Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] Prezydent M. T., po ponownym rozpoznaniu wniosku skarżącego W. L., odmówił przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką Z. L.. W uzasadnieniu organ I instancji powołał się na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej powoływana jako "u.ś.r."), a następnie wskazał, że skarżący jest uprawniony do otrzymywania renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka oraz renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Przy czym od dnia [...].10.2019 r. wypłata renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy została zawieszona z uwagi na wyższą kwotę renty rodzinnej, jednak - jak podkreślił organ – uprawnienie skarżącego do niej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie wygasło. W związku z tym organ stwierdził, że skarżący jest uprawniony do renty rodzinnej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, co stanowiło podstawę wydania decyzji odmownej.
Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, wskazując w nim na naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) poprzez niezebranie pełnego materiału dowodowego w sprawie, które wynikało z naruszenia prawa materialnego, tzn. niewezwania strony do zawieszenia przysługującego jej prawa do renty mimo spełnienia pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz niezapewnienia strony o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu przez nią prawa do renty. Wniósł ponadto o przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego poprzez wezwanie skarżącego do wyboru świadczenia, które chce pobierać, a w przypadku wyboru świadczenia pielęgnacyjnego dodatkowo o przedłożenie decyzji zawieszającej wypłatę przysługującego skarżącemu prawa do świadczenia emerytalno-rentowego. W uzasadnieniu odwołania argumentował, że pobierana przez niego renta nie zawiera się w zakresie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., ponieważ przepis ten stanowi jedynie o rencie rodzinnej przyznanej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym.
Wskazał ponadto, że w art. 3 pkt 5 u.ś.r. nie została wymieniona renta rodzinna, zatem wprost z zestawienia ww. przepisów wynika, że renta rodzinna nieprzyznana w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym nie stanowi negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego, w jego ocenie, w okolicznościach sprawy winna mu być udzielona informacja o możliwości zawieszenia prawa do renty oraz o spełnieniu pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co umożliwiłoby mu wybranie świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego.
Po rozpoznaniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w T. orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. częściowo uznany został za niezgodny z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, jednak – jak podkreślił – dotyczy on wyłącznie sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a nie prawo do renty rodzinnej przyznanej w zbiegu z prawem do innego świadczenia emerytalno-rentowego.
Wobec tego, jak wyjaśniło SKO, nie ma podstaw prawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia stronie skarżącej w oparciu o ww. wyrok. Zdaniem Kolegium należało zatem stwierdzić, że organ I instancji prawidłowo wydał decyzję odmowną, ponieważ skarżący – mający ustalone prawo do renty rodzinnej przyznanej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym - nie spełnia warunków koniecznych dla przyznania mu wnioskowanego w sprawie świadczenia.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zarzucając naruszenie: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez poprzestanie na literalnej wykładni; art. 77 § 1 w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez niezebranie pełnego materiału dowodowego oraz art. 136 k.p.a. poprzez nieuzupełnienie braków postępowania dowodowego w trakcie postępowania odwoławczego. W uzasadnieniu skargi wskazał ponownie, że pobierana przez niego renta rodzinna nie zawiera się w zakresie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., ponieważ przepis ten stanowi jedynie o rencie rodzinnej przyznanej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym. Podniósł również argumentację tożsamą z wniesioną na gruncie odwołania.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie został zgłoszony przez stronę skarżącą w skardze, a organ w zakreślonym przez ustawę terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") wykazała, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie odpowiadają prawu.
W sprawie należało rozstrzygnąć czy orzekające organy działając w oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prawidłowo odmówiły przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przyjęcie, że w rozpatrywanym stanie faktycznym zachodzi przesłanka negatywna związana z przysługującą skarżącemu rentą rodzinną przyznaną w zbiegu z rentą z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.
Przepisy materialnoprawne ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w momencie orzekania przez organ II instancji, to przede wszystkim art. 17 ust. 1, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie zaś z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.
Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że skarżący wnioskiem z dnia [...] grudnia 2022 r. (data wpływu wniosku do organu) wystąpił o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...].01.2021 r., w którym wskazano na jej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Faktyczne sprawowanie opieki przez syna oraz zakres tej opieki – które w sprawie nie są sporne - wynikają w szczególności z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, z którego sporządzono znajdujący się w aktach sprawy protokół, jak i ze szczegółowej listy czynności dotyczących opieki nad niepełnosprawną Z. L..
Co jest jednak istotne z punktu widzenia spornej w sprawie kwestii, w aktach administracyjnych organu I instancji znajduje się decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia [...] marca 2022 r. o waloryzacji renty rodzinnej przysługującej skarżącemu oraz korespondencja organu z ZUS Oddział w T. oraz Oddział w G. W., dotycząca ustalenia charakteru przysługującej skarżącemu renty rodzinnej. W piśmie z dnia [...] stycznia 2023 r. ZUS Oddział w T. wskazał, że skarżący posiada prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy dnia [...].01.1997 r. oraz renty rodzinnej przyznanej od dnia [...].10.2019 r. W piśmie tym wskazano jednocześnie, że renta z tytułu niezdolności do pracy jest świadczeniem mniej korzystnym i została zawieszona, natomiast renta rodzinna jest wypłacana. Powyższe potwierdzono w piśmie z dnia [...] marca 2023 r., wskazując, że renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy pozostaje zawieszona z uwagi na pobieranie korzystniejszej renty rodzinnej.
Jednocześnie wskazać należy, że w aktach znajdują się także pisma z ZUS Oddział w G. W., z których wynika, że skarżący pobiera rentę rodzinną (pismo z [...] lutego 2023 r.), że renta rodzinna nie jest wypłacana w zbiegu (pismo z [...] lutego 2023 r.) oraz że nie ma on przyznanej renty z tytułu niezdolności do pracy (pismo z [...] lutego 2023 r.). Z uwagi na powyższe rozbieżności organ I instancji pismem z dnia [...] maja 2023 r. zwrócił się ponownie do ZUS Oddział w T. z pytaniem czy przyznana skarżącemu renta rodzinna po zmarłym współmałżonku jest przyznana w zbiegu z uprawnieniem do innych świadczeń emerytalno-rentowych przy uwzględnieniu uprawnienia do świadczenia, a nie jego wypłaty. W odpowiedzi ZUS Oddział w T. poinformował pismem z dnia [...] czerwca 2023 r., że skarżący ma także przyznaną rentę z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem, jednak jest ona zawieszona ze względu na wypłatę renty rodzinnej.
Ponadto podkreślenia wymaga to, że sam pełnomocnik skarżącego w treści wniosku o przyznanie świadczenia zobowiązał się do dostarczenia organowi zaświadczenia stwierdzającego czy przysługująca skarżącemu renta rodzinna została przyznana w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym. W piśmie z dnia [...] czerwca 2023 r. wskazał, że pobierana przez skarżącego renta rodzinna przyznana została w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym i dołączył do niego zaświadczenie z ZUS z dnia [...] stycznia 2023 r., w którym to wskazano, że skarżącemu przysługuje zarówno prawo do renty rodzinnej jak i do renty z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy. Przy czym, renta z tytułu niezdolności do pracy została zawieszona jako świadczenie mniej korzystne, a wypłacana jest renta rodzinna.
Z powyższych ustaleń wynika zatem, że w niniejszej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, będąc uprawnionym (i pobierając) do renty rodzinnej przyznanej w zbiegu z rentą z tytułu całkowitej niezdolności do pracy (którą zawiesił jako mniej korzystną) – co, jak wykazano powyżej, wynika bezpośrednio z akt sprawy i co organy prawidłowo ustaliły.
Mając więc na względzie rodzaj pobieranego przez skarżącego świadczenia należy w pierwszej kolejności odnieść się do przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm., dalej: "ustawa o emeryturach i rentach"). Art. 4 pkt 10 tej ustawy określa, że pojęcie renty obejmuje: rentę z tytułu niezdolności do pracy i rentę rodzinną. Wskazania takiego brak jest w u.ś.r. Norma art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. odwołuje się wyłącznie do pojęcia renty rodzinnej w zbiegu z innymi świadczeniami emerytalno-rentowymi. Ustawa, definiując w art. 3 pkt 5, pojęcie renty odwołuje się do emerytur i rent inwalidzkich, renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym rent szkoleniowych, określonych w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie obejmuje jednak pojęcia renty rodzinnej, o której mowa w ustawie o emeryturach i rentach.
