Uzasadnienie
A. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], nr [...], którą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz.1071 ze zm.) w zw. z art. 2 ust. 2 pkt 7a i 7d i art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7), utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta W. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie uznania za nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich zwrotu.
Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] nr [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta W., Kierownik Sekcji Świadczeń Alimentacyjnych orzekł o – uznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na K. S., J. S. i Ł. S., reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego – A. S. za okres od [...] do [...] w łącznej wysokości 1336,63 zł za nienależnie pobrane,
- – ustanowieniu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych w łącznej wysokości 1336,63zł wraz z ustawowymi odsetkami, wyliczonymi od [...] do [...] w wysokości 29,52 zł i dalszym naliczaniu odsetek od dnia [...] do dnia spłaty należności.
Od powyższej decyzji odwołała się skarżąca wskazując, że zobowiązany do płacenia alimentów S. S. zaprzestał płacenia alimentów od miesiąca [...] w związku z czym złożyła do komornika wniosek o wszczęcie egzekucji wraz z wyrokiem Sądu z [...] podwyższającym alimenty. W związku z tą podwyżką zaległość z tytułu niezapłaconych alimentów na dzień [...] wynosiła 1075 zł. W [...] skarżąca złożyła do MOPR wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Na podstawie decyzji z [...] otrzymała prawo do przedmiotowego świadczenia w łącznej wysokości 800 zł miesięcznie, na okres od [...] do [...].
Do końca czerwca skarżąca otrzymała z MOPR kwotę 2400 zł, co stanowiło należność za miesiące [...],[...] i [...]. W dniu [...] komornik przekazał jej kwotę 536,63 zł, jednakże w dniu tym nie było jeszcze decyzji przyznającej "fundusz alimentacyjny". Przekazana kwota stanowiła należności zaległe. Także w dniu wydania decyzji nadal nie były wyegzekwowane alimenty bieżące a zmniejszyła się tylko kwota alimentów zaległych.
W [...] skarżąca nie otrzymała od komornika żadnej kwoty bowiem wyegzekwowane środki zostały przekazane na konto MOPR.
W dniu [...] skarżąca otrzymała alimenty bieżące za [...] od dłużnika, co zgłosiła komornikowi. W dniu tym otrzymała także kwotę 113,37 zł od komornika co stanowiło kolejną ratę wyrównania zaległości. W [...] nie otrzymała już od MOPR żadnej kwoty, a decyzją z dnia [...] słusznie MOPR odmówił jej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Zdaniem skarżącej do egzekucji pozostała jej jeszcze kwota 425 zł. Nie rozumie ona, dlaczego ma zwracać wskazane świadczenie wobec tego, że komornik wyegzekwował od dłużnika pieniądze należne MOPR w kwocie 2411,76zł a ona pobrała świadczenie w wysokości 2400zł. MOPR nie może żądać więcej pieniędzy niż faktycznie wypłacił. Skarżąca uważa, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego było pobrane należnie, bo egzekucja stała się tylko częściowo skuteczna od [...] i dotyczyła alimentów zaległych a nie bieżących.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. nie uwzględniło odwołania. W uzasadnieniu decyzji utrzymującej w mocy rozstrzygniecie organu pierwszej instancji stwierdziło, że podstawą zaskarżonej decyzji jest ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz.
7) zwana dalej "ustawą". Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej w sytuacji, gdy w wyniku egzekucji w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych - tak stanowi art. 2 pkt 2 i 11 ustawy.
Ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub przedstawiciela ustawowego. Do wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia należy załączyć m.in. zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne stwierdzające bezskuteczność egzekucji.
Z przedłożonych akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni, działając jako przedstawiciel ustawowy trojga dzieci, wnioskiem z dnia [...] zwróciła się o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Do wniosku tego załączyła m.in. zaświadczenie Komornika Sądowego z [...], sygn. [...]. Z dowodu tego wynika, że egzekucja jest bezskuteczna, a stan zaległości wynosi 1900zł (alimenty bieżące – 800 zł, alimenty zaległe – 1100 zł). Stan ten potwierdza także zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia [...].
W dniu [...] do organu wpłynęło kolejne zaświadczenie komornika o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych, z którego wynika, że należności wierzyciela alimentacyjnego stanowią 1713,37 zł.
Decyzją z dnia [...] organ właściwy przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci K., J. i Ł. S. w łącznej wysokości 800zł miesięcznie na okres od [...] do [...].
[...] do MOPR we W. wpłynęło pismo informacyjne komornika z [...], z którego wynika, że dłużnik dokonał następujących wpłat:
- 1. na rzecz wierzyciela: dnia [...] – kwotę 536,63 zł, dnia [...] – kwotę 113,37 zł,
- 2. na rzecz FAL: dnia [...] – kwotę 563,48 zł, dnia [...] – kwotę 1848,28 zł.
Z informacji tej również wynika, że należności na rzecz wierzyciela włącznie z miesiącem czerwcem zostały uregulowane, a zatem egzekucja jest skuteczna.
Bezspornym zatem w sprawie pozostaje, że w okresie, za który skarżąca pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego otrzymała także alimenty od komornika – miesiąc [...]. Pobrała także świadczenia z funduszu alimentacyjnego za miesiąc [...] mimo, że egzekucja w tym miesiącu była skuteczna. Zgodnie z art. 2 pkt 7 cytowanej ustawy nienależnie pobrane świadczenie oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego m.in.
- – wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,
- – wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty.
Zatem kwota nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego stanowi łącznie 1336,63zł, składają się na nią otrzymane w maju i czerwcu świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego w części odpowiadającej wysokości przekazanych skarżącej przez Komornika alimentów (odpowiednio 536,63 zł. i 800 zł. = 1336,63 zł.).
