Uzasadnienie
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. wystawił w dniu [...] czerwca 2022 r. tytuł wykonawczy nr [...] dotyczący egzekucji obowiązku niepieniężnego, polegającego na poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko odrze, śwince, różyczce, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis oraz Haemophilus influaenzae.
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2022 r. organ egzekucyjny – Wojewoda Kujawsko-Pomorski – nałożył na zobowiązanego D. N. grzywnę w kwocie [...]zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku określonego w podanym tytule wykonawczym.
Zobowiązany pismem z dnia [...] sierpnia 2022 r. (nadanym [...] sierpnia 2022 r. – data stempla pocztowego, wpływ do organu – [...] sierpnia 2022 r.) wniósł zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.
Wojewoda Kujawsko-Pomorski postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2022 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne. Następnie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. po rozpoznaniu wniesionych przez skarżącego zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej postanowieniem z dnia [...] września 2022 r. oddalił zgłoszone zarzuty w całości.
Inspektor Sanitarny, po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia, postanowieniem z dnia [...] października 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ nawiązując do zarzutu nieistnienia obowiązku wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 1657, dalej: "ustawa o zapobieganiu"), obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w tej ustawie dotyczy ogółu osób przebywających na obszarze Rzeczypospolitej [...]. Zgodnie z art. 5 ust. 2 powyższej ustawy, w odniesieniu do osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych, odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku szczepień ponosi osoba sprawująca prawną pieczę nad osobą małoletnią albo jej opiekun faktyczny. Inspektor Sanitarny podał, że obowiązek ten staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem szczepień w określone granice wiekowe.
Wyjaśnił, że lekarskie badanie kwalifikacyjne do szczepienia składa się z ukierunkowanego wywiadu oraz badania przedmiotowego, którego zakres nie został ujęty w żadnym przepisie prawnym. Zgodnie z powszechnie przyjętymi zasadami postępowania lekarskiego, obejmuje ono co najmniej ocenę stanu ogólnego pacjenta. Z akt sprawy wynika, że lekarz przeprowadził badanie polegające na ocenie aktualnego stanu zdrowia dziecka, wydał zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym oraz dokonał stosownych adnotacji w dokumentacji medycznej. Zapis w dokumentacji medycznej z dnia [...] marca 2022 r. jednoznacznie potwierdza fakt braku przeciwwskazań do szczepień u dziecka D. N.. Podstawą do realizacji szczepienia ochronnego jest wyłącznie decyzja lekarza, po uprzednim przeprowadzeniu badania kwalifikacyjnego. Obowiązek poddania szczepieniom ochronnym dziecka D. N. nie przestał być aktualny - obowiązek nadal istnieje.
Odnosząc się do zarzutu określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa Inspektor Sanitarny podkreślił, że organ I instancji prawidłowo wskazał w tytule wykonawczym, że zobowiązanie dotyczyło stawienia się z małoletnim D. N., celem poddania dziecka szczepieniom ochronnym. W dalszej kolejności odnosząc się do zawartej w zażaleniu argumentacji wskazał, że w kwestii wątpliwości zobowiązanego, dotyczących m.in. wyrażenia zgody na poddanie dziecka szczepieniom ochronnym, w pierwszej kolejności stwierdzić trzeba, że najważniejszą cechą odróżniającą szczepienia ochronne od pozostałych świadczeń jest obowiązkowy charakter niektórych szczepień. Wykonywanie szczepień ochronnych należy do świadczeń na rzecz zachowania zdrowia, zapobiegania chorobom i wczesnego wykrywania chorób. Wykonywanie szczepień ochronnych stanowi udzielanie świadczenia zdrowotnego, ale o szczególnej kwalifikacji prawnej.
W konsekwencji, także obowiązki lekarza przeprowadzającego szczepienia ochronne będą inne niż w przypadku udzielania przez niego pozostałych świadczeń zdrowotnych. W przypadku obowiązkowych szczepień ochronnych obowiązek ich wykonania wynika wprost z ustawy, a brak zgody szczepionego bądź jego przedstawiciela ustawowego nie zmienia faktu istnienia tego obowiązku. Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z tzw. klauzuli sumienia, tj. uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu.
