Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczyz 15 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 1065/16

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] 2016r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania M. Ś. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] 2016r. [...], którą przyznano M. Ś. świadczenie wychowawcze w kwocie [...]zł na okres od [...].2016r. do [...].2017r. na syna P. Ś. i odmówiono przyznania tego świadczenia na okres od [...].2016r. do [...].2017r. wnioskowanego na syna P. Ś. i córkę K. Ś., na podstawie art. 1 i 2, art. 4-5, art. 13 ust. 1 i 2 i art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. poz. 195) i art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016r. poz.

1. 23) orzekło uchylić zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji – w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia wychowawczego wnioskowanego na syna P. Ś. i na córkę K. Ś. i jednocześnie
2. - przyznać M. Ś. świadczenie wychowawcze na syna P. Ś. w okresie od [...] 2016r. do [...] 2016r. w kwocie [...]zł, w okresie od [...] 2016r. do [...] 2016r. w kwocie [...]zł miesięcznie,
3. - przyznać M. Ś. świadczenie wychowawcze na córkę K. Ś. w okresie od [...] 2016r. do [...] 2016r. w kwocie [...]zł, w okresie od [...] 2016r. do [...] 2016r. w kwocie [...]zł miesięcznie, w pozostałej części decyzja organu pierwszej instancji pozostaje bez zmian.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że zaskarżoną decyzją Dyrektor Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy [...]. przyznał M. Ś. świadczenie wychowawcze w kwocie [...]zł na okres od [...] 2016r. do [...] 2017r. na syna P. Ś., a odmówił świadczeń wychowawczych wnioskowanych na syna P. Ś. oraz córkę K. Ś. z uwagi na brak uprawnień do wnioskowanego świadczenia. Organ stwierdził przekroczenie kryterium dochodowego rodziny ustalonego w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia wychowawczego na córkę Karolinę uznaną jako dziecko pierwsze z uwagi na fakt przebywania syna Piotra w ośrodku wychowawczym i tym samym nie uwzględniono go w składzie rodziny.

Odwołując się zainteresowany podał, iż syn przebywający w ośrodku wychowawczym pozostaje na jego utrzymaniu w okresie od [...] do [...] 2016r., jako że przebywa w domu.

Rozpatrując sprawę organ odwoławczy uznał, że odwołanie zasługuje na odwołanie. Po przywołaniu treści wskazanych przepisów ustawy z dnia [...] 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, organ odwoławczy wskazał, ze [...] 2016r. M. Ś. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na troje dzieci tj. syna P. ur. [...].2000r., córkę K. ur. [...].2002r. i syna P. ur. [...].2003r. wykazując dochód uzyskany w roku bazowym przez M. Ś. w kwocie brutto [...] zł (po potrąceniu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz należnego podatku dochód netto [...] zł). Dochód uzyskany przez G. Ś. za [...] 2016r. jest dochodem uzyskanym w kwocie netto [...] zł. Na etapie postępowania organu pierwszej instancji ustalono dochód rodziny [...] zł. Z akt sprawy wynika nadto, że małoletni syn wnioskodawcy P. Ś. została postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] 2015r. umieszczony w młodzieżowym ośrodku wychowawczym.

Zgodnie z oświadczeniem M. Ś. złożonym pod odpowiedzialnością karną w dniu [...].2016r. syn P. przebywa od [...] 2016r. w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w [...] i za jego pobyt nie ponosi odpłatności.

Kolegium wskazało, że w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, działając zgodnie z art. 7 ust. 4 ustawy, ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie uwzględnił syna P. Ś. jako że przebywa w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie. W związku z powyższym miesięczny dochód rodziny w kwocie [...]zł podzielono na 4 członków rodziny. Dochód na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł i przekracza kryterium [...] zł uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia na córkę K., która podczas nieobecności syna P. była uznana jako pierwsze dziecko.

Skład orzekający Kolegium uwzględniając znajdującą się w aktach sprawy wyrażoną w dniu [...] 2016r. zgodę SR w [...]. na urlopowanie nieletniego P. Ś. do domu ojca M. Ś. od dnia [...] 2016r. do [...] 2016r. oraz zaświadczenie Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego nr [...] w [...] z dni [...].2016r. z którego wynika, że wychowanek będzie urlopowany do domu w okresie od [...].2016r. do [...].2016r., ustalono iż dochód rodziny z uwagi na zmianę składu osobowego rodziny uległ w tym okresie zmianie i wynosi: [...] zł: 5 osób = dochód miesięczny na osobę w kwocie [...]zł.