Kolegium odnosząc się do stanowiska skarżącej, że nie otrzymała wszystkich należności uznało, że kwestia ta jednak nie podlega ocenie przez organ administracji. Skoro komornik udzielił informacji o danej wielkości zadłużenia – kwota 1713,37zł i zaświadczenie z dnia [...] i kwota ta została zaspokojona – wpłata alimentów w [...] (536,63 zł), wpłata alimentów w [...] (113,37 zł), świadczenie alimentacyjne za miesiąc [...] (800zł), świadczenia alimentacyjne za miesiąc [...] (263,37zł), to brak jest podstaw do kwestionowania bezskuteczności egzekucji.
W skardze do Sądu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, którą uważa za krzywdzącą. W uzasadnieniu skargi powołała te same argumenty, które zawarła w odwołaniu.
W udzielonej odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wraz z argumentacja zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
W zaskarżonej decyzji organ jako materialnoprawna podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia oraz jego zwrotu wskazał przepisy art. 2 ust. 2 pkt 7a i 7d i art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7).
Cytując odpowiednio ich treść, nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego:
- – wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części (art. 2 ust. 2 pkt 7a),
- – wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, (art. 2 ust. 2 pkt 7d).
Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami (art. 23 ust.1).
Przenosząc powyższe przepisy na grunt rozpoznawanej sprawy, w ocenie Sądu organ rozpoznający sprawę nie wyjaśnił jakie to okoliczności spowodowały ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, a doszło do wypłacenia świadczenia.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że pozbawienie skarżącej prawa do świadczenia na dzieci nastąpiło na skutek decyzji z dnia [...] nr [...], wydanej w wyniku wznowionego postępowania.
Decyzja ta jako uchylająca orzeczenie z dnia [...] w trybie art. 151§ 1 pkt 2 kpa wywiera skutki dopiero od dnia jej wydania (ex nunc). Skutki tej decyzji maja wpływ na odsetki.
Zdaniem Sądu organ nie uzasadnił przesłanki powołanej w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji, a wynikającej z art. 2 ust. 2 pkt 7a z ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – zwanej dalej "ustawą".
W obecnym postępowaniu przed Sądem nie podlega co prawda weryfikacji decyzja o pozbawieniu świadczeń alimentacyjnych wydana w wyniku wznowionego postępowania. Niemniej ustalenia faktyczne poczynione przez organy orzekające w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia budzą poważne zastrzeżenia.
Organy mało wnikliwie zweryfikowały dowody przekazane przez Komornika Sadowego przy Sądzie Rejonowym we W. Z akt sprawy wynika, że w zaświadczeniu z dnia [...] komornik oświadczył, że egzekucja alimentów wypadła bezskutecznie. W kolejnym zaświadczeniu z dnia [...] podtrzymane zostało przez komornika stanowisko o bezskuteczności egzekucji.
Zmiana okoliczności w ocenie Sądu nastąpiła dopiero w dniu [...], kiedy to S. S. uregulował zaległe i obecne alimenty, na co dowód wpłaty znajduje się w aktach administracyjnych sprawy, a w zaświadczeniu z dnia [...] Komornik potwierdził tą okoliczność.
Przyjęte natomiast jako dowód w sprawie pismo komornika z dnia [...] informujące, w nawiązaniu do rozmowy telefonicznej, iż dłużnik dokonał wpłat dnia [...] na rzecz wierzyciela i na rzecz FAL, oraz o tym że egzekucja stała się skuteczna, nie oznacza w ocenie Sądu o skuteczności egzekucji w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczeń oraz w dniu wydania decyzji z dnia [...].
Organ prowadzący postępowanie powinien przede wszystkim zażądać od Komornika oświadczenia od kiedy egzekucja w rozpoznawanej sprawie stała się skuteczna z podaniem konkretnej daty. Po drugie Komornik powinien wyjaśnić, czy wpłaty przekazane skarżącej w miesiącu maju były alimentami za ten właśnie miesiąc, czy tez zaległymi tak, jak twierdzi skarżąca.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy w przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o bezskuteczności egzekucji zawierające informację o stanie egzekucji, przyczynach jej bezskuteczności oraz o działaniach podejmowanych w celu wyegzekwowania zasądzonych alimentów.
Wymagane prawem zaświadczenia zostały złożone przez skarżącą, a pismo informujące nie jest zaświadczeniem.
Zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji odgrywa istotne znaczenie w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy, bezskuteczności egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu:
- a) braku podstawy prawnej do pojęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika,
- b) braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą.
W związku z powyższą definicją bezskuteczności egzekucji w pierwszej kolejności organ powinien mieć na uwadze, że dane zawarte w piśmie informującym pozostają w sprzeczności z tym przepisem. Należności wpłacane w datach wskazanych w piśmie nie stanowiły w ocenie Sądu wyegzekwowania pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Pełne uregulowanie należności nastąpiło dopiero w dniu [...].
W związku z powyższym organ dokona ponownych ustaleń w zakresie płatności należności przez dłużnika. Zażąda od skarżącej przedłożenia od komornika zaświadczenia kolejnego do sprawy od kiedy egzekucja stała się skuteczna, z podaniem konkretnej daty.
Z uwagi na wyżej wykazane przez Sąd nieprawidłowości, do czasu ponownego przeprowadzenia postępowania nie jest możliwa ocena drugiej przesłanki powołanej w podstawie prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia, a wynikającej z art. 2 ust. 2 pkt 7d ustawy.
Jeżeli w wyniku ponownie przeprowadzonego ustalenia organ poweźmie wiadomość o nowych okolicznościach sprawy, które miałyby wpływ na decyzję wydaną w dniu 27 lipca 2009r. z urzędu podejmie działania w celu jej weryfikacji.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji wyroku.