W kwestii zarzutu błędu co do zobowiązanego organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpił błąd w określeniu osoby zobowiązanej. Zarzut ten jest uzasadniony wtedy, gdy egzekucja jest kierowana do podmiotu niebędącego adresatem egzekwowanego obowiązku. W niniejszej zaś sprawie egzekucja została skierowana wobec ojca małoletniego D. N., który jest osobą sprawującą prawną pieczę nad synem, a zatem osobą odpowiedzialną za realizację obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka.
W dalszej części uzasadnienia organ odnosząc się do zarzutu braku wymagalności obowiązku wskazał, że do obowiązków lekarza należy ocena bezpieczeństwa przeprowadzenia szczepienia. Żaden przepis prawa nie nakłada na lekarza obowiązku przeprowadzania testów, np. na ewentualne reakcje alergiczne lub "nadwrażliwość" na substancje znajdujące się w preparatach szczepionkowych. Brak jest również podstawy prawnej do uzależniania zgody na wykonanie szczepienia od wypisania przez lekarza zaświadczenia o braku przeciwwskazań do szczepienia, czy też złożenia przez lekarza pisemnego oświadczenia o gwarancji braku możliwości wystąpienia powikłań poszczepiennych u dziecka. Wskazując na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ zwrócił uwagę na przeprowadzone w dniach [...] marca 2022 r. oraz [...] sierpnia 2022 r. badania kwalifikacyjne oraz wystawione przez lekarza zaświadczenia "o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym" u dziecka, w których stwierdzono brak przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień.
Matka nie wyraziła jednak zgody na szczepienie syna, twierdząc m.in., że "nie zostały wykluczone wszystkie przeciwwskazania, a dokumentacja została sfałszowana". Odnosząc się z kolei do przywoływanej przez stronę wizyty w dniu [...] czerwca 2022 r. u lekarza specjalisty medycyny rodzinnej podkreślono, iż w dokumentacji medycznej wskazano, że z uwagi na brak współpracy z matką dziecka, biorąc pod uwagę informacje uzyskane z Narodowego Funduszu Zdrowia, zalecono ponowne zarejestrowanie się do lekarza rodzinnego "celem odbycia wizyty szczepiennej i kwalifikacji". W niniejszej sprawie nie stwierdzono stałych przeciwwskazań do poddania dziecka D. N. obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
W ocenie Inspektor Sanitarny, działania zobowiązanego miały na celu uniemożliwienie przeprowadzenia szczepień ochronnych u dziecka. Istnieją więc podstawy do uznania, że takie postępowanie nosi charakter jedynie pozornego deklarowania chęci poddania dziecka szczepieniom ochronnym i winno być bezsprzecznie uznane za uchylanie się od dopełnienia obowiązku poddania dziecka szczepieniom. Wyjaśniono ponadto, że Indywidualny Kalendarz Szczepień wpisuje się do dokumentacji medycznej. W praktyce, planowanie wizyt szczepiennych u osób z opóźnieniem w realizacji szczepień ochronnych nie musi się wiązać z koniecznością konsultacji w Poradni Szczepień, o ile lekarz Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ) zna zasady uzupełniania szczepień ochronnych.
Z kolei na etapie wstępnego planowania Indywidualnego Kalendarza Szczepień układanie dokładnego harmonogramu wizyt szczepiennych w niektórych przypadkach może być bezcelowe, ponieważ plan może się zdezaktualizować (np. z uwagi na czasową niedostępność jednej ze szczepionek, kolejne opóźnienie w realizacji szczepień spowodowane np. chorobą pacjenta, brak terminów wizyt w przychodni w odpowiednim czasie). Lepszym rozwiązaniem jest więc proponowanie dawek poszczególnych szczepionek na kolejnych wizytach, po przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym, z umieszczeniem stosownej adnotacji w dokumentacji medycznej pacjenta. Biorąc pod uwagę powyższe, zarzut braku wymagalności obowiązku uznano za bezzasadny.
