Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lipca 2022 r., [...] Burmistrz C. odmówił przyznania K. P. (dalej jako: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na brata J. M.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z pracy zarobkowej a opieka nad bratem, z uwagi na fakt braku wspólnego zamieszkiwania, a także z uwagi na to, że J. M. w wielu czynnościach życia codziennego nie potrzebuje niczyjej opieki a tylko pomocy, którą świadczy mu druga siostra oraz pomocy sąsiedzka.
Decyzją z dnia [...] września 2022 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania skarżonej utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że nie neguje faktu sprawowania przez skarżącą stałej opieki nad niepełnosprawnym bratem J. M.. Jednakże istotne w sprawie jest to, że matka osoby wymagającej opieki J. M., zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uzasadniałoby przyznanie świadczenia skarżącej zobowiązane w dalszej kolejności.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła:
- 1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:
- - naruszenie przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych powinnością alimentacyjną wobec brata;
- - dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegających na jego jedynie literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu a w konsekwencji przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki ma matkę nie legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów nie sprawuje nad nią opieki;
- 2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna osoby wymagającej opieki skutkuje brakiem prawa do podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony; a także uznanie przez organ w sposób dowolny, że skoro wymagająca opieki ma matkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje
Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. z 2022, poz. 615) – dalej jako: "u.ś.r.", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie przy tym do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że skarżąca należy do osób, na których w świetle treści art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny wobec brata – J. M..
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do oceny, czy dopuszczalne jest przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jako siostrze osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, w sytuacji, gdy żyje matka, zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad synem, która jednakże, ze względu na stan zdrowia (nowotwór) i miejsce zamieszkania (Anglia) nie wywiązuje się z tego obowiązku.
Wskazać należy w związku z tym, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się dwa rozbieżne stanowiska, które w odmienny sposób odnosiły się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy żyją rodzice osoby wymagającej opieki. Zgodnie z pierwszym stanowiskiem, warunkiem koniecznym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
W opozycji do powyższego, drugie stanowisko wskazywało, że legitymowanie się takim orzeczeniem przez wymienione osoby nie jest konieczne, jeżeli z przyczyn obiektywnych osoby te nie mogły realnie podjąć się opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sądy uznawały w takiej sytuacji, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane osobie sprawującej faktycznie opiekę, zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej takiej opieki.
Powyższe wątpliwości zostały rozstrzygnięte w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjny z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, podjętej na podstawie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w celu wyjaśnienia przepisów, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie z tą uchwałą: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), dalej: "u.ś.r.", osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)".
Skład orzekający Sądu jest związany tą uchwałą i ma obowiązek interpretować przepisy zgodnie ze stanowiskiem w niej wyrażonym. Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala bowiem na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329) – dalej jako "p.p.s.a", jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.
Mając zatem na uwadze treść powyższej uchwały, należy stwierdzić, że z uwagi na fakt, że obowiązek alimentacyjny matki osoby niepełnosprawnej wyprzedza obowiązek skarżącej jako siostry niepełnosprawnego, zaistniała negatywna przesłanka do uwzględnienia wniosku skarżącej, przewidziana w art. 17 ust. 1a u.ś.r..
Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.