Uzasadnienie
Decyzją z [...] maja 2021 r. nr [...], Wójt Gminy K. odmówił E. K. (skarżącej) jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia się żywego dziecka, o którym mowa w art. 10 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" wnioskowanego na U. K..
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z kopią odpisu aktu urodzenia z 17 maja 2021 r. córka skarżącej urodziła się martwa w dniu 14 maja 2021 r. Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" przedmiotowe świadczenie przysługuje natomiast w przypadku urodzenia dziecka żywego.
W odwołaniu skarżąca podniosła, że dziecko żyło dwie sekundy i dlatego w wypisie stwierdzono, że urodziło się martwe. Wskazała, że całą ciążę była pod opieką ginekologiczną, a decyzja Wójta jest dla niej krzywdząca.
Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu, po przytoczeniu stanu faktycznego sprawy i treści art. 10 ust. 1-6 oraz art. 4 ust. 3 u.w.k., organ stwierdził, że uprawnienie do uzyskania świadczenia, o którym mowa w ww. przepisach, powstaje z chwilą spełnienia przesłanek wynikających z tych przepisów, tj. urodzenia się dziecka żywego i uzyskania zaświadczenia o jego chorobie lub upośledzeniu oraz okresie ich powstania. Wskazał, że akt urodzenia dziecka potwierdza okoliczność urodzenia się dziecka martwego, a więc brak było podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy E. K. zarzuciła, że donosiła ciążę i urodziła jak każda kobieta, dlatego decyzja jest dla niej krzywdząca. Powołała się na dokumenty wskazujące ciężką chorobę córki oraz na fakt, że wnioskowane świadczenie chce przeznaczyć na nagrobek.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z 13 września 2021 r. skarżąca podniosła, że w sprawie nie wydano aktu urodzenia i aktu zgonu, dlatego że jej córka żyła tylko kilka sekund.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Oznacza to, że w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać legalność rozstrzygnięcia zapadłego w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami prawa procesowego, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej.
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej "p.p.s.a.").
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że decyzje administracyjne wydane w rozpoznawanej sprawie, podjęte zostały zgodnie z obowiązującym prawem.
Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lipca 2021 r. i utrzymana w mocy decyzja Wójta Gminy K. z [...] maja 2021 r. wydane zostały na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" (Dz.U. z 2020 r., poz. 1329 – dalej "u.w.k."). Stosownie do art. 10 ust. 1-3 tej ustawy matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka bez względu na dochód przysługuje na ich wniosek jednorazowe świadczenie w wysokości 4000 zł z tytułu urodzenia się żywego dziecka, posiadającego zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy. Zgodnie z art. 10 ust. 4-6 ustawy wniosek o wypłatę jednorazowego świadczenia składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a jednorazowe świadczenie przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, co potwierdzić należy zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną.
Powołany w art. 10 ust. 2 ustawy przepis art. 4 ust. 3 stanowi zaś o tym, że ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu, o których mowa w ust. 2 pkt 2-4, stwierdza w zaświadczeniu lekarz ubezpieczenia zdrowotnego.
Jak wynika z okoliczności sprawy, skarżąca zwróciła się z wnioskiem z dnia [...] maja 2021 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia. Do wniosku dołączono kopię skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka, które urodziło się martwe w dniu 14 maja 2021 r. ([...]), z adnotacją, że jest on zgodny z treścią aktu urodzenia o oznaczeniu [...]. Dołączono nadto zaświadczenie lekarskie lekarza ginekologa potwierdzające pozostawanie skarżącej pod opieką medyczną nie później niż od 10. tygodnia ciąży do porodu (zgodnie z zaświadczeniem skarżąca pozostawała pod opieką medyczną od 6/7 tygodnia ciąży do porodu).
Z przytoczonych przepisów prawa materialnego wynika, że koniecznymi przesłankami do przyznania wnioskowanego świadczenia, są:
- 1) urodzenie się dziecka żywego,
- 2) uzyskanie zaświadczenia o jego chorobie lub upośledzeniu oraz okresie ich powstania,
- 3) pozostawanie matki pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu (z zastrzeżeniem art. 10 ust. 7 u.w.k.),
- 4) złożenie wniosku w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, przez osobę uprawnioną.
Istotne jest, by powyższe przesłanki spełnione były łącznie, tzn. niespełnienie chociażby jednej z nich stanowi przeszkodę dla przyznania świadczenia.