Organ odwoławczy podkreślił, że szczepienia ochronne odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa epidemiologicznego w społeczeństwie, poprzez zapobieganie występowaniu chorób zakaźnych. W intencji organu pozostaje przede wszystkim dobro małoletniego, poprzez zapewnienie ochrony przed poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi, mogącymi wynikać z zachorowania na choroby zakaźne. Głównym celem postępowania wobec osoby uchylającej się od obowiązku szczepień, jest finalnie poddanie dziecka szczepieniom.
W skardze do Sądu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenie postępowania, o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia sprawy, a także o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy, zarzucając:
- 1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia tj.:
- a) art. 7, art. 136 i art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nie zbadanie czy tytuł wykonawczy został wystawiony w sposób prawidłowy, podczas gdy tytuł zawiera istotne uchybienia, nie spełnia wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie została podana pełna i właściwa podstawa prawna obowiązku, nade wszystko nie została wskazana podstawa prawna prowadzonej egzekucji, ponadto dokonanie błędnej interpretacji zarzutów stawianych w zażaleniu,
- b) art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu faktycznym skarżonego postanowienia okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego i oparcie rozstrzygnięcia jedynie na twierdzeniach wierzyciela,
- c) art. 7a, art. 77 i art. 81a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącego, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego,
- d) art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżący uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień, a strona podejmuje kroki w celu wykonania obowiązku,
- e) art. 15 i art. 138 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności i ograniczenie się przez PWIS do oceny i stwierdzenia prawidłowości skarżonego postanowienia, podczas gdy PWIS powinien ponownie merytorycznie rozpoznać sprawę oraz ją rozstrzygnąć,
- 2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, tj. uznanie przez organ, że skarżący nie dopełnił obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, podczas gdy zobowiązany wyraził zgodę na poddanie małoletniego procedurze obowiązkowych szczepień ochronnych, w związku z czym wystawione zostały skierowania do poradni specjalistycznych, związane bezpośrednio z obowiązkiem szczepień.
W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumentację wspierającą podniesione zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej: "p.p.s.a."). Na podstawie tego przepisu, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17). Natomiast zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Z cytowanej ustawy wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, iż nie narusza ono prawa.
Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie są rozstrzygnięcia wierzyciela i organu odwoławczego, wydane w następstwie wniesienia zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej. Istota sporu sprowadza się do oceny, czy zarzuty skarżącego są uzasadnione w świetle zaistniałego stanu faktycznego i obowiązującego stanu prawnego.
Stosownie do art. 1a pkt 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., zwanej dalej "u.p.e.a."), wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Jak wynika z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a., uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 tej ustawy jest m.in. dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa – organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności – podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.
W rozpatrywanej sprawie podmiotem tym pozostaje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy, co wynika z treści art. 2, art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1 pkt 3, art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 195 ze zm.). Ten ostatni przepis ustanawia domniemanie kompetencji właściwego miejscowo państwowego powiatowego inspektora sanitarnego w tego rodzaju sprawach.
Zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym jest z kolei osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jak też osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie jest to rodzic dziecka, na którym spoczywa określony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu ustawowy obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, co wynika z treści art. 5 ust. 2 tej ustawy. W myśl tego przepisu, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2020r. poz. 849).
Z kolei pod pojęciem organu egzekucyjnego rozumie się organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków (art. 1a pkt 7 u.p.e.a.). W myśl art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a. organem mającym ogólną właściwość do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie obowiązków niepieniężnych jest wojewoda. Egzekucji administracyjnej podlegają m. in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego (art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a.).