Tym samym kwota uzyskanego dochodu w przeliczeniu na osobę nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia na syna P. Ś. w okresie od [...] 2016r. do [...] 2016r. i córkę K. Ś. w okresie od [...] 2016r. do [...] 2016r. Zgodnie z treścią art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł miesięcznie. Kolegium powołało się na prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym urlopowanie od pobytu w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie i faktyczne przebywanie na jego czas u rodziców lub jednego z rodziców, nie wyklucza przyznania mu świadczenia wychowawczego na okres pobytu dziecka u niego, a wprost przeciwnie. Koszty utrzymania za czas faktycznego przebywania ponosi rodzic, zatem świadczenie wychowawcze, zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy, ma pokryć częściowo te koszty.

M. Ś. zaskarżył powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] 2016r. Skarżący wskazał, iż odwołał się od decyzji organu pierwszej instancji odmawiającej świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci, bowiem ponosi koszty utrzymania syna Piotra mimo jego przebywania w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, jest on pierwszym dzieckiem i świadczenie wychowawcze przysługuje na dwoje dzieci. Zaznaczył, że syn będzie przebywał w domu od dnia [...].2016r. do [...].2016r.

Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu, że nie zauważył w aktach sprawy zaświadczenia z dnia [...].2015r. Ośrodka Młodzieżowego w [...], z którego wynika, że syn P. jest wychowankiem tego ośrodka od [...].2015r., ośrodek jest placówka całodobową ale niezapewniającą wychowankom pełnego, nieodpłatnego utrzymania, co jest warunkiem uznania takiej palcówki za instytucje zapewniającą całodobowe utrzymanie zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy. Zdaniem skarżącego w sprawie nie może mieć zastosowania art. 7 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, ponieważ syn P. ma wprawdzie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym zapewnione całodobowe utrzymaniem jednak ośrodek ten nie zapewnia pełnego nieodpłatnego utrzymania. Wobec tego od marca 2016r. ustalając dochód na osobę w rodzinie organ winien uwzględnić syna P. w składzie rodziny.

Zdaniem skarżącego jedynie w sytuacjach określonych w art. 5 ust. 2 ustawy przewidziano sytuacje, w których może dojść do dzielenia świadczenia wychowawczego, żadna z takich sytuacji nie zaistniała jednak w niniejszej sprawie, więc świadczenia wychowawcze na jego dzieci winny być przyznane w wysokości 500 zł za każdy miesiąc, począwszy od [...] 2016r. W tym również w okresie urlopowania syna P. od [...] do [...] 2016r. W podstawi prawnej decyzji Kolegium nie wskazało przepisu, z którego wynikałaby koncepcja podziału świadczenia wychowawczego. Skarżący wskazał również na błędne pouczenie w zaskarżonej decyzji o wystąpieniu do Kolegium z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, w terminie 14 dni.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie powielając stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga podlega uwzględnieniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego, w stopniu skutkującym jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016r. poz. 718 z późn.zm., dalej "P.p.s.a.").

Przedmiot skargi stanowi reformatoryjna decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2016r., w przedmiocie świadczeń wychowawczych wnioskowanych przez M. Ś. na troje jego dzieci.

Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195), dalej jako "ustawa" oraz rozporządzenia wykonawczego Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz.U. poz. 214).

Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 4 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust.1). Świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 2 i 3).

W myśl art. 5 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (ust. 1). Przysługuje ono jednak na pierwsze dziecko ww. osobom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł, a gdy członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 1200,00 zł (ust. 3 i 4).

W przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18. roku życia lub w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę (art. 5 ust. 2).

W art. 2 ustawodawca zawarł katalog istotnych pojęć ustawowych, definiując między innymi, że ilekroć w ustawie tej mowa jest o:

1. - "dochodzie" - oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (pkt 1),
2. - "dochodzie członka rodziny" – oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 (pkt 2);
3. - "dochodzie rodziny" - oznacza to sumę dochodów członków rodziny (pkt 4);
4. - "dziecku" - oznacza to dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną (pkt 5);
5. - "instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie" – oznacza to dom pomocy społecznej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy (...), jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie (pkt 8);
6. - "osobach pozostających na utrzymaniu - oznacza to członków rodziny utrzymujących się z połączonych dochodów tych osób (pkt 12);
7. - "pierwszym dziecku" - oznacza to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia (...) (pkt 14);
8. - "rodzinie" - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców (pkt 16).

