Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej ARiMR) w S. na podstawie art. 20 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173, dalej zwana ustawą o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich), § 16a ust. 9 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. Nr 114, poz. 786) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej powoływana jako K.p.a.) odmówił wypłaty pomocy na zalesianie K. S., która była przyznana A.S. decyzją nr [...] z dnia [...].05.2009 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że [...].05.2009 r. została wydana decyzja Nr [...] w sprawie przyznania pomocy na zalesienie którą przyznano A. S. płatność z tytułu: wsparcia na zalesienie oraz premii pielęgnacyjnej w wysokości 1328,90 zł płatne corocznie przez okres 5 lat od wykonania zalesienia i premii zalesieniowej w wysokości 2164,60 zł płatne corocznie przez okres 15 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia. W latach 2010-2012 rolnik otrzymywał corocznie płatność z tytułu premii pielęgnacyjnej oraz premii zalesieniowej. W 2013 r. do wniosku o wypłatę pomocy za zalesienie została złożona decyzja o przekwalifikowaniu działki na grunt leśny, w związku z czym przyznano producentowi piątą premię pielęgnacyjną i piątą premię zalesieniową. W latach 2013-2015 rolnik składał wnioski o wypłatę pomocy na zalesienie, w terminie określonym na składanie ww. wniosków, na podstawie których otrzymywał premię zalesieniową za lata 2013-2014.
W dniu [...].11.2015 roku do organu wpłynął wniosek K. S. o przyznanie pomocy na zalesienie (PROW 2007-2013) w związku z śmiercią A.S.
Kwestię przyznania pomocy spadkobiercom zmarłego rolnika normuje § 16a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013. Zgodnie § 16a ust. 9 ww. rozporządzenia, płatność z tytułu premii zalesieniowej przysługuje spadkobiercy jedynie w przypadku, gdy uzyskuje co najmniej 25 % dochodu z rolnictwa. W związku z weryfikacją ww. wniosku oraz załączonych dokumentów ustalono, że wnioskodawczyni nie jest uprawniona do otrzymania premii zalesieniowej, gdyż w kontroli administracyjnej sprawy stwierdzono, że nie uzyskuje ona co najmniej 25% dochodu z rolnictwa. Na podstawie dołączonych zaświadczeń z urzędu skarbowego o dochodzie innym niż z rolnictwa oraz na podstawie zaświadczenia z urzędu gminy o powierzchni użytków rolnych przeliczeniowych wyliczono, że dochód z rolnictwa stanowi 13,45 %. W związku z tym, że wnioskodawczyni nie wypełniła przesłanki wynikającej § 16a ust. 9 cyt. rozporządzenia, odmówiono wypłaty pomocy na zalesianie.
Na skutek odwołania złożonego przez K. S. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. decyzją z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ wskazał, że okoliczność śmierci producenta rolnego po doręczeniu decyzji w sprawie pomocy na zalesianie w trakcie trwania programu zalesieniowego została uregulowana w przepisach rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów inne niż rolne" objętego Planem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1565 ze zm., dalej powoływane jako rozporządzenie z 19.03.2009 r.). Organ I instancji błędnie zatem wskazał w podstawie prawnej i uzasadnieniu decyzji rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 czerwca 2007 r., które zostało uchylone. Powyższe uchybienie pozostaje jednak bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż kwestia przejęcia uprawnień do pomocy na zalesianie (premii zalesieniowej) w przypadku śmierci producenta rolnego na gruncie obydwu rozporządzeń została uzależniona od spełnienia kryterium osiągania 25% dochodów z rolnictwa przez spadkobiercę.