W rozpatrywanej sprawie obowiązkiem tym jest określony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu obowiązek poddania małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym wymienionym w treści zaskarżonego postanowienia. Obowiązek ten został skonkretyzowany przepisami, wydanego na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy, rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych, w szczególności przepisem § 3 tego rozporządzenia. Jest on także konkretyzowany komunikatami Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie programu szczepień ochronnych na dany rok, wydawanymi na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu.
Jak stanowi art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zasadniczo z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W rozpatrywanej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w wyniku wystawienia wobec skarżącego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. w dniu [...] czerwca 2022 r. tytułu wykonawczego nr [...]. Tytuł ten wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej został przesłany do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego, który działając jako organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne, doręczając zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego.
Zobowiązany korzystając ze swych uprawnień procesowych, na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a. złożył zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji pismem z dnia [...] sierpnia 2022 r. (nadanym [...] sierpnia 2022 r. – data stempla pocztowego, wpływ do organu – [...] sierpnia 2022 r.). W związku z tym, Wojewoda postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2022 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne.
Z tytułu wykonawczego wynika domniemanie istnienia obowiązku oraz spełnienia wszystkich przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany wnosząc zarzuty, kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji. W przedmiotowej sprawie zobowiązany podniósł, że wystawiony przez wierzyciela tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a. ponieważ nie zawierał stanowiska służbowego osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela – przystawiona pieczęć uniemożliwiała prawidłowe odczytanie stanowiska. Nadto zarzucił nieistnienie obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a.), błąd co do zobowiązanego (art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a.), wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części oraz brak wymagalności obowiązku w przypadku odroczenia terminu wykonania obowiązku (art. 33 § 2 pkt 5 i pkt 6 lit. a u.p.e.a.).
Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym - zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a.
W pierwszej kolejności należy więc odnieść się do kwestii spełniania przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a. W tej kwestii należy podać, że badając dopuszczalność egzekucji organ egzekucyjny niebędący jednocześnie wierzycielem nie przystępuje do egzekucji i zawiadamia wierzyciela o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeżeli tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 (art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a.). W sytuacji zaś prowadzenia egzekucji w oparciu o tytuł wykonawczy niespełniający wymogów określonych w art. 27, organ egzekucyjny powinien umorzyć postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.
Zawarty w skardze zarzut, że nie zbadano, czy tytuł wykonawczy został wystawiony w sposób prawidłowy, nie mógł odnieść zamierzonych rezultatów. Z dniem 30 lipca 2020r. przepis art. 33 u.p.e.a. został bowiem zmieniony przez art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2019.2070). Skreślono obowiązujący do tego czasu przepis art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., przewidujący możliwość wniesienia takiego zarzutu. Odtąd, kwestia spełniania przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a. nie stanowi już podstawy do wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Mając to na względzie, wierzyciel – Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy pismem z dnia 26 sierpnia 2022 r. przekazał według właściwości organowi egzekucyjnemu – Wojewodzie Kujawsko-Pomorskiemu pismo zobowiązanego, w części dotyczącej niespełniania przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.
Sąd podziela stanowisko organów administracji, co do niezasadności pozostałych zarzutów.
Odnośnie zarzutu nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.) oraz zarzutu określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a.) należy wskazać, że podstawę prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym stanowi wskazany w tytule wykonawczym art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu. Na tej podstawie ustawodawca zobowiązał osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 tej ustawy, w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m. in. dziecko) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice). Zgodnie z definicją ustawową, szczepienie ochronne polega na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie (art. 2 pkt 26 tej ustawy).
Szczepienie ochronne jest wyodrębnionym z zakresu ogólnego udzielania świadczeń zdrowotnych przedmiotem działalności i służy zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w celu unieszkodliwienia źródeł zakażenia, przecięcia dróg szerzenia się zakażeń i chorób zakaźnych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie.
Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu zamieszczone w rozdziale IV, poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu (powołany w całości art. 17 w podstawie prawnej tytułu wykonawczego) osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Z art. 17 ust. 2 ww. ustawy wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 tej ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy).
W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy).