Ustalenie dochodu rodziny, w tym sposób uwzględnienie ewentualnej utraty lub uzyskania dochody (art. 2 pkt 19 i 20) następuje na zasadach określonych w art. 7 ustawy, przy czym w przypadku gdy członek rodziny jest umieszczony w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie uwzględnia się osoby umieszczonej w pieczy zastępczej lub w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (ust. 4).

Wśród negatywnych przesłanek uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w art. 8 pkt 2 ustawodawca wymienił przypadek, gdy dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej.

Postępowanie w sprawach o świadczenie wychowawcze regulują przepisy rozdziału 4 ustawy (art. 13-28). Ustalenie prawa do świadczenia oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego lub opiekuna prawnego dziecka. Wniosek składa się (na urzędowym formularzu) w urzędzie gminy lub miasta właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze. Wniosek zawierać winien dane określone w art. 13 ust. 3 ustawy oraz należy do niego dołączyć dokumenty wskazane w ust.

4. W kolejnych przepisach określono także obowiązki organów prowadzących postępowanie w zakresie kompletowania i częściowo samodzielnej weryfikacji dokumentacji (art. 17), przesłanki do przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 15), jak również tryb postępowania w przypadku złożenia wniosku nieprawidłowo wypełnionego lub bez wymaganych dokumentów (art. 19).

Ustawa z 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci weszła w życie z dniem 1 kwietnia 2016r. Prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest, co do zasady, na okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego. Prawo do świadczenia ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu, o którym mowa w ust. 1, nie wcześniej niż od dnia odpowiednio urodzenia się dziecka, objęcia dziecka opieką lub przysposobienia dziecka (art. 18 ust. 1 i 2). Zgodnie z przepisem przejściowym, art. 48 ustawy, pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r. W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na powyższy okres, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu.

Niesporne w sprawie pozostaje, że M. Ś. w dniu [...] 2016r. złożył w Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na troje dzieci tj. pierwsze dziecko P. Ś. (ur. [...].2000 r.), K. Ś. (ur. [...].2002r.) i P. Ś. (ur. [...].2003r.) oświadczając, że w skład rodziny zgodnie z definicją wchodzą poza wnioskodawca i jego żoną ww. ich dzieci. Wnioskodawca dołączył do wniosku dokumenty wskazujące wysokość dochodów swoich oraz żony w 2014r. oraz dochodu uzyskanego przez żonę w [...] 2016r. (z tytułu zatrudnienia od miesiąca [...] 2016r.). Z analizy akt administracyjnych sprawy wynika również, iż w toku postępowania wnioskodawca złożył postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] 2015r. sygn. akt III Nkd 1/15 o zastosowaniu środków wychowawczych wobec nieletniego P. Ś. w postaci umieszczenia w młodzieżowym ośrodku wychowawczym oraz oświadczenie, z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, z dnia [...] 2016r., zgodnie z którym P. Ś. przebywa od [...] w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w [...] i wnioskodawca nie opłaca pobytu syna w tym ośrodku. Złożył również dokumenty potwierdzające urlopowanie syna z ww. ośrodka w okresie od [...].2015r., wraz z warunkami zabezpieczenia środków finansowych i w okrasie od [...] – [...] 2016r.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy niesporny pozostaje, opisany przez organ pierwszej instancji i zaaprobowany przez organ odwoławczy, sposób wyliczenia dochodu rodziny wnioskodawcy, o którym mowa w art. 2 pkt 4 ustawy, z uwzględnieniem dochodu utraconego oraz uzyskanego żony wnioskodawcy, który wyniósł [...] zł.

