zgody na przekazanie im swego gospodarstwa rolnego i stoją na stanowisku, że do ich uznania powinno zależeć, czy przekażą swe gospodarstwo następcom w linii bocznej, czy też na rzecz Skarbu Państwa.
Minister Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją nr GZM.on.051/624-40/88 z dnia 3 maja 1988 r., wydaną na podstawie art. 158 par. 1 i art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, odmówił stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji, ze względu na to, że są one zgodne z przepisami prawa, w szczególności zaś z art. 51 i 48 par. 1 powołanej ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.
Od tej decyzji Adam O. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której podniósł analogiczne argumenty, jak w uprzednio złożonej do Ministra skardze, podkreślając, że od października nie uprawia swego gospodarstwa ze względu na koszty i możliwości fizyczne. Chce wraz z żoną dożyć we własnych budynkach spokojnej starości bez "opieki troskliwej rodziny", która o ich istnieniu dowiedziała się dopiero z informacji Urzędu Gminy w B., że mają zamiar przekazać swe gospodarstwo na rzecz Państwa. Zarzuca, że organy administracji państwowej nie dokonały oceny, czy dzieci rodzeństwa skarżącego i jego żony spełniają warunki do przejęcia gospodarstwa rolnego, zwłaszcza że zamieszkują one w mieście i podobno zajmują wysokie stanowiska nie związane z gospodarstwami rolnymi. Na podstawie tych zarzutów skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także decyzji wydanych przez Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w W. oraz przez Naczelnika Gminy w B. Minister Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej wniósł o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Z materiałów sprawy wynika, że decyzje organów I i II instancji z dnia 15 grudnia 1987 r. oraz z dnia 28 stycznia 1988 r. zostały wydane na podstawie art. 48 ust. 1 oraz art. 51 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin /Dz.U. nr 40 poz. 268 ze zm./.
Artykuł 51 tej ustawy stanowi, że przejęcie gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa w zamian za emeryturę lub rentę może nastąpić tylko wówczas, gdy brak jest następcy lub gdy następca wprawdzie jest, ale nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia. W myśl art. 48 ust. 1 tej ustawy następcami rolnika mogą być również zstępni rodzeństwa rolnika /dzieci, wnuki, prawnuki itp./ oraz małżonkowie zstępnych rodzeństwa rolnika. Jednocześnie art. 48 ust. 3 przewiduje, że następca rolnika powinien spełniać warunki wymagane do nabycia własności nieruchomości rolnej w drodze przeniesienia własności, określone w przepisach kodeksu cywilnego, a ponadto nie może przekroczyć 55 lat ani być inwalidą I lub II grupy, albo III grupy, gdy jest całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym.
Warunki do przeniesienia własności nieruchomości rolnej określone są między innymi w art. 160 par. 1 oraz w art. 163 Kc oraz w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstwa rolnych /Dz.U. 1983 nr 19 poz. 86 ze zm./, wydanego na podstawie tego kodeksu. W szczególności - poza posiadaniem kwalifikacji rolniczych przez osobę wymienioną w art. 48 ustawy - konieczne jest również ustalenie, czy przejmowana przez nią nieruchomość utworzy gospodarstwo rolne zdolne do towarowej produkcji rolnej, stanowiące zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym itp.
Naczelnik Gminy w B. oraz Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w W. stwierdzili w swych decyzjach, że skarżący i jego małżonkowie mają następców w osobach Klary i Krzysztofa małżonków M., Urszuli i Andrzeja małżonków M. oraz Marii i Jana małżonków K., spełniających warunki wymagane do nabycia własności nieruchomości rolnej w drodze przeniesienia własności według przepisów kodeksu cywilnego, i następcy ci złożyli oświadczenia, że chcą przejąć gospodarstwo rolne skarżącego. Oświadczenia tych osób, jak również wzmianki o posiadanych przez te osoby kwalifikacjach rolnych, znajdują się w aktach sprawy. Skarżący przyznaje, że są to dzieci rodzeństwa jego bądź jego żony. Wprawdzie omawiane decyzje organów administracji państwowej I i II instancji nie w pełni odpowiadają wymaganiom zawartym w art. 107 par. 3 Kpa, a postępowanie wyjaśniające w kwestii ustalenia, czy osoby zgłaszające się jako następcy spełniają wszystkie wymagane przepisami prawa warunki, było prowadzone z naruszeniem przepisów między innymi art. 7 i 77 par. 1 Kpa, mogącym mieć wpływ a wynik sprawy, to jednak uchybienia te nie są tego rodzaju, by mogły być uznane za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa i w konsekwencji powodować - stosownie do tego przepisu - stwierdzenia nieważności decyzji dotkniętej taką wadą.
Zgodnie z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa naruszenie prawa tylko wtedy powoduje nieważność decyzji, gdy ma charakter rażący. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą, nie chodzi tu bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. W odniesieniu do omawianych decyzji z dnia 15 grudnia 1987 r. i z 28 stycznia 1988 r. tego rodzaju sytuacja nie występuje. Naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, powoduje uchylenie dotkniętej taką wadą decyzji /na podstawie art. 138 par. 1 pkt 2 i par. 2 Kpa/, ale tylko przez organ odwoławczy w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w trybie zwykłym, bądź też uchylenie decyzji ostatecznej /i ewentualnie także utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu I instancji/ w postępowaniu prowadzonym przez Naczelny Sąd Administracyjny /na podstawie art. 207 par. 2 Kpa/, nie może natomiast być podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru.
A zatem zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 3 maja 1988 r., odmawiająca wzruszenia decyzji ostatecznej Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w W. z dnia 28 stycznia 1988 r., jest zasadna. Wprawdzie zawarte w niej rozstrzygnięcie /"utrzymuję w mocy zaskarżoną decyzję"/, zostało sformułowane w sposób niewłaściwy, niezgodnie z art. 157 par. 3 Kpa, stosownie do którego należało odmówić wszczęcia postępowania w sprawie nieważności powyższej decyzji ostatecznej z dnia 28 stycznia 1988 r., ale uchybienie to nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ - mimo niewłaściwego od strony formalnej sformułowania - decyzja ta odpowiada prawu, gdyż jej merytoryczna treść oraz konsekwencje prawne i faktyczne są takie same jak w wypadku, gdyby zawarte w niej rozstrzygnięcie zostało sformułowane w sposób zgodny z przepisami.
W tej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia skargi i zgodnie z art. 207 par. 5 Kpa skargę należało oddalić.