Jak zatem wynika z podanych przepisów, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z art. 17 ust. 3 i 4 ustawy o zapobieganiu wynika, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony m. in. do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby. W oparciu o tę podstawę Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j.
Dz. U. z 2018r., poz. 753 ze zm.), w którym ustalił wykaz (zakres) obowiązkowych szczepień ochronnych, ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym – jeśli chodzi o dzieci – w jakim okresie ich życia.
Należy też podkreślić, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. W komunikacie precyzuje się jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby, a jego ogłoszenie, nie ma wpływu na istnienie obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym.
Sąd Najwyższy w wyroku z 8 stycznia 2016 r., sygn. akt V KK 306/15, stwierdził, że: "z art. 5 ust. 1 ustawy o zapobieganiu wynika wprost, że osoby przebywające na terytorium kraju są obowiązane, na zasadach określonych w tej ustawie, do poddania się szczepieniom ochronnym. Analiza przepisów przywołanej ustawy (jej art. 5 ust. 2 oraz tych zamieszczonych w jej rozdziale 4) pozwala – ponad wszelką wątpliwość – wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy tego obowiązku. Wskazuje bowiem podmiot na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych".
Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych, przy czym wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (por. wyroki NSA z 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08 i z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11). Podkreślił również, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA: z 6 kwietnia 2011 r., II OSK 32/11; z 6 czerwca 2017 r., II GSK 2398/15). Poglądy te tut.
Sąd w pełni podziela. Wskazane przepisy stanowią zatem podstawę prawną nałożenia obowiązku szczepień. Wierzyciel w tytule wykonawczym w sposób szczegółowy opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując czego dotyczy, z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane. Treść obowiązku wskazana w tytule wykonawczym wynika z przywołanej podstawy prawnej – art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ustawy o zapobieganiu. Jak wynika z § 3 wspomnianego rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, prawodawca określił przedział czasu, w którym jest wymagane zrealizowanie obowiązku szczepienia. To, że został wyznaczony termin maksymalny wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po jego upływie obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Z § 5 tego rozporządzenia wynika bowiem, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok.
Reasumując, obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Pojęcie nieistnienia obowiązku w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, na przykład z mocy prawa (albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie), bądź też, gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie, lecz przed rozpatrzeniem zarzutów. W konsekwencji powyższego uprawnione jest stanowisko organu o niezasadności zarzutów nieistnienia obowiązku i określenia go niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa.
Prawidłowe jest także stanowisko organu o braku podstaw do uznania zarzutu błędu co do zobowiązanego. Zarzut ten jest uzasadniony w dwóch przypadkach. Po pierwsze, chodzi o sytuację, w której organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne wobec osoby, którą błędnie uznał za zobowiązanego, w związku z czym doręczył jej tytuł wykonawczy oraz pouczył o prawie zgłoszenia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji. Po drugie, chodzi o wskazanie w tytule wykonawczym osoby, na której nie ciąży obowiązek, przy czym błąd ten może być zarówno wynikiem popełnienia przez wierzyciela omyłki przy sporządzaniu tytułu wykonawczego, jak również skutkiem przejścia obowiązku na inny podmiot przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. W przedmiotowej sprawie w prawidłowy sposób skierowano egzekucję względem ojca sprawującego pieczę nad małoletnim synem.
Skarżący błędnie przy tym uznaje, że to on został zobowiązany do poddania się obowiązkowym szczepieniom. Obowiązek poddania obowiązkowym szczepieniom dotyczył małoletniego syna, natomiast skarżący sprawując pieczę nad dzieckiem, odpowiada za wypełnienie obowiązku szczepień ochronnych.
