Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] znak: [...] Prezydent M. B. uznał dodatek węglowy wypłacony skarżącej G. K. w kwocie [...]zł za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał ją do zwrotu nienależnie otrzymanego świadczenia w formie dodatku węglowego w wysokości [...] zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła pismem z dnia [...] lutego 2023 r. odwołanie, w następstwie rozpatrzenia którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("SKO") w B. orzekło decyzją z dnia [...] marca 2023 nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji. W pouczeniu decyzji SKO wskazało, że od wydanej decyzji nie przysługuje skarga, a strona niezadowolona może wnieść od niej sprzeciw w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. Decyzja SKO została doręczona skarżącej w dniu [...] marca 2023 r.
W dniu [...] kwietnia 2023 r. (data wpływu do organu) skarżąca wniosła do SKO pismo z dnia [...] kwietnia 2023 r., w którym wskazała, iż zaskarża decyzję nr [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. znak: [...], którą zobowiązano ją do zwrotu nienależnie otrzymanego świadczenia w formie dodatku węglowego w wysokości [...] zł. W piśmie tym przywołała argumenty wskazujące na niezasadność zobowiązanie ją do zwrotu otrzymanego dodatku węglowego w wysokości [...] zł i wskazała, że prosi o umorzenie tej kwoty. Podniosła również, że w sytuacji podtrzymania stanowiska o słuszności podjętej decyzji prosi o skierowanie sprawy na drogę sądową.
Pismem z dnia [...] maja 2023 r. SKO działając na podstawie art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 zm., dalej: "kpa") wezwało skarżącą do sprecyzowania, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, żądania zawartego w piśmie z dnia [...] kwietnia 2023 r. poprzez wskazanie czy złożone pismo stanowi: 1) odwołanie od decyzji SKO z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] skierowane do SKO;
- 2) skargę na decyzję SKO z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ("WSA") w B.;
- 3) inny środek zaskarżenia - wówczas należy sprecyzować jaki to jest środek zaskarżenia. Jednocześnie SKO wskazało, że w przypadku braku złożenia przez skarżącą oczekiwanych wyjaśnień, pismo z dnia [...] kwietnia 2023 r. zostanie potraktowane jako skarga do WSA w Bydgoszczy.
W piśmie z dnia [...] maja 2023 r. skarżąca wskazała, że wnosi odwołanie od decyzji SKO z dnia [...] marca 2023 r. nr [...].
Postanowieniem z dnia [...] maja 2023 r. nr [...], wydanym na postawie art. 134 kpa, SKO stwierdziło niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu postanowienia SKO wskazując na treść pisma skarżącej z dnia [...] maja 2023 r. podkreśliło, że skarżąca wniosła odwołanie od decyzji SKO z dnia [...] marca 2023 nr [...]. Stwierdziło, że z mocy art. 127 § 1 kpa odwołanie służy od decyzji wydanych w pierwszej instancji, a zatem a contrario niedopuszczalne jest odwołanie od decyzji wydanych w drugiej instancji (decyzji odwoławczych) oraz od tych decyzji wydanych w pierwszej instancji, które z mocy przepisów szczególnych nie podlegają zaskarżeniu w drodze odwołania. W rozpatrywanej sprawie, jak wskazało, skarżona przez stronę decyzja jest decyzją wydaną w drugiej instancji, a zatem odwołanie od niej jest niedopuszczalne. W związku z tym SKO stwierdziło na podstawie art. 134 kpa niedopuszczalność odwołania.
W skierowanym do WSA piśmie z dni [...] lipca 2023 r. skarżąca wskazała, iż wnosi odwołanie od postanowienia SKO, podkreślając iż nie zgadza się na zobowiązanie jej do zwrotu otrzymanego dodatku węglowego w wysokości [...] zł i prosi o umorzenie tej kwoty. Sąd uznał ww. pismo za skargę do WSA w Bydgoszczy wniesioną na postanowienie SKO z dnia [...] maja 2023 r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania.
W odpowiedzi na powyższe pismo SKO wniosło o oddalenie wniesionej w sprawie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa"), Sąd stwierdził, iż zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu.