Zgodnie z § 16a rozporządzenia 19.03.2009 r., w przypadku gdy rolnik, który złożył wniosek o pomoc obejmujący grunty stanowiące jego własność lub współwłasność, zmarł po doręczeniu decyzji w sprawie przyznania pomocy na zalesianie, pomoc tę przyznaje się spadkobiercy rolnika, który nabył w wyniku dziedziczenia własność lub współwłasność wszystkich gruntów albo ich części objętych tym wnioskiem, jeżeli są spełnione warunki określone w art. 25 ust. 2 o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, w szczególności gdy spadkobierca zobowiązał się do kontynuowania realizacji zobowiązań, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 2 i 3 albo § 5 ust. 1 pkt 2, złożonych przez spadkodawcę, przy czym płatność z tytułu premii zalesieniowej przysługuje spadkobiercy jedynie w przypadku, gdy uzyskuje on co najmniej 25% dochodów z rolnictwa (§ 16 ust. 9 cyt. rozporządzenia). Organ I instancji w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalił, że dochód z rolnictwa u wnioskodawczyni stanowi jedynie 13,45 % dochodu ogółem, a więc nie uzyskuje ona co najmniej 25% dochodu z rolnictwa. W tym stanie faktycznym i prawnym organ odwoławczy ustalił, że zaistniały przesłanki do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji o odmowie wypłaty pomocy na zalesianie.
Odnosząc się do okoliczności podniesionych w odwołaniu organ odwoławczy wyjaśnił, że sam fakt pozostawania przez beneficjenta pomocy zalesieniowej w związku małżeńskim nie oznacza, że po śmierci uprawnionego do ww. pomocy, drugi małżonek automatycznie nabywa prawo do otrzymywania pozostałych do wypłaty płatności z tytułu premii zalesieniowej. Powyższe uzależnione jest nie tylko od złożenia przez spadkobiercę stosownego wniosku wraz załącznikami w terminie określonym przepisami prawa, ale w przypadku premii zalesieniowej również od spełnienia przez spadkobiercę warunku uzyskiwania co najmniej 25% dochodu z rolnictwa.
Dochód z rolnictwa tak dla A.S., jak i K. S. został wyliczony o tego samego rodzaju dowody, tj. zaświadczenie o liczbie hektarów przeliczeniowych, stanowiącej podstawę opodatkowania podatkiem rolnym, ustalonej na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym, zaświadczenie o dochodach z tytułu prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej, zaświadczenie o wysokości dochodów innych niż z rolnictwa, uzyskanych w roku poprzedzającym rok, w którym został złożony wniosek o pomoc. Zestawienie ww. dokumentów dowodzi w sposób nie budzący wątpliwości, że dane w nich zawarte różnią się, a tym samym inna może być sytuacja prawna spadkobiercy od sytuacji prawnej spadkodawcy. Taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie.
Skargę na powyższą decyzję złożyła K. S. zarzucając, że została ona wydana z naruszeniem:
- przepisów prawa materialnego, tj.:
§ 16a ust. 1 rozporządzenia z 19.03.2009 r. w zw. z art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2015 r. poz. 807, dalej zwana ustawą o krajowym systemie ewidencji producentów), które miało wpływ na wynik sprawy;
§ 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia z 19.03.2009 r. w zw. z art. 922 § 1 w zw. z art. 925 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dalej K.c.), które miało wpływ na wynik sprawy;
§ 16a ust. 1 w zw. z ust. 9 rozporządzenia z 19.03.2009 r., które miało wpływ na wynik sprawy;
- przepisów postępowania, tj. art. 21 ust. 2 pkt 1-2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich w zw. z art. 8 i art. 10 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że odmawiając wypłaty pomocy na zalesianie organy obu instancji oparły się na brzmieniu § 16a rozporządzenia. Analiza tego przepisu nie może odbywać się w oderwaniu, od art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, z którego jednoznacznie wynika, że małżonkowie mogą prowadzić tylko jedno gospodarstwo rolne i traktowani są niejako jak jeden podmiot. W dacie składania wniosku przez A. S. pozostawał on w związku małżeńskim ze skarżącą. Prowadzili oni wspólnie jedno gospodarstwo rolne, które spełniało warunki do otrzymania pomocy na zalesianie. Pozostawione przez zmarłego męża skarżącej grunty nie uległy zmianie, ich pielęgnacja kontynuowana jest przez skarżącą. Do chwili śmierci A. S. występował przed organami, ale nie zmienia to faktu, że on i skarżąca traktowani byli jako jeden wspólny podmiot. Potwierdzeniem powyższego jest chociażby § 4 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, zgodnie z którym pomoc na zalesianie gruntów rolnych jest przyznawana rolnikowi do gruntów stanowiących własność lub współwłasność tego rolnika albo własność jego małżonka.