Akta administracyjne sprawy potwierdzają, że po stronie skarżącej nie została spełniona pierwsza z przesłanek, albowiem jej dziecko urodziło się martwe i wynika to w sposób bezsprzeczny z przedłożonego dokumentu urzędowego – odpisu skróconego aktu urodzenia dziecka, które urodziło się martwe. Ustawa stanowi jasno, że świadczenie przysługuje wyłącznie z tytułu urodzenia dziecka żywego. Prawidłowo organy administracji załatwiły sprawę skarżącej odmownie. Spełnienie pozostałych przesłanek pozostaje bowiem w tej sytuacji bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Odnosząc się do twierdzeń skarżącej wyrażonych w skardze oraz piśmie procesowym z 13 września 2021 r., stwierdzić po pierwsze należy, że Sąd dostrzega, iż urodzenie się martwego dziecka stanowi tragedię rodzinną i jest okolicznością o niewątpliwie traumatycznym charakterze dla rodziców, a przede wszystkim dla matki dziecka. Świadomość ta nie może jednak wpływać na ocenę zasadności wniosku o przyznanie świadczenia z tytułu urodzenia dziecka i na treść decyzji administracyjnej, która jest uzależniona od obowiązujących przepisów prawa. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji działają na podstawie przepisów prawa. Innymi słowy, w obliczu jasnych w swej wymowie przepisów regulujących instytucję jednorazowego świadczenia pieniężnego z tytułu urodzenia się dziecka organ administracyjny nie może w toku oceny wniosku kierować się innymi przesłankami. Organ odwoławczy słusznie podkreślił bezwzględny charakter obowiązywania art. 10 u.w.k. - przepis nie pozostawia organowi wyboru (nie pozostawia jego uznaniu), kiedy wnioskowane świadczenie winno zostać przyznane, a kiedy nie.
Co również oczywiste, ani organ, ani sąd administracyjny nie mogą modyfikować brzmienia obowiązujących przepisów prawa, czy też uzależniać ich stosowania od własnego poglądu w sprawie. Stanowienie prawa, w tym przepisów ustawy o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem", jest wyłączną kompetencją organu ustawodawczego, tj. Parlamentu Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z jasną wolą ustawodawcy przyznanie spornego świadczenia obwarowane jest konkretnymi warunkami, zaś jednym z nich jest urodzenie się dziecka żywego. Ten warunek w sprawie skarżącej nie został spełniony.
Odnosząc się zaś do kwestii tego, czy dokumenty zawarte w aktach sprawy w sposób zgodny z rzeczywistością potwierdzają okoliczność urodzenia się dziecka martwego, wskazać należy, że przedłożony odpis skrócony aktu urodzenia się dziecka jasno stanowi, że urodziło się ono martwe. Adnotacja ta uwzględniania jest w skróconym odpisie zgodnie z art. 48 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 709). Jej podstawą jest zaś karta martwego urodzenia zgodnie z art. 53 ust. 1 i art. 54 ust. 3 ww. ustawy. Akt urodzenia jest dokumentem oficjalnym (urzędowym), wobec czego wzruszenie ustaleń z niego wynikających wymaga przeprowadzenia przeciwko niemu dowodu, czego skarżąca skutecznie nie uczyniła. Ewentualnych zmian lub sprostowań aktu urodzenia należy za to dokonywać w odpowiednim trybie (przepisy rozdziału IV ww. ustawy). Akty stanu cywilnego (a więc i urodzenia dziecka) stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, przy czym ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym (art. 3 ww. ustawy).
Skoro zatem w przedłożonym skróconym odpisie aktu urodzenia wskazuje się, że dziecko urodziło się martwe, to tę okoliczność uznaje się za udowodnioną i potwierdzającą tę okoliczność w obrocie prawnym, a więc również w postępowaniu z wniosku o przyznanie jednorazowego świadczenia pieniężnego z tytułu urodzenia żywego dziecka.
Nieistotne dla wyniku sprawy pozostają również uwagi skarżącej co do tego, że w jej sprawie nie wydano oddzielne aktu urodzenia i aktu zgonu dziecka. Akt zgonu stanowi inny rodzaj aktu stanu cywilnego, który sporządza się na podstawie karty zgonu oraz protokołu zgłoszenia zgonu (art. 92 ust. 2 ww. ustawy). Wskazanych dokumentów ani samego aktu zgonu nie sporządza się w przypadku martwego urodzenia, w takim przypadku sporządza się akt urodzenia z adnotacją, że dziecko urodziło się martwe (art. 52 ust. 2 ww. ustawy), co też w niniejszej sprawie uczyniono.
Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.
Sąd wydał w niniejszej sprawie wyrok na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842). Sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym – jej rozpoznanie było konieczne, zaś aktualna sytuacja związana z pandemią COVID 19 uzasadniała przyjęcie, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Wobec tej sytuacji stronom postępowania zapewniono możliwość pisemnego wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem wyroku.