Przedmiot zaskarżenia stanowi ostateczne postanowienie SKO stwierdzające niedopuszczalność odwołania. Zaskarżone postanowienie SKO wydane zostało na podstawie art. 134 kpa, który określa, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania; postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.
Przepisy prawne nie wskazują bezpośrednio przesłanek niedopuszczalności odwołania. W orzecznictwie oraz ugruntowanym stanowisku doktryny prawa wskazuje się, że niedopuszczalność odwołania, o której mowa w art. 134 kpa, może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym lub podmiotowym. Przesłanki przedmiotowe obejmują brak przedmiotu zaskarżenia, wyłączenie możliwości wniesienia środka odwoławczego, wyczerpanie przysługujących środków odwoławczych czy zrzeczenie się przez stronę prawa do wniesienia odwołania. Przesłanki podmiotowe odnoszą się do legitymacji skargowej podmiotu wnoszącego odwołanie. Generalnie przyjmuje się, że ze środka odwoławczego można skorzystać wówczas, gdy spełnione są następujące warunki: środek odwoławczy względnie środek zaskarżenia musi być dopuszczalny z ustawy, musi być wniesiony w przepisanej formie, musi być wniesiony w przepisanym czasie, musi być wniesiony przez legitymowaną do tego osobę (patrz Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz do art. 134 kpa, LEX/el. 2024).
Nie budzi wątpliwości, że odwołanie służy od decyzji wydanych w pierwszej instancji, co wynika wprost z treści art. 127 § 1 kpa. Niedopuszczalne jest więc odwołanie od decyzji wydanych w drugiej instancji (decyzji odwoławczych).
Ocena czy w sprawie zaistniały podstawy do poczynienia oczywistego stwierdzenia, że skarżąca wniosła odwołanie od decyzji organu II instancji, wymaga odniesienia się do sposobu przeprowadzenia postępowania przez SKO w efekcie którego organ uznał, że skarżąca wniosła odwołanie od decyzji wydanej w drugiej instancji i stwierdził niedopuszczalność odwołania.
Z akt sprawy wynika, że w sprawie wydana została przez Prezydenta M. B. decyzja z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] zobowiązująca skarżącą do zwrotu nienależnie otrzymanego dodatku węglowego w wysokości [...] zł, od której to skarżąca wniosła skutecznie odwołanie, w następstwie rozpatrzenia którego SKO wydało decyzją z dnia [...] marca 2023 nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, w której to SKO zawarło nieprawidłowe pouczenie, że od wydanej przez SKO decyzji nie przysługuje skarga, lecz sprzeciw.
Następnie skarżąca wniosła do SKO pismo z dnia [...] kwietnia 2023 r., w którym wskazała, iż zaskarża decyzję z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...], ale jednocześnie podniosła, że w sytuacji podtrzymania stanowiska o słuszności podjętej decyzji prosi o skierowanie sprawy na drogę sądową. Po wniesieniu przez skarżącą ww. pisma, SKO wezwało pismem z dnia [...] maja 2023 r. skarżącą w trybie art. 64 § 2 kpa do jego sprecyzowania poprzez wskazanie czy złożone pismo stanowi;
- 1) odwołanie od decyzji SKO z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] skierowane do SKO;
- 2) skargę na decyzję SKO z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ("WSA") w B.;
- 3) inny środek zaskarżenia - wówczas należy sprecyzować jaki to jest środek zaskarżenia. W związku z tym, iż skarżąca w odpowiedzi na ww. pismo, wskazała w piśmie z dnia [...] maja 2023 r., iż wnosi odwołanie od decyzji SKO z dnia [...] marca 2023 r. nr [...], SKO postanowieniem z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] stwierdziło niedopuszczalność odwołania.
