Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r., który ustalił [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] wysokość niewniesionej opłaty z tytułu korzystania ze środowiska za okres od IV kw. 2003 r. do II kw. 2005 r. za wprowadzenie gazów lub pyłów do powietrza, w łącznej kwocie należności głównej – [...] zł na dzień [...] lipca 2009 r. wraz z odsetkami.
W postępowaniu odwoławczym strona nie kwestionowała wysokości należności głównej, natomiast strona uważała, że nie powinny być naliczane odsetki za zwłokę z uwagi na przewlekłość prowadzonego postępowania. Samorządowe Kolegium odwoławcze podkreśliło, że obowiązek ponoszenia opłat z tytułu korzystania ze środowiska wynika z przepisów prawa i nie istnieje, w przypadku ich prawidłowego ustalania i uiszczania możliwość prowadzenia postępowania administracyjnego zmierzającego do jego ustalenia w drodze decyzji. Powyższe ustalenia dotyczą także ustalenia odsetek za nieterminowe zapłacenie wynikających z tego tytułu należności. Nie ma więc możliwości uwzględnienia żądania strony z uwagi na akcesoryjność odsetek względem należności głównej, której wysokości strona nie kwestionowała. Odsetki wynikają z mocy prawa i na obowiązek ich uiszczenia nie wpływa prowadzone przez Marszałka Województwa postępowanie, ani jego przewlekłość. Rozstrzygnięcie Marszałka ma charakter deklaratoryjny, które stwierdza istnienie obowiązku wynikającego z mocy prawa, na które składa się należność główna wraz z odsetkami.
Skargę na powyższą decyzję złożył Polski Związek Motorowy Okręgowy Zespół Działalności Gospodarczej Sp. z o.o w [...], wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie decyzji w części dotyczącej ustalonych odsetek za zaległość w spłacie opłat za korzystanie ze środowiska.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący nie uchylał się od wnoszenia opłat za korzystanie ze środowiska. Aby rozwiać wątpliwości związane z interpretacją przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska skarżący prowadził od 2003 r. korespondencję z Marszałkiem Województwa. Przy całkowitym braku winy czy złej woli ze strony skarżącego, obciążenie go odsetkami od niewniesionej opłaty stanowi co najmniej naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 8 i 9 K.p.a. Marszałek, zatrudniając osoby dobrze obeznane i zorientowane w problematyce ochrony środowiska, nie był w stanie prawidłowo wyliczyć wysokości opłaty za korzystanie ze środowiska, którą skarżący zobowiązany był wnieść. Skoro przez rok powołany do tego organ nie był w stanie prawidłowo określić opłaty, to tym bardziej skarżący miał w tej sprawie wątpliwości. Wydanie pierwszej decyzji zajęło Marszałkowi ponad rok, tymczasem art. 54 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej przewiduje, że odsetek za zwłokę nie nalicza za okres od dnia wszczęcia postępowania podatkowego do dnia doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, jeżeli decyzja nie została doręczona w terminie 3 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.
W ocenie skarżącego, w wypadku, gdy wnoszenie opłat oparte jest na zasadzie samoobliczenia, a podmiot zobowiązany ma wątpliwości, co do sposobu liczenia opłaty, organ może prowadzić postępowanie dowolnie długo, a finansowe konsekwencje tego, bez ograniczeń, poniesie ten podmiot. Takiej interpretacji przeczy treść przepisu art. 54 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej, który w żaden sposób nie rozróżnia przyczyn prowadzenia postępowania, co oznacza, że ma zastosowanie do każdego, bez wyjątków, toczącego się postępowania. SKO stwierdza, że przewlekłość postępowania generalnie nie wpływa na fakt naliczenia odsetek, gdyż wynikają one z mocy prawa. A przecież o tym stanowi ww. przepis, którego celem jest mobilizacja organów podatkowych do sprawnego załatwiania spraw.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o nieuwzględnienie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skargę należy uznać za zasadną.
Zgodnie z art. 273 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2006 r., Nr 129, poz. 902 ze zm.) opłata za korzystanie ze środowiska jest ponoszona za: 1) wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza;
- 2) wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi;
- 3) pobór wód;
- 4) składowanie odpadów. Zgodnie z tym przepisem obowiązek wniesienia opłat za korzystanie ze środowiska wynika bezpośrednio z mocy prawa, a ustalenie jej wysokości spoczywa na podmiocie zobowiązanym do jej wniesienia (art. 284 ust. 1). Ustawodawca nałożył na podmioty zobowiązane do uiszczania opłat za korzystanie ze środowiska obowiązek przedkładania marszałkowi województwa w terminie wniesienia opłaty, wykazu zawierającego informacje i dane wykorzystywane do ustalenia opłaty (art. 286 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska).
