Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...], Wójt Gminy L., po rozpatrzeniu wniosku skarżącej W. L. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z dnia [...] sierpnia 2020 r., przyznał skarżącej świadczenia w formie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w pkt 1-11 sentencji decyzji i odmówił dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka wnioskowanego na I. i J. L. w pkt 12 sentencji decyzji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że jak wynika z przedłożonych aktów urodzenia oraz oświadczenia skarżącej, ojcowie I. i J. L. są nieznani. Powołał przy tym treść art. 11a ust. 1 oraz art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływanej jako "uśr") i podkreślił, że w składzie rodziny skarżącej jest ojciec jej najmłodszego dziecka J. J. – B. J., z którym skarżąca mieszka i wychowuje dzieci.
Wobec tego, w ocenie Wójta skarżąca nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, a w konsekwencji wnioskowany dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka jej nie przysługuje. Jednocześnie organ I instancji wskazał, że pozostałe świadczenia przyznano skarżącej zgodnie ze złożonym wnioskiem.
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. Skarżąca wskazała, że się nie zgadza z decyzją organu I instancji i, że się domaga przyznania jej wnioskowanego dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka na I. i J. L.. Podkreśliła przy tym, że ojciec J. i I. L. nadal pozostaje nieznany i wyjaśniła, że nie pozostaje w związku małżeńskim z ojcem J. J. - B. J., który nie łoży na utrzymanie Z., I. i J. L..
Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("SKO") decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnienia rozstrzygnięcia SKO wskazało, że organ I instancji prawidłowo określił skład i dochód rodziny skarżącej i tym samym przyznał jej prawo do zasiłku rodzinnego w całym okresie zasiłkowym. Następnie SKO wyjaśniło, że organ I instancji wskazał, jako na powód odmowy przyznania skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, na okoliczność, że w skład rodziny skarżącej wchodzi B. J., podkreślając że w jego ocenie należało odmówić przyznania skarżącej wnioskowanego dodatku do zasiłku rodzinnego w oparciu o regulację art. 11a ust. 6 uśr, w związku ze znajdującą się w aktach sprawy decyzją Starosty [...] z dnia [...] lutego 2020 r. orzekającą o utracie przez skarżącą prawa do zasiłku od dnia [...] lutego 2020 r. z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania, a więc ze względu na ziszczenie się w sprawie przesłanki negatywnej, o której mowa we wskazanym art. 11a ust. 6 uśr. Z uwagi zatem na treść art. 11a ust. 6 uśr, zdaniem SKO, zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa i z tego względu należało ją utrzymać w mocy.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, kwetionując ją w części utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji w zakresie dotyczącym odmowy przyznania wnioskowanego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka (tj. w zakresie pkt 12 sentencji decyzji organu I instancji). Uzasadniając skargę, skarżąca wskazała, że zasiłek dla osób bezrobotnych pobierała tylko przez rok oraz że nigdy nie został on ani zwiększony, ani przedłużony. Jak zaznaczyła, zasiłek ten przestała otrzymywać 8 miesięcy temu.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W złożonej skardze W. L. zakwestionowała wyłącznie rozstrzygnięcie odmawiające przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka wnioskowanego na I. i J. L., o czym Wójt Gminy L. orzekł w pkt 12 sentencji decyzji z dnia [...] września 2020 r., a SKO decyzją z dnia [...] października 2020 r. utrzymało w mocy całości decyzji organu I instancji, w tym więc i rozstrzygnięcie określone w pkt 12 sentencji decyzji organu I instancji.
Jak wynika z treści wydanych w sprawie decyzji, odmowa przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia oparta została przez organy orzekające w sprawie na dwóch różnych podstawach prawnych, a mianowicie – w ocenie Wójta w sprawie należało odmówić skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka wnioskowanego na I. i J. L., gdyż skarżąca mieszka i wychowuje dzieci wraz z konkubentem, będącym ojcem jej najmłodszego dziecka J. J., a zatem nie jest ona osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a uśr, natomiast SKO odmowę przyznania ww. świadczenia uzasadniło stwierdzaniem zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 11a ust. 6 uśr, związanej, zdaniem SKO, z ustaloną w okolicznościach niniejszej sprawy utratą przez skarżącą prawa do zasiłku dla bezrobotnych z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania.
Przechodząc zatem do oceny wydanych w sprawie rozstrzygnięć, wskazać należy w pierwszej kolejności, że zgodnie z art. 11a ust. 1 uśr dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje;
- 2) ojciec dziecka jest nieznany;
- 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Jak stanowi zaś ust. 6 tego przepisu, w przypadku wyboru dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania, dodatek, o którym mowa w ust. 1, nie przysługuje na żadne dziecko w rodzinie. Wskazać należy jednocześnie, że stosownie do art. 3 pkt 17a uśr, ilekroć w ustawie mowa jest o osobie samotnie wychowująca dziecko to oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Przy czym, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych przez osobę samotnie wychowującą dziecko należy rozumieć osobę, która wychowuje swoje dziecko bez udziału drugiego rodzica tego dziecka. Ustawowy warunek "wychowuje co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem" odnosi się zatem nie do każdej osoby związanej z jednym z rodziców dziecka ale do rodzica dziecka, którego dotyczy wniosek o przyznanie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka (zob. wyroki NSA: z dnia 10 lipca 2020 r., I OSK 3084/19, z dnia 12 października 2016 r., I OSK 354/15, z dnia 7 czerwca 2013 r., I OSK 2162/12 – dostępne na stronie: https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query).
