Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] lipca 2023 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej powoływana jako k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1, ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej powoływana jako u.ś.r.) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza S. z dnia [...] maja 2023 r., nr [...] odmawiającą przyznania A. S. (dalej określana jako Skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.
Rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:
Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2023 r. Skarżąca zwróciła się do Burmistrza S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Decyzją z dnia [...] maja 2023 r., nr [...] Burmistrz S. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z powołaniem się na art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazując, że niepełnosprawność matki Skarżącej istnieje od 72 roku życia.
W wyniku odwołania od wskazanej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lipca 2023 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium nie znalazło podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu I instancji i utrzymało je w mocy.
Kolegium ustaliło, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. z [...].03.2023 r. wynika, że matka Skarżącej ur. [...] r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 marca 2025 r., przy czym niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 marca 2023 r. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca jest córką osoby wymagającej opieki, matka strony jest rozwiedziona. Skarżąca z matką mieszkają w Z., lecz pod innymi adresami. Z oświadczenia Skarżącej wynika, że nigdzie nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej ani gospodarstwa rolnego. Podała, że do kwietnia 2023 r. była współpracownikiem w firmie męża, lecz zmuszona była zrezygnować z pomocy w jej prowadzeniu. Z wywiadu środowiskowego wynika stan zdrowia matki Skarżącej. Wskazano również czynności wykonywane przez nią w związku z opieką nad matką.
Pracownik socjalny podał, że w różne dni matka Skarżącej wymaga innego czasu sprawowania opieki. Z pisma z 24.04.2023 r. wynika, że Skarżąca zdała dokumenty dotyczące prowadzonej księgowości, pieczątkę, drukarkę będące własnością przedsiębiorstwa jej męża. W zleconym do przeprowadzenia postępowaniu wyjaśniającym organ I instancji uzyskał oświadczenie Skarżącej, w którym podała, że w firmie męża była osobą współpracującą od 1.09.2017 r. do 29.04.2023 r. Nie otrzymywała wynagrodzenia, nie miała umowy o pracę. Podała, że opiekowała się matką, ale od lutego 2023 r. stan matki się pogorszył. Podała, że opiekuje się matką od 2008 r., która jest także pod opieką hospicjum domowego. Ponadto przedłożono pismo ZUS z 25.05.2023 r. o wyrejestrowaniu Skarżącej przez K. S. [...] S. z ubezpieczeń z dniem [...].04.2023 r.
Organ odwoławczy wskazał, że nie zasługuje na aprobatę argumentacja powołana przez Burmistrza. W jego ocenie, organ I instancji niewłaściwie odczytał treść normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł jego niezgodność z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw spowodował bezpośredni skutek derogacyjny, co oznacza, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. został pozbawiony niekonstytucyjnej treści normatywnej polegającej na niedopuszczalnym różnicowaniu sytuacji prawnej uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych w świetle kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby, nad którą uprawniony sprawuje opiekę.
Pominięcie przez organ I instancji derogacyjnego skutku orzeczenia TK w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparcie decyzji odmownej w sprawie prawa Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowiło naruszenie prawa materialnego.
Pomimo jednak błędnej wykładni ww. przepisu dokonanej przez organ I instancji, w ocenie Kolegium, w sprawie występuje inna negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia. Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego ma bowiem ustalenie, czy w tym konkretnym stanie faktycznym zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.
Organ zwrócił uwagę, że Skarżąca podaje, iż w okresie 1.09.2017 r. do 29.04.2023 r. była osobą współpracującą w firmie męża, nie otrzymywała wynagrodzenia, nie miała umowy o pracę. Pojęcie osoby współpracującej jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera własne definicje ustawowe. Jak stanowi art. 3 pkt 22 u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Brak jest podstaw do tego, aby rozszerzać znaczenia wyrażeń ustawowych, które zdefiniował ustawodawca.
Analiza art. 3 pkt 22 u.ś.r. nie pozostawia wątpliwości, że Skarżąca we wskazanym okresie nie pozostawała w zatrudnieniu, nie wykonywała pracy zarobkowej, w tym nie prowadziła pozarolniczej działalności gospodarczej.
W konsekwencji, zdaniem organu, nie można uznać, że Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia, bowiem ostatnio pracowała w 2008 r., a matka jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 2023 r. Brak jest zatem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaniem opieki nad matką. Brak zatem podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Skargę na powyższą decyzję złożyła Skarżąca, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci: obrazy art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i nieustalenie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie, naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci obrazy art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną jego wykładnię skutkującą uznaniem, że się mimo faktycznego zatrudnienia w okresie 1.09.2017 r. do 29.04.2023 r., a następnie rezygnacji z niego wymuszonej koniecznością opieki nad matką nie spełnia warunków dla uzyskania świadczenia.