W ocenie skarżącej, wykładnia funkcjonalna § 16 ust. 1 rozporządzenia w zw. z art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów prowadzi do wniosku, że ma on na celu weryfikację jedynie podmiotów "nowych", które w dacie składnia wniosku przez spadkodawcę nie prowadziły razem z nim gospodarstwa, a tym samym nie były weryfikowane pod kątem spełniania kryteriów do udzielenia pomocy. Skarżąca kryteria te wraz z mężem spełniała, w związku z tym zbędnym jest po raz kolejny weryfikowanie tych informacji. Sytuacja faktyczna nie uległa zmianie z tym zastrzeżeniem, że w chwili obecnej gospodarstwo prowadzone jest przez jednego małżonka, a nie oboje.
Skarżąca składając wniosek o przyznanie pomocy na zalesianie w przypadku śmierci rolnika przejęła wszelkie obowiązki wynikające z tytułu udzielonej pomocy. Z tego tytułu ponosi koszty, na które jej nie stać, a jeżeli nie dopełni któregoś z obowiązków, ponosić będzie z tego tytułu dotkliwe kary finansowe. W zamian zaś nie otrzymuje jakiegokolwiek wsparcia finansowego. Analiza sytuacji skarżącej prowadzi do wniosku, że ponosi ona niejako negatywne konsekwencje śmierci swego męża oraz tego, że chcąc zapewnić byt swojej rodzinie podjęła w 2014 r. pracę zarobkową (gdyby jej nie podjęła, spełniałaby wymóg uzyskiwania 25 % dochodu z rolnictwa).
Skarżąca ma na utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci oraz teścia. Aktualna sytuacja skarżącej stawiają de facto w sytuacji bez wyjścia, z jednej strony nie może ona sprzedać odziedziczonych gruntów - zobowiązana jest ona bowiem do realizacji ciążących na niej zobowiązań, z drugiej zaś pozbawiona jest jakichkolwiek środków, by móc je realizować. Stosowanie literalnego brzmienia przepisów prowadzi do sytuacji kuriozalnej, w której spadkobierca wypełnia te same obowiązki co spadkodawca-rolnik, ale, w przeciwieństwie do niego, pozbawiony jest jakiejkolwiek pomocy. W ocenie skarżącej, w niniejszym przypadku zastosowanie powinna znaleźć wykładnia funkcjonalna § 16 ust. 1 rozporządzenia przedstawiona powyżej.
Dalej skarżąca wywodziła, że [...] maja 2015 r. A. S. złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2015, którym ubiegał się m.in. o wypłatę pomocy na zalesianie w ramach PROW 2007-2013 przyznanej na podstawie decyzji z dnia [...] czerwca 2008 r. W sierpniu 2015 r., tj. w czasie gdy A. S. żył, wypłacona została I transza pomocy na zalesianie. Płatność II i ostatniej na rok 2015 transzy miała nastąpić w późniejszym czasie. Nie ulega więc wątpliwości, że organ rozpatrujący sprawę przyznał pomoc na zalesianie na rok 2015. Zgodnie z art. 922 § 1 K.c., prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. W chwili śmierci A. S., co miało miejsce [...] października 2015 r., szeroko pojęta pomoc na zalesianie była świadczeniem przyznanym i należnym, lecz jeszcze w pełni nie wypłaconym. W związku z tym w ocenie skarżącej wchodziła w skład majątku spadkowego po zmarłym. Dziedziczenie ma charakter sukcesji uniwersalnej (tzw. następstwo pod tytułem ogólnym). Wskutek jednego zdarzenia - śmierci spadkodawcy - spadkobiercy z mocy prawa wstępują bowiem w całą sytuację prawną zmarłego istniejącą w chwili otwarcia spadku. Do zaistniałej sytuacji nie znajdzie zastosowania art. 922 § 2 K.c., albowiem z chwilą uznania, że A. S. spełnia warunki do wypłaty świadczenia i częściowej wypłaty świadczenia, przestało ono być prawem ściśle związanym z osobą zmarłego, a stało się wierzytelnością z tytułu niezrealizowanego świadczenia. Organy obu instancji okoliczność tę pominęły. Nie ulega zaś wątpliwości, że część świadczenia na rok 2015 weszła w masę spadkową i winna być wypłacona.