Na podstawie tak ustalonej wysokości dochodu rodziny organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] 2016r. przyznał skarżącemu świadczenie wychowawcze wyłącznie na jedno z dzieci – P. Ś., w kwocie [...]zł na okres od [...].2016r. do [...].2017r., a jednocześnie odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia na P. Ś. i K. Ś.. Odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organ pierwszej instancji uzasadnił tym, że uznał, iż P. Ś. przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, za którą skarżący zgodnie z ww. oświadczeniem nie ponosi odpłatności. Organ powołując się na przepisy art. 2 pkt 8 i art. 7 ust. 4 ustawy, uznał zatem, że świadczenie wychowawcze na syna P. Ś. nie przysługuje w związku z umieszczeniem w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, zaś dochody rodziny podzielone zostały na 4 członków rodziny. Miesięczny dochód rodziny wyniósł zatem [...] zł ([...] zł: 4 osoby), która przekracza obowiązujące kryterium dochodowe (800 zł) o [...] zł, co uniemożliwia przyznanie świadczenia na pierwsze dziecko. Organ poinformował, ze w związku z brakiem uwzględnienia syna P. do składu rodziny pierwszym dzieckiem jest K. Ś., na która w związku z powyższym odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. Ś. zarzucił, że syn jest jego pierwszym dzieckiem, pozostaje na jego utrzymaniu, i nie zamierza go wyciągać z ośrodka. Przedłożył jednocześnie zaświadczenie z dnia [...] 2016r. ([...], wystawione przez Dyrektora Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego nr [...] w [...], którego wychowankiem jest jego syn P. Ś., zgodnie z którym Ośrodek jest placówka całodobową ale niezapewniającą wychowankom pełnego, nieodpłatnego utrzymania, bowiem rodzice wychowanka od początku jego pobytu sami zaopatrują go w odzież, podstawowe środki higieniczne i pokrywają koszty przejazdów do domu. Potwierdza również urlopowanie do domu rodzinnego w okresie od [...] do [...].2016r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2016r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U z 2016r. poz. 23), uchyliło zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] 2016r. w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia wychowawczego wnioskowanego na syna P. Ś. i na córkę K. Ś., przyznało M. Ś. świadczenie wychowawcze

1. - na syna P. Ś. w okresie od [...] do [...] 2016r. w kwocie [...]zł, w okresie od [...] 2016r. do [...] 2016r. w kwocie [...]zł miesięcznie,
2. - na córkę K. Ś. w okresie od [...] do [...] 2016r. w kwocie [...]zł, w okresie od [...] 2016r. do [...] 2016r. w kwocie [...]zł miesięcznie, a w pozostałej części decyzję organu pierwszej instancji pozostawiło bez zmian.

W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ odwoławczy, poza wskazaniem okoliczności sprawy i uzasadnienia rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, w zakresie zasadniczej spornej kwestii podniesionej w odwołaniu czyli zgłoszonego faktu, iż P. Ś. jest pierwszym dzieckiem skarżącego, pozostającym co najmniej częściowo na jego utrzymaniu ograniczył się do uwzględnienia wynikającej z akt sprawa okoliczności urlopowania P. Ś. z Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w okresie od [...] 2016r. do [...] 2016r. Powołując się na orzecznictwo sądowe zgodnie z którym w okresie urlopowania od pobytu w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie i faktycznego przebywania w domu rodziców, nie jest wykluczone przyznanie świadczenia skoro rodzice ponoszą koszty utrzymania w tym czasie. Uwzględniając powyższe i powołując się na treść ww. zaświadczenia z [...]2016r. organ odwoławczy uznał, że za okres urlopowania należy dochód rodziny przeliczyć z uwzględnieniem 5 członków rodziny, co wyniesie miesięcznie dochód na osobę w rodzinie w wysokości [...] zł ([...] zł:5). Kwota ta nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia na P. Ś. i K. Ś. w okresie od [...] do [...] 2016r.

Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z art. 28 ww. ustawy, w sprawach w niej nieuregulowanych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Oznacza to, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpatrując przedmiotową sprawę na skutek odwołania skarżącego zobligowane było, w świetle zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.), ponownie rozpatrzyć sprawę co do jej istoty zgodnie z zasadami wyrażonymi w szczególności w art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 oraz przepisów art. 77 § 1, art. 80 K.p.a.

Zgodnie z powyższym organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6), w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7), prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8). Organy administracji są także obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9).