Skarżąca wskazała, że była osobą zatrudnioną w firmie należącej do jej męża od września 2017 r. Podała, że wbrew temu co twierdzą organy, była to praca zawodowa, która stanowiła źródło dochodu firmy stanowiącej główne i jedyne źródło utrzymania ich rodziny. Nie była pracownikiem zatrudnionym na umowie o pracę, ale pełniła funkcję osoby współzarządzającej w firmie. Podała, że mąż odprowadzał za nią przez cały ten okres składki do ZUS w wysokości właściwej dla osoby współpracującej, a także była oficjalnym pełnomocnikiem firmy. Praca Skarżącej polegała na prowadzeniu spraw biurowych firmy, prowadziła też finanse. Podała, że wystawiała faktury, zajmowała się wstępną windykacją płatności, pozostawała w stałym kontakcie z księgowym, z kontrahentami. Prowadziła firmę wraz z mężem.
Rezygnacja z pracy miała miejsce w lutym 2023 r., gdy stan matki znacznie się pogorszył, w związku z czym Skarżąca poszła na chorobowe (2 miesiące), aby móc się nią opiekować. Dnia 24 kwietnia 2023 r. zrezygnowała z pracy - zdała dokumenty firmowe, od tego czasu nie pracuje, tylko zajmuje się matką. Nie pobierała comiesięcznej pensji. Była osobą współzarządzającą, zatem podobnie jak mąż korzystała z konta firmowego. Zdaniem Skarżącej, zatrudnienie miało charakter faktyczny, z którego musiała zrezygnować na rzecz opieki nad matką.
Ponadto Skarżąca podała, że nie mieszka już z mężem i jest w trakcie rozwodu.
W piśmie procesowym z 31 stycznia 2024 r. Skarżąca wskazała, że od grudnia 2023 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Podkreśliła, że otrzymała zaświadczenie z ZUS o okresach ubezpieczenia z tytułu współpracy przy pozarolniczej działalności gospodarczej, przebywała na płatnym chorobowym, zatrudnienie to liczone było do lat pracy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazane.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z jej art. 17 ust. 1, w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania decyzji przez organ II instancji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W sprawie bezsporne jest to, że Skarżąca jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wystąpiła bowiem o przyznanie prawa do tego świadczenia z uwagi na sprawowanie opieki nad swoją niepełnosprawną matką. Nadto, matka Skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. z [...].03.2023 r., zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności.
Sąd podziela dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. skutkującą pominięciem tego przepisu w związku z utratą przez niego domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13. Kwestię tę na obecnym etapie postępowania uznać należy za bezsporną i rozstrzygniętą w sposób wiążący również przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w związku z uchyleniem obu wydanych w sprawie decyzji. Kolegium zasadnie wskazało, że Burmistrz S. błędnie oparł swoją decyzję odmawiającą przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką na treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Słusznie również organ odwoławczy stanął na stanowisku, że Skarżąca jako osoba współpracująca z mężem w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Definicja osoby współpracującej jest zawarta w art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.). Tymczasem ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera własne definicje ustawowe. Jak stanowi art. 3 pkt 22 u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Według Sądu, w tej sytuacji nie można rozszerzać znaczenia wyrażeń ustawowych, które zdefiniował sam ustawodawca. Analiza przepisu art. 3 pkt 22 u.ś.r. nie pozostawia wątpliwości, że Skarżąca do kwietnia 2023 r. nie pozostawała w zatrudnieniu, nie wykonywała pracy zarobkowej, w tym nie prowadziła pozarolniczej działalności gospodarczej, bo tę działalność prowadził jej małżonek. Jeśli ustawodawca wyraźnie postanowił, co należy rozumieć pod określonym pojęciem, to nie można pod to pojęcie podciągać innych aktywności bez wyraźnego do tego odesłania lub upoważnienia. Definicja osoby współpracującej także została utworzona na użytek konkretnej ustawy - o systemie ubezpieczeń społecznych. Zresztą także w powołanym art. 8 ust. 11 tej ustawy jest wyraźne rozróżnienie pomiędzy osobą prowadzącą działalność gospodarczą a osobą współpracującą z taką osobą.
Tym niemniej za istotę sporu w sprawie należało uznać spełnienie przez Skarżącą przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dotyczącej niepodejmowania zatrudnienia wobec konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (art. 17 ust. 4 u.ś.r.). Organ odwoławczy przyjął, że w stanie faktycznym sprawy, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia a koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych. Brak natomiast było rozważań dotyczących właśnie niepodejmowania przez nią zatrudnienia, na skutek zmiany stanu faktycznego związanej z postępowaniem o rozwód z mężem, przy prowadzeniu którego działalności gospodarczej była osobą współpracującą.