. Wydając decyzje o odmowie wypłaty pomocy na zalesianie organy zamknęły skarżącej drogę do ubiegania się o taką pomoc w latach następnych, gdy będzie już osiągać 25% dochodów z rolnictwa (nie można bowiem takiej sytuacji wykluczyć). Przepis § 16a ust. 1 rozporządzenia z 19.03.2009 r. określając warunki, jakie musi spełniać spadkobierca, by móc otrzymać pomoc, nie uzależnia ich od innych warunków poza wskazanymi wyraźnie w przepisie (w szczególności nie wspomina o ust. 9). W ustępie 9 jest mowa jedynie o "płatności z tytułu premii zalesieniowej". Tak więc ustępy 1 i 9 regulują dwie odrębne kwestie. Na podstawie ust. 1 spadkodawca otrzymuje pomoc na zalesianie, a na podstawie ust. 9 jest wypłacana premia zalesieniowa. Nie można wykluczyć, że w kolejnych latach skarżąca będzie otrzymywać dochód z rolnictwa przekraczający 25% dochodu ogółem. Wówczas jednak nie będzie mogła zwrócić się ponownie z wnioskiem o przyznanie pomocy, albowiem określony w ust. 2 § 16a rozporządzenia termin jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu. Gdyby intencją ustawodawcy było uzależnienia przyznania pomocy od dochodów uzyskiwanych z rolnictwa, to zastrzeżenie to zawarłby już w ust. 1 § 16a rozporządzenia, tymczasem ustawodawca rozdzielił dwie kwestie - przyznania pomocy na zalesianie i wypłaty premii zalesieniowej, z kolei organy nie bacząc na te różnice, zrównały kwestię otrzymania pomocy i wypłaty premii zalesieniowej.
Analiza § 16a ust. 1 oraz 9 rozporządzenia z 19.03.2009 r. prowadzi do wniosku, że w przypadku gdy spadkobierca rolnika spełnia wszystkie wymagania, o których mowa w § 16a ust. 1, otrzymuje 100% pomocy, jaką otrzymałby rolnik. Podkreślenia wymaga, że ust. 1 nie zawiera zastrzeżenia uzależniającego przyznanie świadczenia od spełnienia innych warunków (w szczególności ust. 9), niż wskazane w tym ustępie. Analiza przepisów § 1 pkt 5 rozporządzenia oraz załącznika nr 6 do rozporządzenia "Wysokość zmniejszeń łub zwrotów wsparcia na zalesienie i premii pielęgnacyjnej" prowadzi do wniosku, że wysokość udzielonej pomocy może być miarkowana. Rozszerzając powyższą analizę o § 16 ust. 9 rozporządzenia należy uznać, że w przypadku gdy spadkobierca uzyskuje mniej niż 25% dochodów z rolnictwa, nie otrzymuje on pomocy w pełnej wysokości, a otrzymana przez niego pomoc powinna być proporcjonalnie zmniejszona do wielkości faktycznie uzyskiwanego dochodu z rolnictwa. Nic nie stoi na przeszkodzie, by skarżącej przyznać pomoc proporcjonalnie do otrzymanych dochodów z rolnictwa.
Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, organ przed którym toczy się postępowanie, obowiązany jest w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organy obu instancji uchybiły temu obowiązkowi z przyczyn opisanych powyżej. Ponadto, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji, porównując dochody otrzymywane z rolnictwa przez skarżącą oraz A.S. pomija podstawową kwestię. Mianowicie, podstawą przeliczenia dochodu uzyskiwanego przez A. S. z rolnictwa były grunty orne (o powierzchni 12,39 ha), które następnie zostały przekształcone w lasy. Z kolei, podstawą przeliczenia dochodu uzyskiwanego przez skarżącą z rolnictwa były już grunty dzierżawione i stanowiące łąki, tj. zupełnie inne grunty niż w przypadku A. S. Tym samym nie sposób porównywać ich dochodów, tak jak uczynił to organ II instancji, czyniąc skarżącej zarzut, że jej dochody oraz zmarłego małżonka różnią się. Przyjęty sposób obliczenia dochodu jest dla skarżącej krzywdzący. Z uwagi na dokonane przekształcenie gruntów ornych w lasy, siłą rzeczy nieruchomości te nie mogą stanowić podstawy obliczania z dochodu skarżącej, tak jak miało to miejsce w przypadku A. S. Organy stojąc na straży praworządności winny dążyć do ustalenia prawdy obiektywnej na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zgodnie z art. 8 K.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Sposób prowadzenia niniejszego postępowania przez organy podważa zaufanie do władzy publicznej, albowiem organy dokonały wybiórczej oceny zgromadzonego w sprawie materiału, o czym mowa wyżej. Ponadto, organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 K.p.a.). Skarżąca prawa tego została pozbawiona. Przed wydaniem decyzji przez organ II instancji nie udzielono jej prawa do wypowiedzenia się, skarżąca zaś nie jest zobowiązana do tego, by na bieżąco monitorować etap postępowania odwoławczego, tj. czy organ dopiero rozpoczyna badanie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, czy kończy postępowanie i zmierza już do wydania decyzji. Okoliczność ta, mogła zaś wpłynąć na wynik postępowania, skarżąca mogła chociażby na etapie postępowania odwoławczego podnieść argumenty, jak w niniejszej skardze.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 718 – dalej przywoływana jako P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W rozumieniu powyższych przepisów, sąd administracyjny bada legalność, czyli innymi słowy zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron, oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd orzekając w sprawie nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Po myśli art. 134 § 1 P.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 P.p.s.a, skarga podlega oddaleniu w oparciu o przepis art. 151 P.p.s.a.
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszeń prawa skutkujących koniecznością jej uchylenia (art. 145 § 1 P.p.s.a.).
Przedmiot sprawy w niniejszym postępowaniu dotyczy kwestii przyznania skarżącej pomocy na zalesianie w ramach PROW 2007-2013 w wyniku następstwa prawnego w związku ze śmiercią męża ([...].10.2015 r.), który decyzją nr [...] z dnia [...].05.2009 r. otrzymał płatność na zalesianie gruntów rolnych.
Stosownie do § 16a ust. 1 rozporządzenia z 19.03.2009 r., w przypadku gdy rolnik, który złożył wniosek o pomoc obejmujący grunty stanowiące jego własność lub współwłasność, zmarł po doręczeniu decyzji w sprawie przyznania pomocy na zalesianie, pomoc tę przyznaje się spadkobiercy rolnika, który nabył w wyniku dziedziczenia własność lub współwłasność wszystkich gruntów albo ich części objętych tym wnioskiem, jeżeli są spełnione warunki określone w art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (...), w szczególności gdy spadkobierca zobowiązał się do kontynuowania realizacji zobowiązań, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 2 i 3 albo § 5 ust. 1 pkt 2, złożonych przez spadkodawcę. W przedmiotowej sprawie bezsporne było to, że skarżąca spełnia powyższe kryteria, jak również to, że złożyła wniosek w terminie przewidzianym w § 16a ust. 1, a także iż przedłożyła dokumenty wymagane w jego ust. 3-5.