Trafne są również wywody organów odnoszące się do zarzutu wygaśnięcia obowiązku w całości lub w części. Zobowiązany podał, że dziecko ukończyło 5 lat, zatem upłynął okres czasu wskazany w Programie Szczepień Ochronnych przewidziany na podanie dziecku szczepionki przeciwko Haemophilus influaenzae. W uwagach do kalendarza szczepień odnośnie wieku wskazano jednak, że "wiek należy rozumieć jak w przykładzie: dziecko, które ukończyło 5 lat jest w 6 roku życia". Należy więc mieć na względzie, że zgodnie z § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b obejmuje dzieci od 7 tygodnia życia do ukończenia 6 roku życia. Określone w rozporządzeniu granice czasowe wskazują od kiedy oraz do kiedy istnieje obowiązek obowiązkowych szczepień. Wobec tego w dacie wydania zaskarżonego postanowienia obowiązek szczepienia przeciw Haemophilus influenzae nie wygasł.
Organy słusznie też uznały za niezasadny zarzut braku wymagalności dochodzonego obowiązku. Przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej (tak w: P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, wydanie IX, 2021r. – komentarz do art. 33 u.p.e.a.).
W niniejszej sprawie obowiązek poddania syna skarżącego szczepieniu ochronnemu przeciw chorobom zakaźnym wynika z mocy przepisów ustawowych, zaś szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą, został określony w Komunikacie GIS w sprawie Programu Szczepień Ochronnych.
Z cytowanego już wcześniej art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ww. ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych). Powyższych uregulowań nie można rozumieć inaczej niż w ten sposób, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych.
Z akt sprawy wynika, że lekarz przeprowadził badanie polegające na ocenie aktualnego stanu zdrowia dziecka, wydał zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym oraz dokonał stosownych adnotacji w dokumentacji medycznej. Zapis w dokumentacji medycznej z dnia [...] marca 2022 r. potwierdza fakt braku przeciwwskazań do szczepień u dziecka. Ponownie brak przeciwwskazań do szczepień potwierdziło badanie kwalifikacyjne przeprowadzone dnia [...] sierpnia 2022 r. Strona jednak nadal kwestionuje wnioski, do jakich doszedł lekarz wykonujący kwalifikację i nie dopuszcza do podania szczepionek. Uniemożliwienie przeprowadzenia szczepień ochronnych u dziecka, mimo braku przeciwskazań stwierdzonych przez lekarza przeprowadzającego badanie kwalifikacyjne oznacza, że skarżący nie dopełnił obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Realizacja dochodzonego na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego obowiązku obejmuje nie tylko poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, ale również samo szczepienie.
Skoro więc obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu przeciw chorobom zakaźnym wynika wprost z mocy przepisów prawa, wiek mieści się w przedziale czasowym wynikającym z przepisów rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych dla poszczególnych chorób zakaźnych wymienionych w tytule wykonawczym, upłynęły wymagane terminy zaszczepienia, a dziecko nie zostało zaszczepione, to obowiązek poddania się szczepieniu jest wymagalny. W rezultacie, skoro lekarz przeprowadzający badanie kwalifikacyjne, a więc podmiot do tego uprawniony, w oparciu o posiadaną wiedzę, przeprowadzony wywiad i badanie stwierdza brak przeciwskazań do wykonania szczepienia, to trudno podważać taką ocenę, tylko w oparciu o subiektywne przekonanie, o konieczności przeprowadzania bardziej szczegółowych i zaawansowanych badań.
O braku wymagalności wymienionego obowiązku nie może świadczyć przywoływana przez stronę w toku postępowania administracyjnego okoliczność, że podczas wizyty u lekarza w dniu [...] lutego 2019 r. skierowano syna skarżącego do poradni alergologicznej i neurologicznej. Mimo upływu czasu (ponad 3 lata) skarżący nie przedstawił np. zaświadczenia o odroczeniu szczepień ochronnych dziecka z poradni alergologicznej, potwierdzającego przeciwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego. Ponadto, jak wcześniej wskazano, to w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Podczas wizyty w dniu [...] marca 2022 r. (a także później - [...] sierpnia 2022 r.) stwierdzono brak takich przeciwwskazań. Skierowanie do alergologa w 2019r. nie miało związku z badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w 2022 r., wbrew stanowisku strony nie doszło więc do odroczenia wykonania obowiązku szczepienia.