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że ojcowie (ojciec) I. i J. L., których dotyczy przedmiotowy wniosek o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, nie są znani, co potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy akty zupełne urodzenia I. i J. L. oraz oświadczenie skarżącej z dnia [...] sierpnia 2020 r. Ponadto, jak wynika z przedłożonego dnia [...] sierpnia 2020 r. wniosku, skarżąca jest panną, a w skład jej rodziny wchodzą jej dzieci – W., Z., I. i J. L. oraz J. J., a także konkubent B. J..
Mając powyższe na uwadze, Sąd w pierwszej kolejności za nieprawidłową uznał podstawę odmowy przyznania wnioskowanego dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka przyjętą przez organ I instancji, której to nie podtrzymał organ odwoławczy, nie wyjaśniając jednak powodów tego stanu rzeczy. Koniecznym jest zatem wyjaśnienie, że skoro wynikająca z art. 3 pkt 17a uśr przesłanka samotnego wychowywania dziecka spełniona jest zawsze wtedy, gdy dziecko jest wychowywane tylko przez jednego z jego rodziców, a w realiach rozpatrywanej sprawy skarżąca wychowuje I. i J. L., których dotyczy przedmiotowy wniosek, bez udziału ich ojca, gdyż zaliczony w skład rodziny konkubent skarżącej - B. J., nie jest ojcem ani I., ani J., to tym samym uznać należy, iż organ I instancji nieprawidłowo przyjął, że skarżąca nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko na gruncie rozpatrywanej sprawy i w konsekwencji bezpodstawnie odmówił jej przyznania wnioskowanego dodatku do zasiłku rodzinnego w oparciu wyłącznie o tę przesłankę, co stanowi o nielegalności decyzji organu I instancji w tym zakresie. Skarżąca wychowuje bowiem I. i J. L. bez udziału rodzica tych dzieci.
W ocenie Sądu, prawu nie odpowiada również decyzja organ II instancji w zakresie zakwestionowanego rozstrzygnięcia, oparta o podstawę z art. 11a ust. 6 uśr. Organ odwoławczy uznając, że okoliczność utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania stanowi przeszkodę dla przyznania skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, dopuścił się bowiem naruszenia prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 11a ust. 6 uśr. Przepis ten odnosi się bowiem nie do przesłanki negatywnej prawa do wnioskowanego dodatku w postaci utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania, ale do określonego rodzaju dodatku do zasiłku rodzinnego tj. "dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania" (którego wybór wyklucza prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka), uregulowanego niegdyś w art. 11 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który uchylony został ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, z późn. zm.).
Uchylona regulacja ww. art. 11 normowała określony rodzaj dodatku tj. "dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania" - a zatem funkcjonującego niegdyś dodatku do zasiłku rodzinnego, do którego to odnosi się powołany przez SKO przepis art. 11a ust. 6 uśr. W związku z powyższym, uznać należy, że organ odwoławczy w sprawie wadliwie przyjął, że określenie "utrata prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania" rozumiane w oderwaniu od pozostałej części przepisu art. 11a ust. 6 uśr, dotyczy sytuacji, w której wnioskodawca utracił prawo do zasiłku dla bezrobotnych z uwagi na upływ ustawowego okresu jego pobierania, i stanowi tym samym samodzielną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, podczas gdy w istocie regulacja ta dotyczy nieistniejącego już w obecnym staniem prawnym rodzaju dodatku do zasiłku rodzinnego.
Wskazana nieprawidłowa interpretacja art. 11a ust. 6 uśr doprowadziła organ II instancji do bezpodstawnego pozbawienia skarżącej prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, co obligowało Sądu do uznania nielegalności rozstrzygnięcia organ II instancji w części dotyczącej przedmiotowego dodatku.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ppsa jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku, stwierdzając, że na skutek błędnej wykładni przepisu art. 3 pkt 17a uśr przez organ I instancji oraz błędnej wykładni art. 11a ust. 6 uśr przez organ odwoławczy, wadliwie przyjęto, że w sprawie zaistniały powołane przez organy negatywne przesłanki uniemożliwiające przyznanie skarżącej wnioskowanego dodatku do zasiłku rodzinnego. Ponownie rozpoznając sprawę w zakresie wniosku o przyznanie dodatku do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka wnioskowanego na I. i J. L., organy uwzględnią stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu i ponownie zweryfikują czy skarżąca spełnia wszystkie przesłanki umożliwiające przyznanie jej wnioskowanego świadczenia.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.).