Zgodnie z § 16a ust. 9 rozporządzenia, płatność z tytułu premii zalesieniowej przysługuje spadkobiercy jedynie w przypadku, gdy uzyskuje on co najmniej 25% dochodów z rolnictwa. Jak prawidłowo ustaliły organy i czego skarżąca również nie kwestionowała, nie uzyskuje ona z rolnictwa 25% dochodu (jej dochód z tego tytułu wynosi 13,45%).
Skarżąca twierdzi, że do chwili śmierci męża byli traktowani jako jeden podmiot, powołując się przy tym na art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów. Zgodnie z nim, w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę. Skarżąca wywodzi z tego, że małżonkowie mogą prowadzić tylko jedno gospodarstwo. Przeczy temu jednak pkt 2 cyt. przepisu, w myśl którego, w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się odrębny numer identyfikacyjny od numeru, o którym mowa w pkt 1, jeżeli wnioskodawca prowadzi samodzielnie odrębne gospodarstwo rolne stanowiące zorganizowaną całość gospodarczą. Zatem, wbrew twierdzeniom skarżącej, z przepisów cyt. ustawy w żaden sposób nie można wnioskować, że małżonek może nie prowadzić samodzielne gospodarstwa rolnego. Poza tym ustawa ta reguluje jedynie zasady tworzenia i prowadzenia, zakres oraz przeznaczenie krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, a więc nie można w oparciu o nią wywodzić tego, w jaki sposób małżonkowie mogą prowadzić działalność rolną. Niewątpliwie skarżąca jest odmiennym podmiotem niż jej zmarły mąż i analiza przepisów rozporządzenia z 19.03.2009 r. nie pozwala na stwierdzenie, że małżonek zmarłego rolnika powinien być traktowany w jakiś szczególny, odmienny od zasad ogólnych, sposób. Kiedy ustawodawca chce w odmienny sposób uregulować sytuację małżonka rolnika, czyni to w sposób wyraźny (vide np. § 16a ust. 10 rozporządzenia).
Nie mogą także odnieść skutku wywody skarżącej dotyczące jej sytuacji majątkowej i osobistej, ponieważ przepisy regulujące możliwość przyznania jej pomocy na zalesianie nie przewidują takiej możliwości.
Wbrew twierdzeniom skarżącej, nie mogły znaleźć zastosowania w sprawie przepisy art. 922 § 1 K.c. Skarżąca bowiem wnosiła o przyznanie jej pomocy na zalesianie na 2015 rok, a nie o wypłatę przyznanego już jej zmarłemu małżonkowi świadczenia. Sąd administracyjny nie jest władny rozstrzygać w kwestii tego, jak winien postąpić organ w przypadku przyznania pomocy rolnikowi, który następnie zmarł, i wypłacono mu wcześniej jedynie pierwszą transzę, a jego spadkobiercy z kolei nie otrzymali kolejnej transzy. W tym przedmiocie może rozstrzygać jedynie sąd powszechny. Czym innym jest zatem złożenie wniosku o przyznanie pomocy w trybie § 16a rozporządzenia z 19.03.2009 r., a czym innym żądanie wypłaty pomocy przyznanej zmarłemu rolnikowi na podstawie przepisów o spadkobraniu.