Zgodnie z art. 285 ust. 1 ustawy opłatę ustala się według stawek obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce. Podmiot korzystający ze środowiska wnosi opłatę do końca miesiąca następującego po upływie każdego półrocza.
Z kolei art. 281 ust. 1 ustawy wskazuje, że do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, z tym, że uprawnienia organów podatkowych przysługują Marszałkowi Województwa albo wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska. W dziale III Ordynacji podatkowej zawarte są także przepisy o przedawnieniu. Mając na uwadze, że decyzja marszałka województwa ma charakter deklaratoryjny (obowiązek uiszczenia opłat powstaje z mocy ustawy) do decyzji tej ma zastosowanie przepis art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej określający pięcioletni termin przedawnienia. Termin ten liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte [...] marca 2007 r. (zawiadomienie o wszczęciu postępowania z urzędu), a decyzja organu I instancji została wydana [...] sierpnia 2009 r. i ustala opłatę od IV kwartału 2003 r. Termin opłaty za IV kwartał 2003 r. upływał "do końca miesiąca następującego po upływie każdego kwartału" (art. 285 ust. 2 w wersji utrzymanej przez ustawę z dnia 18 maja 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2005 r., Nr 113, poz. 954) czyli do końca stycznia 2004 r. Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.
Problemem spornym jest natomiast sprawa odsetek od nieuiszczonych opłat.
Zgodnie z art. 53 § 1 Ordynacji podatkowej od zaległości podatkowych, z zastrzeżeniem art. 54, naliczone są odsetki za zwłokę. Każda sytuacja faktyczna istnienia zaległości podatkowej rodzi następstwa w postaci konieczności płacenia odsetek. Odsetki za zwłokę, z zastrzeżeniem § 4 art. 53 Ordynacji podatkowej nalicza podatnik, płatnik lub inkasent. Jeżeli wskutek wszczętego postępowania podatkowego, organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku nie zapłaci w całości lub w części podatku albo, że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zaległości podatkowej, albo stwierdza nadpłatę.
Oznacza to, ze obowiązek zapłaty odsetek wynika w każdym przypadku z mocy prawa, a Ordynacja podatkowa wskazuje, na kim spoczywa obowiązek dokonania obliczenia kwoty odsetek w poszczególnych kategoriach sytuacji, gdzie obowiązek zapłaty odsetek wystąpi (B. Brzeziński, M. Kalinowski, M. Masternak, A. Olesińska, Ordynacja podatkowa, Komentarz TNOiK, Toruń 2002 r. str. 209). Natomiast przepis art. 54 Ordynacji podatkowej wskazujący sytuacje, w których odsetek za zwłokę nie nalicza się, nie różnicuje sposobu zastosowania tego przepisu w zależności od tego, czy w sprawie mamy do czynienia z decyzją deklaratoryjną czy konstytutywną. W ocenie Sądu uregulowania tego przepisu mają zastosowanie w rozpatrywanej sprawie.
W toku dalszego załatwiania sprawy należy uwzględnić treść przepisu art. 54, w szczególności § 1 punkt 7. Organ I instancji, co prawda informował skarżącego o niemożności załatwienia sprawy w terminie, to jednak należy ocenić, czy dochował należytej staranności.
Z akt sprawy wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję [...] sierpnia 2008 r., a Marszałek Województwa akta sprawy otrzymał [...] września 2008 r. lub [...] września 2009 r. (nieczytelna pieczątka). Od daty otrzymania akt biegły terminy załatwiania spraw.
Skarżący otrzymywał dziewięciokrotnie informacje, każdorazowo podawano te same przyczyny niezałatwienia sprawy w terminie (z uwagi na zawiłość w sprawie). Między poszczególnymi zawiadomieniami nie dokonywano żadnych czynności.
Organy administracji winny działać szybko i wnikliwe, a okres załatwiania tej sprawy przez organ I instancji zdaje się zaprzeczać tej zasadzie. Pojęcie "zawiłości sprawy": jest bez wątpienia pojęciem względnym i ocena czynników składających się na to pojęcie jest uznaniowa i uzależniona od wielu okoliczności, w tym specjalizacji organów. Podatnik (zobowiązany do uiszczenia opłaty) nie może ponosić skutków niewłaściwego działania organu. Należy zgodzić się ze skarżącym, że celem tego przepisu jest mobilizacja organów podatkowych (w tym wypadku Marszałka Województwa) do sprawnego załatwiania spraw. W przypadku przyjęcia koncepcji SKO przepis art. 57 § 1 pkt 7 byłby martwy.
Uzasadnia to, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylenie zaskarżonej decyzji w części wskazanej w sentencji wyroku.