W ocenie Sądu, powyższym zasadom organ odwoławczy uchybił w niniejszej sprawie, uchylając się przede wszystkim od załatwienia sprawy zgodnie z wymogami zasady prawdy obiektywnej oraz uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego i jego rodziny. Mimo bowiem zgłoszenia przez stronę w odwołaniu istotnej, w kontekście ustalenia stanu faktycznego koniecznego dla dokonania prawidłowej subsumcji mających zastosowanie w sprawie norm materialnoprawnych i oceny, czy wnioskodawcy przysługuje uprawnienie do wnioskowanego świadczenia wychowawczego na P. i K. Ś., organ odwoławczy ograniczył się do wybiórczego uwzględnienia jedynie części zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, organ administracji publicznej odbiera od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Przepis art. 83 § 3 stosuje się odpowiednio. (art. 75 § 1 i 2 K.p.a.). W myśl art. 80 K.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Odnosząc się do istoty sporu podkreślenia wymaga, że w ustawie z 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zawarto legalne definicje zarówno pojęcia "pierwsze dziecko", które oznacza jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia (...) - art. 2 pkt 14. Nie może zatem budzić żadnych wątpliwości, że pierwszym (najstarszym) dzieckiem w rodzinie skarżącego jest P. Ś. (ur. [...].2000 r.), co wynika z treści wniosku, a okoliczność ta nie została podważona żadnymi dowodami. Sprzeczne z jednoznaczna dyspozycją powyższego przepisu jest zatem ustalenie przez organ pierwszej instancji, zaakceptowane wszakże przez organ odwoławczy, iż urodzona [...].2002r. K. Ś., jest pierwszym dzieckiem w tej rodzinie.

Oznacza to, iż niezależnie od dalszych ustaleń w sprawie wysokości dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie, skarżącemu przysługiwało świadczenie wychowawcze na K. Ś. (tu drugie dziecko) niezależnie od spełnienia nawet kryterium dochodowego, zgodnie z art. 5 ust. 1 w zw. z art. 48 ustawy na cały okres zasiłkowy czyli do 30 września 2017r., tak jak na kolejne dziecko – P. Ś..

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy podkreślenia wymaga, iż organy dokonały błędnej wykładni przepisów art. 2 pkt 8 i pkt 14 w zw. z art. 7 ust. 4 oraz niewłaściwie zastosowały te przepisy w okolicznościach niniejszej sprawy. Po pierwsze bowiem, nawet w sytuacji, gdyby prawidłowo organy, na podstawie wszechstronnej i wnikliwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego ustaliły, że pierwsze dziecko wnioskodawcy czyli P. Ś., został umieszczony w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, to ta okoliczność uzasadniała wyłącznie pominięcie tego członka rodziny w przeliczeniu wysokości dochodu rodziny na osobę. Żaden przepis ustawy nie uprawnia organu do "eliminacji" takiego członka rodziny – dziecka z grona jej członków. Tak więc nawet gdyby P. Ś. został umieszczony w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, wówczas należałoby pominąć go jedynie dla ustalenia dochodu na osobę.

Tym samym, nie stracił on jako najstarsze dziecko skarżącego, które nie ukończyło 18 lat statusu – dziecka pierwszego, w rozumieniu art. 2 pkt 14 w zw. z art. 5 ust. 3 ustawy. Ta okoliczność, zgodnie z art. 8 pkt 2 ustawy winna stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na to dziecko, ale nie na inne dziecko (tu córkę K. Ś.).

Niezależnie od powyższego ponownie przywołać jednak należy ustawową definicję pojęcia: "instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie – co oznacza dom pomocy społecznej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy (...), jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie (art. 2 pkt 8).

W ocenie Sądu organy dokonały wybiórczej i nierzetelnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego, dokonując błędnej i wybiórczej oceny poszczególnych dowodów w sprawie, przy czym organ odwoławczy w istocie zignorował treść dokumentu urzędowego przedłożonego wraz z odwołaniem, czym naruszy także wynikające z art. 76 K.p.a. domniemanie jego prawdziwości. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżący, co prawda w sposób dość nieporadny, co tym bardziej wymagało wnikliwości organu, stwierdził, że syn P. Ś. umieszczony w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym nr [...] w [...], jest jego pierwszym dzieckiem i pozostaje na jego utrzymaniu. Na potwierdzenie powyższego skarżący przedłożył wszakże zaświadczenie dyrektora tej placówki z dnia [...].2016r., na który wszakże co do zasady powołał się organ odwoławczy, jednakże pomijając nader istotna w niniejszej sprawie treść tego dokumentu.

