Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020r. znak: [...] Wójt Gminy W., po rozpoznaniu wniosku B. M., odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na M. M..
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji (decyzja [...]).
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy W., decyzją z [...] lipca 2020r. [...], ponownie odmówił B. M., tj. skarżącej (wnioskodawczyni), przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Z ustaleń organu wynika, że [...].03.2020 r. wpłynął wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem M. M., który uzupełniono prawidłowo [...].04.2020 r., a wnioskodawczyni pobiera emeryturę z KRUS w wysokości [...] zł netto. Zgodnie z art. 17 ust 5 pkt 1 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz.111), dalej: "u.ś.r.", świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m. in. do emerytury. Nadto, zgodnie z art. 17 ust.5 pkt 2a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.
Ponadto skarżąca posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ podał też, że M. M. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym stwierdza się, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje.
Odmowa przyznania świadczenia uzasadniona została niespełnieniem warunków z art. 17 ust 1 pkt 4, ust 1 b, ust 5 pkt 1a i 2a u.ś.r.
Skarżąca wniosła odwołanie od ww. decyzji, domagając się jej uchylenia w całości i przyznanie prawa do świadczenia.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b u.ś.r., bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] września 2020 r., znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256), dalej: "k.p.a." w związku z art. 17 ust 1 pkt 4 i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w zw. z art. 15h ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy oparł o następujące ustalenia i rozważania:
Poza sporem w rozpatrywanej sprawie jest, że mąż odwołującej się - M. M., na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. (znak sprawy [...]), jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Według treści orzeczenia nie da się ustalić od kiedy ta niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].07.2017r.. Orzeczenie wydano do [...].07.2020r., jednak - zgodnie z art. 15h ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.) - Z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego łub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Stan epidemii nie został odwołany.
Z akt sprawy wynika także, iż skarżąca, na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. (znak sprawy [...]), jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Orzeczenie wydano do [...].12.2020r.
Nadto, wnioskodawczyni ma ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności (decyzja KRUS z [...].11.2019 r. o ponownym ustaleniu wysokości renty rolniczej z tytułu niezdolności - w aktach sprawy).
Przedstawione wyżej okoliczności - legitymowanie się przez wnioskodawczynię znacznym stopniem niepełnosprawności oraz ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności, skutkują brakiem możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na treść art. 17 ust 1 pkt 4 oraz ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Z wyraźnego brzmienia art. 17 ust 1 pkt 4 ustawy wynika bowiem, że z katalogu "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny", do którego zaliczyć należało wnioskodawczynię, wyłączone zostały wprost osoby legitymujące się znacznym stopniem niepełnosprawności. Już z tego powodu wnioskodawczyni nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego.
Dodatkowo, zgodnie z art. 17 ust 5 pkt 1 lit a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, między innymi wtedy, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. W sytuacji gdy osoba ma ustalone prawo do renty w związku z całkowitą niezdolnością do pracy, nie mają zastosowania skutki wyroku Trybunał Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17. W powołanym wyroku Trybunał orzekł o niezgodności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym tylko w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Wobec przedstawionej treści art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, Skarżącej nie można zatem przyznać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W związku z tym, że organ I instancji uzasadnił odmowę przyznania świadczenia także treścią art. 17 ust 1 b u.ś.r., Kolegium wskazuje na wadliwe zastosowanie powołanego przepisu i nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13. Zgodnie z tym wyrokiem, art. 17 ust. 1 b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt: I OSK 1614/16 orzekł, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. lb ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania.
Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
W związku z tym więc, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) należy badać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 17 kwietnia 2018r., sygn. II SA/Bd 134/18).
Argumenty organu I instancji pomijające opisaną wyżej utratę konstytucyjności przepisu, okazały się wadliwe, jednak nie miały wpływu na zasadność podjętego rozstrzygnięcia.
W skardze złożonej do Sądu, skarżąca wniosła o uchylenie powyższej decyzji oraz poprzedzającą jej decyzję Wójta W. z dnia [...] lipca 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ww. ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że rozpatrując przedmiotową sprawę organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust 5 pkt 1 lit a, u.ś.r. i przyjęły, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Wywodzono, że zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo emerytury, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury.