Wobec powyższego należy przyjąć, że w świetle u.ś.r. brak jest podstaw do utożsamiania renty rodzinnej i renty rodzinnej pobieranej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym – dlatego też tak istotnym w toku postępowania prowadzonego przez organy było jednoznaczne ustalenie tej kwestii. Wyjaśnić należy ponadto, że ustawa o emeryturach i rentach reguluje sytuację zbiegu praw do przewidzianych w niej świadczeń. Stosownie do art. 95 ust. 1 tej ustawy, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z nich - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Świadczenia przewidziane w ustawie to: emerytura, renta z tytułu niezdolności do pracy, w tym renta szkoleniowa, renta rodzinna, dodatek pielęgnacyjny, dodatek do renty rodzinnej dla sieroty zupełnej i zasiłek pogrzebowy. W przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej z innym świadczeniem przewidzianym w ustawie o emeryturach i rentach, osoba uprawniona otrzymuje wyższe świadczenie, albo świadczenie przez siebie wybrane.
Jednocześnie wskazać należy, że normy ustawy o emeryturach i rentach wskazują, że przesłanką do nabycia renty rodzinnej nie są okoliczności związane z nabyciem uprawnień emerytalno-rentowych osobiście przez daną osobę. Jak wskazuje się w doktrynie, renta rodzinna związana jest z ryzykiem utraty żywiciela, którym była osoba zmarła (zob.: R. Babińska-Górecka, M. Bartnicki (w:) Komentarz do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w:) Emerytury i renty z FUS. Emerytury pomostowe. Okresowe emerytury kapitałowe. Komentarz do trzech ustaw emerytalnych, wyd. I, red. K. Antonów, LEX/el. 2019, art. 65). Funkcją renty rodzinnej jest rekompensata dochodów utraconych wskutek śmierci ubezpieczonego, uzyskiwanych przez niego i przeznaczanych na utrzymanie własne oraz rodziny (K. Kwapisz (w:) Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, Warszawa 2013, art. 65).
Z powyższego wynika, że prawo do renty rodzinnej ma charakter prawa pochodnego, pozostającego bez związku z podleganiem przez uprawnionego ubezpieczeniu społecznemu. Pozostaje ono natomiast w bezpośrednim, określonym przez ustawę związku ze stosunkiem pokrewieństwa lub powinowactwa z osobą uprawnioną do świadczenia emerytalno-rentowego. Prawo to przysługuje bowiem łącznie wszystkim osobom uprawnionym, a jego wysokość, uzależniona od ilości uprawnionych, nie opiewa pełnej kwoty świadczenia pobieranego przez osobę zmarłą (zob. wyrok NSA z 24 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 835/22 – dostępny na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).
W związku z powyższym wskazać należy, że w sytuacji zbiegu prawa do renty rodzinnej z innym świadczeniem przyznawanym na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach (w tym m.in. renty z tytułu niezdolności do pracy), można mówić o nabyciu przez daną osobę uprawnienia do świadczenia, którego pobieranie mogłoby wykluczać pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Przyznanie renty rodzinnej w zbiegu z innym świadczeniem przewidzianym w ustawie o emeryturach i rentach oznacza bowiem, że osoba uprawiona podlegała ubezpieczeniom przewidzianym w tej ustawie i nabyła do jednego z nich prawo. Uprawnienie to może być mniej korzystne niż renta rodzinna, co nie wyłącza wyboru pomiędzy tymi świadczeniami. Istotnym jest jednak osobiste nabycie uprawnienia emerytalno-rentowego przez stronę. W sytuacji więc gdy osoba, która pobiera rentę rodzinną przyznaną w zbiegu ze świadczeniem emerytalno-rentowym, chce uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i spełnia wszystkie pozostałe przesłanki z art. 17 u.ś.r., winna zawiesić wypłatę renty rodzinnej przyznanej w zbiegu.