Złożenie przez skarżącą wniosku o przyznanie płatności jest konsekwencją nabycia w ramach dziedziczenia własności działek objętych wnioskiem o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych spadkodawcy. W świetle § 16a rozporządzenia warunkiem przyznania płatności następcy jest złożenie przez niego wniosku, gdy wcześniej wniosek o płatność złożył spadkodawca. Złożenie wniosku przez poprzednika prawnego, bez względu na to, czy płatność już została przyznana, czy jeszcze nie, jest jedynie warunkiem do ubiegania się o przyznanie płatności przez następcę prawnego. Samo złożenie wniosku przez spadkodawcę nie kreuje żadnego prawa majątkowego, które mogłoby podlegać sukcesji. Nie oznacza to jednak, że przyznanie prawa majątkowego do premii zalesieniowej poprzednikowi prawnemu jest prawem, które podlega dziedziczeniu na ogólnych zasadach. Płatność jest udzielana producentowi po spełnieniu określonych warunków dotyczących powierzchni gruntów oraz ich położenia. Wysokość płatności zależy od uzyskiwanych przez producenta dochodów. Przyznanie uprawnienia wiąże się również z koniecznością wypełnienia wielu obowiązków o charakterze niemajątkowym, które nie podlegają dziedziczeniu. Następca musi zobowiązać się m.in. do pielęgnacji i prowadzenia założonej uprawy leśnej. Nabycie uprawnienia jest pochodną nabycia prawa własności gruntów przez spadkobiercę, ale z uwagi na konieczność spełnienia wielu indywidualnych warunków nie stanowi wejścia w sytuację prawną spadkodawcy. Będąc właścicielem gruntów przeznaczonych pod zalesienie lub już zalesionych, jak w przypadku następcy prawnego, spadkobierca nabywa swoje indywidualne prawo do ubiegania się o przyznanie płatności. W przypadku, gdy o świadczenia występuje następca prawny producenta rolnego zgodnie z § 16a rozporządzenia, składa on wniosek o przyznanie płatności, co oznacza, że jego prawo musi być ustalone niezależnie od zakresu prawa przyznanego poprzednikowi prawnemu, zatem nie mogą mieć w sprawie zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące spadkobrania (w tym powoływany przez skarżącą art. 922 K.c.). Aby uzyskać płatność na zalesienie, każdy beneficjent tej pomocy musi spełnić warunki określone w rozporządzeniu - być producentem rolnym, który osobiście zobowiązuje się do spełnienia wymogów określonych w obowiązujących przepisach. W tych okolicznościach brak jest podstaw do twierdzenia, że skoro płatność została przyznana poprzednikowi prawnemu, to następca jako spadkobierca nie musi spełniać dodatkowych warunków określonych w rozporządzeniu, tylko wykazać się prawem do nabycia spadku, w skład którego wchodzi płatność w wysokości limitowanej uprawnieniem spadkodawcy. Fakt, że po przyznaniu uprawnienia beneficjent składa wnioski o wypłatę płatności, nie eliminuje konieczności odrębnego ustalenia uprawnienia przynależnego następcy prawnemu w oparciu o § 16a rozporządzenia.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu skarżącej należy zgodzić się z tym, że organ I instancji odmówił w swojej decyzji pomocy na zalesianie powołując się na zapis § 16a ust. 9 rozporządzenia. Z przepisu tego natomiast wynika, że dotyczy on płatności z tytułu premii zalesieniowej. Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, pomoc na zalesianie obejmuje:
- wsparcie na zalesienie - stanowiące jednorazową, zryczałtowaną płatność z tytułu poniesionych kosztów zalesienia i ewentualnego ogrodzenia uprawy leśnej w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacaną w pierwszym roku, licząc od dnia wykonania zalesienia;
- premię pielęgnacyjną - stanowiącą zryczałtowaną płatność z tytułu poniesionych kosztów prac pielęgnacyjnych oraz ochrony uprawy leśnej przed zwierzyną w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacaną corocznie przez 5 lat, licząc od dnia wykonania zalesienia;
- premię zalesieniową - stanowiącą zryczałtowaną płatność z tytułu utraconych dochodów wynikających z przeznaczenia gruntów rolnych na grunty leśne w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacaną corocznie przez 15 lat, licząc od dnia wykonania zalesienia.
Zatem organ odmawiając skarżącej wypłaty pomocy na zalesianie pozbawił ją, oprócz premii zalesieniowej, również świadczeń w postaci wsparcia na zalesianie i premii pielęgnacyjnej. Okoliczność ta jednak nie ma znaczenia, ponieważ zmarły małżonek skarżącej otrzymał już wsparcie na zalesianie i premię pielęgnacyjną, co wynika z akt sprawy, zatem skarżąca nie będzie mogła ponownie otrzymać tych form pomocy na zalesianie.