Dyrektor ww. Ośrodka stwierdził bowiem, że "jest on placówka całodobową ale niezapewniającą wychowankom pełnego, nieodpłatnego utrzymania. Rodzice wychowanka, od początku jego pobytu w MOW [...], sami zaopatrują syna w odzież, podstawowe środki higieniczne i pokrywają koszty przejazdów do domu."

Wobec powyższego, w świetle powyższych przepisów postępowania oraz treści art. 2 pkt 8 ustawy, Kolegium, skoro nadal twierdziło, że P. Ś. został umieszczony w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, w rozumieniu art. 2 pkt 8 i art. 8 pkt 2 ustawy, winno wyjaśnić na podstawie jakich dowodów przeciwnych uznało, że Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w [...], w którym umieszczony został niespornie syn skarżącego, jest placówką, która zapewnia nieodpłatnie pełne utrzymanie wychowanka. W ocenie Sądu, analiza akt sprawy nie daje podstaw do podważenia zarzutów skarżącego znajdujących potwierdzenie w dokumencie urzędowym. Z pewnością wbrew ogólnikowym stwierdzeniom organów, oświadczenie skarżącego złożone [...] 2016r., na podstawie art. 75 § 2 K.p.a., nie stanowi dowodu na okoliczność, że przedmiotowa placówka zapewnia nieodpłatnie pełne utrzymanie dziecka. Podkreślenia wymaga, iż wnioskodawca, jak wynika z treści tego oświadczenia nie posiadający dużej świadomości prawnej, oświadczył jedynie, że nie opłaca pobytu syna w ośrodku.

Zatem to organ pierwszej instancji winien stosownie do wymogów powyższych zasad i przepisów postępowania, w razie wątpliwości podjąć niezbędne czynności dowodowe, celem jednoznacznego ustalenia, czy ww. placówka, jest instytucją zapewniająca całodobowe utrzymanie, w takim znaczeniu jakie nadał temu pojęciu ustawodawca w art. 2 pkt 8 ustawy. W tym zakresie organy nie dokonały weryfikacji okoliczności sprawy, ani w uzasadnieniach decyzji nie wskazały przyczyn, dla których uznały, że Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w [...], taką właśnie instytucją jest. Organ odwoławczy z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 75, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a., nie odniosły się do okoliczności wynikających z omówionego wyżej zaświadczenia, jak również odwołania skarżącego.

Zważyć należy, iż w przekazanych sądowi aktach administracyjnych organu odwoławczego zalega również pismo informacyjne Dyrektora Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego nr [...] w [...] z dnia [...] 2016r. ([...]), z którego treści wynika potwierdzenie powyższych okoliczności, czyli, że placówka zapewnia wychowankowi P. Ś. utrzymanie (wyżywienie, pobyt w internacie, edukację), natomiast nie zapewnia pełnego, nieodpłatnego utrzymania. Rodzice we własnym zakresie zaopatrują dzieci w odzież, obuwie, środki higieniczno-toaletowe, przybory szkolne i pokrywają koszty przejazdu do domu na urlopy.

W ocenie Sądu, niekwestionowana przez organy a znajdująca potwierdzenie w powyższym piśmie okoliczność, że młodzieżowy ośrodek wychowawczy, w którym został umieszczony syn skarżącego, zapewnia nieodpłatnie całodobowo jedynie pobyt i wyżywienie, a koszty zakupu odzieży, środków czystości, przyborów szkolnych i.t.p. zobowiązani są ponosić rodzice małoletniego, prowadzić do stwierdzenia, że wbrew stanowisku organów, nie została w okolicznościach niniejszej sprawy wypełniona dyspozycji art. 2 pkt 8 w zw. z art. 8 pkt 2 ustawy. Skoro bowiem z woli ustawodawcy instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie jest tylko taka instytucja, która zapewnia nieodpłatne pełne utrzymanie, to nie jest nią Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w [...]. Przedwczesne uznanie przedmiotowego ośrodka za instytucję, o której mowa w art. 2 pkt 8 ustawy doprowadziło organy do błędnego stwierdzenia, że umieszczenie pierwszego dziecka syna skarżącego w ww. MOW, stanowiło przypadek, stanowiący negatywna przesłankę do przyznania na to dziecko świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 8 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