Zdaniem Sądu wystosowane do skarżącej przez SKO w trybie art. 64 § 2 kpa wezwanie z dnia [...] maja 2023 r. do sprecyzowania pisma skarżącej z dnia [...] kwietnia 2023 r. nie pozwala na uznanie, że zostało on dokonane w sposób prawidłowy, a tym samym, że udzielona w jego następstwie odpowiedź przez skarżącą, uprawnia do wydania postanowienia o niedopuszczalności wniesionego odwołania. W wezwaniu z dnia [...] maja 2023 r. SKO domagając się sprecyzowania żądania zawartego w piśmie z dnia [...] kwietnia 2023 r. wskazało na trzy możliwe kwalifikacje tego pisma. Jako na pierwszą z możliwych kwalifikacji pisma wskazano na środek prawny w ogóle nieprzewidziany w postępowaniu administracyjnym, tj. odwołanie od decyzji SKO z dnia [...] marca 2023 r. nr [...], a więc odwołanie od decyzji organu II instancji i jednocześnie nie pouczono skarżącej, że w przypadku udzielenia przez stronę odpowiedzi, że pismo z dnia [...] stycznia 2023 r. stanowi ten właśnie nieprzewidziany w kpa środek prawny, to zostanie wydane postanowienie o niedopuszczalności odwołania.
Stanowi to istotną wadliwość wezwania z dnia [...] maja 2023 r. Należy również zauważyć, że przedmiotowego pisma z dnia [...] kwietnia 2023 r. skarżąca nie zatytułowała i nie oznaczyła jako "odwołanie", oraz że w prowadzonym postępowaniu administracyjnymi skarżąca wniosła już skutecznie pismem z dnia [...] lutego 2023 r. odwołanie od decyzji organu I instancji z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...], które zostało rozpatrzone przez SKO decyzją z dnia [...] marca 2023 nr [...]. Ponadto co istotne, skarżąca w piśmie z dnia [...] kwietnia 2023 r. wyraźnie wskazała, że w sytuacji podtrzymania stanowiska o słuszności podjętej decyzji prosi o skierowanie sprawy na drogę sądową.
Należy także zaznaczyć, że skarżąca pismo z dnia [...] kwietnia 2023 r. wniosła w następstwie wydania przez organ odwoławczy decyzji z dnia [...] marca 2023 r. nr [...], w której to SKO zawarło nieprawidłowe pouczenie, że nie przysługuje od niej skarga, lecz sprzeciw. Te wszystkie okoliczności wskazują, że skarżącej w postępowaniu administracyjnym nie zostały udzielone prawidłowe pouczenia o przysługujących środkach zaskarżenia oraz o konsekwencjach udzielenia określonej odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] maja 2023 r. do sprecyzowania żądania zawartego w piśmie z dnia [...] kwietnia 2023 r., a samo wezwanie dokonane w trybie art. 64 § 2 kpa wskazało w ramach możliwych opcji odpowiedzi na wezwania na środek prawny w ogóle nieprzewidziany w postępowaniu administracyjnym, tj. odwołanie od decyzji SKO z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] Wymaga zatem podkreślenia, że w postępowaniu administracyjnym na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek prowadzenia postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 kpa).
Organy administracji publicznej są również obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają także nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 kpa).
W związku z tym, iż w kontrolowanej sprawie SKO naruszyło wskazane zasady postępowania administracyjnego, gdyż wywiodło negatywne konsekwencje prawne wobec skarżącej pomimo, iż nie udzieliło jej w sprawie należytej i wyczerpującej informacji oraz wyjaśnień i wskazówek o okolicznościach prawnych sprawy, a także nie przeprowadziło postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, w szczególności poprzez wskazanie w skierowanym do skarżącej wezwaniu na środek prawny nieprzewidziany w postępowaniu administracyjnym (odwołanie od decyzji organu II instancji), Sąd stwierdził, że w sprawie SKO naruszyło w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynika sprawy art. 134 kpa w zw. z art. 64 § 2, art. 8 § 1 i art. 9 kpa, i dlatego też orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z motywów uzasadnienia wyroku. SKO zobowiązane będzie ponownie wystosować do skarżącej wezwanie o sprecyzowanie żądania zawartego w piśmie z dnia [...] kwietnia 2023 r., w którym wskazując na możliwie opcje kwalifikacji żądania zawartego w tym piśmie nie wskaże na środek prawny nieprzewidziany w postępowaniu administracyjnym, tj. odwołanie od decyzji organu II instancji oraz pouczy skarżącą o konsekwencjach udzielenia przez stronę na wezwanie organu określonej odpowiedzi w ramach możliwych opcji wskazanych przez organ, stanowiącej sprecyzowanie żądania zawartego w piśmie z dnia [...] kwietnia 2023 r.
W tym stanie rzeczy, uwzględniając poczynione uwagi, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.