Dopiero wtedy eliminuje tym samym przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pobieraniu renty rodzinnej przyznanej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym (zob. wyrok NSA z 24 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 835/22, z dnia 24 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 207/22, wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 339/23 dostępne jw.).
Analizując powyższe zauważyć więc można pewne zróżnicowanie pomiędzy osobami którym przysługuje wyłącznie prawo do renty rodzinnej, a tymi, które posiadają prawo do renty rodzinnej w zbiegu z innym świadczeniem, przewidzianym w ustawie o emeryturach i rentach – tak jak skarżący w niniejszej sprawie. W korzystniejszej sytuacji będą zwykle osoby pobierające wyłącznie rentę rodzinną i świadczenie pielęgnacyjne, gdy osoby pobierające rentę rodzinną w zbiegu z innym świadczeniem, przewidzianym w ustawie o emeryturach i rentach, będą zmuszone do dokonania wyboru pomiędzy świadczeniami z ustawy o emeryturach i rentach i świadczeniem pielęgnacyjnym. Sytuacja taka nie uzasadnia jednak odejścia od literalnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r., z której wynika, że w przypadku pobierania renty rodzinnej bez zbiegu do innego świadczenia z ustawy o emeryturach i rentach nie ma konieczności dokonania wyboru jednego świadczenia.
W takich przypadkach, kiedy renta rodzinna po zmarłym małżonku nie pozostaje w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, czy ze świadczeniami wymienionymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., brak jest podstaw do stwierdzenia zaistnienia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Natomiast w sytuacji, gdy osoba pobierająca rentę rodzinną nabyła również uprawnienie do jednego ze świadczeń emerytalno-rentowych (w tym do renty z tytułu niezdolności do pracy) przyjąć należy, że jeżeli spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę przyznaną w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach. Samo "zawieszenie" nie będzie skutkowało utratą prawa do świadczenia, a jedynie umożliwi skorzystanie skarżącej z wyższego świadczenia. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty.
Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty świadczeń poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach). Przyznana renta rodzinna jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z ww. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (w postaci pobierania renty rodzinnej przyznanej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym).
O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie pobieranej renty rodzinnej przyznanej w zbiegu i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ powinien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Nadto zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.
W realiach niniejszej sprawy organy zaniechały jednak poinformowania skarżącego – którego wolą, jak wynika ze złożonego w sprawie wniosku, a także z treści odwołania oraz skargi, niewątpliwie było pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego, jako świadczenia wyższego niż pobierana renta rodzinna - że ma ona możliwość wyboru tego świadczenia. Nie poinformowały go również o prawie do zawieszenia pobieranej renty rodzinnej i przedłożenia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, co – w sytuacji spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych wymaganych dla przyznania przedmiotowego świadczenia - umożliwiłoby ustalenie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Biorąc pod uwagę fakt, że dla opiekunów pobierających renty złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia (wznowienie wypłaty zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty) bądź z obawą, czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, na organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty ciąży obowiązek ustalenia, czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe. Organ musi więc w pierwszej kolejności ustalić jednoznacznie, że wnioskodawca poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do renty spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia z art. 17 u.ś.r. W przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wezwanie nie powinno być do strony kierowane.
W rozpoznawanej sprawie organy na skutek błędnej wykładni przepisów materialnoprawnych nie poinformowały jednak skarżącego o możliwości zawieszenia pobieranej renty rodzinnej, przyjmując błędne stanowisko, że już sam fakt przysługującego mu prawa do renty rodzinnej przyznanej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym stanowi przeszkodę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił obydwie wydane w sprawie decyzje z uwagi na naruszenie prawa materialnego, tj art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez nieprawidłową wykładnię i błędne przyjęcie, że samo uprawnienie (a nie pobieranie) do renty rodzinnej przyznanej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji także naruszenie prawa procesowego tj. art. 9 i art. 79a k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.) zasądzając na rzecz skarżącego od organu 480 zł.