W konsekwencji stwierdzić należy, iż na skutek wadliwej oceny dowodów i błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, zaskarżona decyzja została wydana również z naruszeniem art. 7 ust. 4 ustawy, który nie miał w sprawie zastosowania. Tym samym ustalając prawidłowo ustaloną przez organy wysokości dochodu rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę w rodzinie, organ odwoławczy w niniejszej sprawie uwzględnić winien wszystkich członków pięcioosobowej rodziny [...] zł:5 osób = [...] zł). Oznacza to, że nie zostało przekroczone kryterium dochodowe, ustalone przez ustawodawcę w przypadku ubiegania się o świadczenie wychowawcze także na pierwsze dziecko (art. 5 ust. 3 ustawy).

W ocenie Sądu zgromadzony materiał dowodowy jest kompletny i wystarczający do ustalenia stanu faktycznego i wydania decyzji co do istoty sprawy, co zgodnie z zasadami ekonomii procesowej winien uczynić organ odwoławczy ponownie rozpatrując sprawę, zgodnie z dyspozycją art. 138 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. Sąd administracyjny nie jest związany wnioskami skargi, i z urzędu uznał, że w niniejszej sprawie dla prawidłowego jej rozstrzygnięcia nie jest konieczne uchylenie w spornej część wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, bowiem wadliwość tę może sanować organ odwoławczy orzekając reformatoryjnie. Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględni powyższą ocenę prawną i wskazania, w szczególności co do wykładni pojęć: pierwsze dziecko, instytucja zapewniająca całodobowe utrzymanie, oraz uwzględni okres świadczeniowy określony w art. art. 12 w zw. art. 48 ust. 1 ustawy. Wskazać jednocześnie należy, iż organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:

1. 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję,
2. 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo
3. 3) umarza postępowanie odwoławcze.

W sytuacji zatem, gdy organ uchyla zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji jedynie w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, jak uczynił to, aczkolwiek błędnie organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, to w pozostałej części winien "utrzymać w mocy" zaskarżoną decyzję, a nie "pozostawić ja bez zmian", bowiem takim pojęciem nie posłużył się ustawodawca w art. 138 § 1 K.p.a.

Zasadny okazał się także zarzut błędnego pouczenia w zaskarżonej decyzji Kolegium wydanej w trybie odwoławczym o przysługującym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zamiast o skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego i trybie jej wniesienia. Sprostowania powyższego pouczenia mógł skarżący domagać się w trybie art. 111 K.p.a. Powyższe naruszenie przepisów postępowania nie miało jednakże w niniejszej sprawie wpływu na jej wynik, ani nie pozbawiło skarżącego prawa do sądu, skoro mimo błędnego pouczenia skutecznie wniósł skargę do właściwego sądu administracyjnego w terminie określonym w art. 53 § 1 P.p.s.a.

Z tych powodów skarga, jako zasadna podlegała uwzględnieniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. Jednocześnie uznając, że jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, na podstawie art. 145a § 1 P.p.s.a., Sąd zobowiązał organ do wydania, we wskazanym terminie, decyzji i wskazał wynikający w sposób związany z powyższych przepisów materialnoprawnych sposób załatwienia sprawy czyli zobowiązanie do przyznania świadczenia wychowawczego nie tylko na jedno dziecko – syna [...], a le w analogicznym wymiarze także na dwoje starszych dzieci skarżącego.

Zgodnie z dyspozycją art. 145a § 2 P.p.s.a. o wydaniu powyższej decyzji właściwy organ zawiadamia sąd w terminie siedmiu dni od dnia ich wydania. W przypadku niezawiadomienia sądu, może on orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art 154 § 6. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Z kolei przypadku niewydania decyzji, w określonym przez sąd terminie, strona może wnieść skargę, żądając wydania orzeczenia stwierdzającego istnienie albo nieistnienie uprawnienia lub obowiązku. Sąd wyda orzeczenie w tym przedmiocie, jeżeli pozwalają na to okoliczności sprawy. W wyniku rozpoznania skargi sąd stwierdza czy niewydanie decyzji lub postanowienia miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa i może ponadto z urzędu albo na wniosek strony wymierzyć organowi grzywnę w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (§ 3 art. 145a).