W skardze skarżący podnosi, że szczepienia wyrównawcze należy prowadzić według indywidualnego planu szczepień - indywidualnego kalendarza szczepień. Obowiązek ten aktualizuje się w każdej sytuacji zaburzenia kalendarza szczepień, bez względu na przyczynę. W sytuacji małoletniego taki kalendarz nie został ustalony.
W tej kwestii organ podał, że stosowanym rozwiązaniem w tym zakresie (pozwalającym uniknąć np. niedostępność którejś ze szczepionek, opóźnienie w realizacji szczepień spowodowane np. chorobą pacjenta, brak terminów wizyt w przychodni w wyznaczonym czasie itp.) jest proponowanie dawek poszczególnych szczepionek na kolejnych wizytach, po przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym, z umieszczeniem stosownej adnotacji w dokumentacji medycznej pacjenta. Zdaniem Sądu, pozwala to na ustalenie terminu szczepienia w czasie dogodnym również dla opiekuna dziecka. Tymczasem, Skarżący nie wykazał żadnej inicjatywy, aby w porozumieniu z lekarzem doprowadzić do ułożenia indywidualnego kalendarza szczepień. Formułowanie zarzutu, że wobec małoletniego taki kalendarz nie został ustalony, w sytuacji kwestionowania badań kwalifikacyjnych i braku woli poddania dziecka szczepieniom jest całkowicie bezzasadne.
Należy podkreślić, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych wyłącza możliwość korzystania z tzw. klauzuli sumienia, tj. uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu. Przepisy ustawy o zapobieganiu nie przewidują prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, przeciwnie - statuują ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. W konsekwencji powyższego, Sąd stwierdza, że ustawowy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynikający z przepisów prawa w stosunku do syna skarżącego był wymagalny, a podniesione w tym zakresie zarzuty są niezasadne.
Wbrew zarzutom skargi nie doszło do naruszenia zasad postępowania opisanych w art. 7a, art. 15, art. 77, art. 80 k.p.a., art. 81a i art. 138 k.p.a. Organ zgromadził i ocenił zebrane dowody w świetle przepisów mających zastosowanie w sprawie. Dokonana w zaskarżonym postanowieniu ich ocena, nie wykracza poza granice swobodnej oceny dowodów, nie narusza przy tym zasady dwuinstancyjności. Jednocześnie w niniejszej sprawie nie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do treści norm prawnych lub co do stanu faktycznego.
Jako niezasadny Sąd uznaje również zarzut naruszenia art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zostało prawidłowo sporządzone. Uzasadnienie faktyczne wskazuje fakty, które organ uznał za udowodnione oraz dowody, na których się oparł, ze wskazaniem przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie prawne wyjaśnia podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia z przytoczeniem właściwych przepisów prawa. Należy przy tym podkreślić, że zakres prowadzonego postępowania limitowany był wniesionymi zarzutami i tylko w kontekście podniesionych zarzutów organy mogły wypowiadać się w sprawie.
Z kontekstu zawartego w skardze wniosku o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy wynika, że odnosi się on do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Należy więc wskazać, że postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2022 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski w związku z wniesionymi zarzutami zawiesił postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 56 § 3 w zw. z art. 35 § 1 u.p.e.a. Jak stanowi art. 35 § 1 u.p.e.a., wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, zawiesza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części z dniem doręczenia tego zarzutu organowi egzekucyjnemu do czasu zawiadomienia tego organu o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie tego zarzutu. Postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego wydaje organ egzekucyjny (art. 56 § 3 u.p.e.a.).
Wskazać ponadto należy, że przesłanki do zawieszenia postępowania egzekucyjnego zostały enumeratywnie wymienione w art. 56 § 1 u.p.e.a., a uprawnionym do zawieszenia postępowania egzekucyjnego jest organ egzekucyjny. To oznacza, że tutejszy Sąd nie został wyposażony w kompetencje w tym zakresie.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.