Wbrew twierdzeniom skarżącej, odmówienie jej wypłaty pomocy na zalesianie, bez wskazania roku, którego ona dotyczyła, nie mogło stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Wskazać należy, że skarżąca złożyła wniosek na rok 2015 (vide k. 45 akt sprawy adm.), zatem organy procedowały jedynie w tym zakresie i rozstrzygnęły o tym wniosku. Nie można zatem podzielić stanowiska skarżącej, że organy swoimi rozstrzygnięciami pozbawiły jej możliwości składania w przyszłości kolejnego wniosku o wypłatę pomocy na zalesianie (premii zalesieniowej), przy czym jednak będą musiały one uwzględnić treść § 16a ust. 2 rozporządzenia, zgodnie z którym w przypadku, o którym mowa w ust. 1, spadkobierca składa wniosek o pomoc w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku.
Zupełnie bezpodstawne było powoływania się przez skarżącą na możliwość miarkowania wysokości pomocy, o którą się ubiegała, w oparciu o § 1 pkt 5 rozporządzenia i załącznika nr 6 do niego. Zgodnie z cyt. przepisem, rozporządzenie określa (...) wyrażoną w procentach wielkość zmniejszenia pomocy na zalesianie w zależności od dokonanej oceny wagi stwierdzonej niezgodności, a także przypadki uznawane za drobną niezgodność. Z analizy tego przepisu oraz załącznika nr 6 wynika zatem, że nie mogą one mieć żadnego zastosowania do sytuacji skarżącej.
Podobnie niezasadny był zarzut związany z podstawą przeliczenia dochodu skarżącej i jej zmarłego małżonka. Kwestie te regulują przepisy rozporządzenia i ich negowanie przez skarżącą jest bezpodstawne. Organy musiały uwzględnić okoliczność przekształcenia gruntów ornych w lasy i ich obowiązkiem była ocena stanu faktycznego na dzień wydawania decyzji. Nie ulega wątpliwości, że inna była sytuacja w dacie przyznawania pomocy na zalesianie zmarłemu małżonkowi skarżącej, a inna jest aktualna sytuacja skarżącej, w szczególności po upływie kilku lat od przyznania pomocy jej zmarłemu małżonkowi. Aktualny stan prawny, a więc uzyskanie statusu producenta rolnego w związku z postępowaniem w sprawie przyznania skarżącej pomocy na zalesianie w wyniku następstwa prawnego w związku ze śmiercią męża, stosownie do obowiązujących przepisów umożliwi uzyskanie wnioskowanego świadczenia, jednak z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego z daty rozstrzygania o tym uprawnieniu, dlatego też zestawienie dokumentów o dochodzie z rolnictwa tak dla spadkodawcy jak i dla skarżącej, pomimo że został wyliczony o tego samego rodzaju dowody, to, jak trafnie wskazują orzekające w sprawie organy, zestawienie tych dokumentów dowodzi, że dane w nich zawarte różnią się, a tym samym inna może być sytuacja prawna spadkobiercy od sytuacji prawnej spadkodawcy, co oczywiście determinuje tryb postępowania i zasadność rozstrzygnięcia w sprawie.
Nie był także zasadny zarzut naruszenia art. 10 K.p.a. W myśl art. 12 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej (ust. 1). W postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:
- stoi na straży praworządności;
- jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
- udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
- zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (ust. 2).
Skarżąca nie złożyła wniosku o umożliwienie jej czynnego udziału w toku postępowania odwoławczego, zatem nie może ona obecnie podnosić tego, że organ II instancji nie udzielił jej "prawa do wypowiedzenia się".
Na koniec należy wskazać, że tut. Sąd w wyroku z dnia 14.02.2017 r. w sprawie II SA/Bd 1325/16 o bardzo zbliżonym stanie faktycznym i prawnym z podobnych względów również oddalił skargę K. S. Z powyższych względów skarga, na podstawie art. 151 P.p.s.a, podlegała oddaleniu.