Zdaniem Sądu, Kolegium nie ustaliło w prawidłowy sposób stanu faktycznego, co skutkowało niezasadną, a co najmniej przedwczesną, odmową przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organy w toku postępowania nie ustaliły jednoznacznie kwestii dotyczącej rezygnacji skarżącej z zatrudnienia i jej aktualnej sytuacji życiowej. Ma to szczególne znaczenie, kiedy weźmie się pod uwagę to, że Skarżąca podała, że zmieniła się jej sytuacja życiowa, bowiem w lutym 2023 r. złożyła pozew o rozwód. Dnia 24 kwietnia 2023 r. mąż poinformował ją, że z dniem 29 kwietnia straci ona stanowisko pracy i w związku z tym nie będzie otrzymywała wynagrodzenia. W związku z tym Skarżąca przedstawiła do wglądu pismo ZUS Oddział w B. Inspektorat w Ż. z [...].05.2023 r. informujące, że mąż wyrejestrował ją z ubezpieczeń z dniem 29.04.2023 r.
Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi związek między rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia a sprawowaną przez nią opieką nad matką, pomijając zupełnie okoliczność, że na skutek zmiany jej sytuacji osobistej związanej z rozwodem należało rozważyć, czy w takim razie nie może być ona uznana za osobę niepodejmującą zatrudnienia. Z obiektywnych powodów Skarżąca od momentu wszczęcia postępowania rozwodowego nie miała możliwości dalszego zatrudnienia u męża, co ostatecznie znalazło wyraz w tym, że w kwietniu przestała być osobą współpracującą. W takiej sytuacji, gdyby nie konieczność opieki nad matką, Skarżąca mogłaby podjąć kroki w celu poszukiwania pracy, zatem organ winien rozważyć, czy nie jest osobą niepodejmującą zatrudnienia z tego właśnie powodu.
Ponadto podkreślenia wymaga, że z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną. Istotne jest to, czy istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Z tego też względu związek pomiędzy albo jego niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. W postępowaniu konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną.
W ocenie Sądu, organy nie podjęły ciążących na nich koniecznych czynności wyjaśniających i zmierzających do ustalenia z urzędu kluczowych dla sprawy okoliczności, także zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącą nad matką, jak też nie dostrzegły uchybień w przeprowadzonym w tej sprawie wywiadzie środowiskowym. W wywiadzie pracownik organu ograniczył się do wskazania rodzaju schorzeń osoby niepełnosprawnej i podał czynności związane z dniem codziennym wykonywane przez Skarżącą przy matce. Wyliczył podstawowe czynności opiekuńcze, tj. pomoc przy zakupach, wizyty lekarskie, prace porządkowe, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podawanie leków. Stąd wniosek, że w kontrolowanej sprawie zebrany wywiad jest niewystarczający, nie wynika z niego m.in., jakie są potrzeby opiekuńcze matki Skarżącej w świetle jej stanu zdrowia i jaki jest dokładnie zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą.
Wywiad środowiskowy jest istotnym, ale nie jedynym źródłem ustaleń faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenia dotyczące zakresu opieki i związku między koniecznością sprawowania opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia podlegają dalszej weryfikacji w oparciu o pozostałe elementy zebranego materiału dowodowego. Z akt sprawy wynika, że aktualnie Skarżąca nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej ani gospodarstwa rolnego. Do kwietnia 2023 r. była współpracownikiem w firmie męża, lecz zmuszona była zrezygnować z pomocy w prowadzeniu firmy, a od grudnia 2023 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna.
Zdaniem Sądu, w świetle ustalonego przez organy stanu faktycznego, decyzja o odmowie przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego była przedwczesna. Dla oceny spełnienia przesłanek, określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., konieczne jest bowiem szczegółowe i pełne ustalenie kwestii dotyczącej niepodejmowania przez Skarżącą zatrudnienia, wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki. W rozpatrywanym przypadku zaniechano takich wnikliwych ustaleń faktycznych. Istotne braki materiału dowodowego uniemożliwiają prawidłową ocenę wniosku.
Organy powinny w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, czy Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, rzeczywistego powodu tej sytuacji oraz czy zakres sprawowanej opieki uniemożliwia jej podjęcie pracy.
Mając na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej powoływana jako "ppsa") o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Uchylenie decyzji wydanych przez organy obydwu instancji skutkować będzie koniecznością ponownego rozpoznania wniosku Skarżącej. Zadaniem organu będzie przede wszystkim ponowne przeanalizowanie ustaleń faktycznych sprawy dotyczących zakresu sprawowanej opieki oraz spełnienia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia. Z uwagi na znaczny upływ czasu i możliwe zmiany m.in. stanu zdrowia, aktualnej sytuacji rodzinnej, a także ogólnikowość dotychczasowego wywiadu środowiskowego konieczne będzie również jego zaktualizowanie. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 ppsa.