Podniesiono, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, trafnie wskazał, że zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stało by sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). W swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny stoi konsekwentnie na stanowisku, iż obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa, które będzie urzeczywistniało zasadę sprawiedliwości społecznej. "Pojęcie sprawiedliwości wiąże się z innymi pojęciami, takimi jak równość wobec prawa, solidarność społeczna, minimum bezpieczeństwa socjalnego oraz zabezpieczenie podstawowych warunków egzystencji osób pozostających bez pracy nie z własnej woli" (orzeczenie z 25 lutego 1997 r., sygn. K 21/95, OTK ZU nr 1/1997, poz. 7).
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
W uzasadnieniu stanowiska podniesiono, że treść skargi i postawiony w niej zarzut o naruszeniu prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r., przez przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednoznacznie dowodzi, że autor skargi nie zapoznał się z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji, która nie dotyczy decyzji bliżej nieokreślonego organu "...w K. z dnia [...] maja 2020 r.", którą się w niej przywołuje.
Zwrócono uwagę, że autor skargi skargi błędnie zarzuca, iż organ ustalił, że stronie przysługuje prawo do emerytury, a w konsekwencji autor skargi na tą okoliczność odwołuje się do orzecznictwa, które nie ma związku ze stanem faktycznym sprawy. Wskazano, że skarżąca ma przyznane prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności. Zarzucono, że pełnomocnik strony nie uwzględnia w zarzutach skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. w sprawie sygn. akt SK 2/17, przytoczonego w zaskarżonej decyzji.
Podkreślono, że skarga nie podważa ustaleń, że wnioskodawczyni legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ani tego, że pobiera rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Tymczasem obie te okoliczności niezależnie od siebie uzasadniają odmowę przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego, co zostało wprost i jednoznacznie wyjaśnione w uzasadnieniu skarżonej decyzji organu odwoławczego i znajduje oparcie w art. 17 ust 1 pkt 4 i ust 5 pkt 1 lit a u.ś.r. (str. 3 decyzji).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Na wstępie jednak należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: "P.p.s.a."), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonej decyzji, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.
Skarga okazała się niezasadna.
Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, oraz prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.
Bezspornym jest, że skarżąca legitymuje się orzeczeniem, wydanym do [...] grudnia 2020 r., o znacznym stopniu niepełnosprawności (dowód: orzeczenie z dnia [...].12.2018 r., k. 10 akt administracyjnych organu I instancji). Ponadto skarżącej służy prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, rozumianym jako całkowita niezdolność do pracy, co wynika z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. z 2019, poz. 299/ (decyzja ZUS z [...].11.2019 r., o ponownym przeliczeniu wysokości świadczenia, k. 11 ww. akt). Obie ww. okoliczność tj. znaczny stopień niepełnosprawności oraz całkowita niezdolność do pracy stanowią z osobna negatywną przesłankę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem. Jak stanowi bowiem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Ponadto, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m. in. emerytury lub renty. Skarżąca nie jest więc zdolna spełnić pozytywnej przesłanki uzyskania świadczenia, albowiem nie może zrezygnować z zatrudnienia, skoro nie jest do niego zdolna. Ponadto strona spełnia negatywną przesłankę do uzyskania świadczenia, albowiem w stosunku do niej orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności.
Nadmienić w tym miejscu należy, że wprawdzie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, ten ostatni przepis, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji R.P., jednak orzeczenie to nie zmienia obecnej sytuacji skarżącej. Po pierwsze, zakres orzeczenia dotyczy osób otrzymujących rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a skarżąca otrzymuje rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a ponadto ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności (zob. wskazany wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), która to negatywna przesłanka nie została przez Trybunał Konstytucyjny zakwestionowana.
W świetle powyższego, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej (osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności i otrzymującej rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy) nie było możliwe. Tym samym zarzuty skargi nie mogły zostać uznane za zasadne.
Należy też wyjaśnić, że podniesiony w skardze problem możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego, tj. emerytury lub świadczenia pielęgnacyjnego, nie dotyczy stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, skoro skarżąca nie otrzymuje emerytury, jak wskazano w skardze, lecz rentę i to z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, czego konsekwencje opisano wyżej.
Mając to na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., sąd orzekł o oddaleniu skargi.