Uzasadnienie
W dniu [...] listopada 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) B. G., L. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Podali, że prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. Mają na utrzymaniu dwoje pełnoletnich dzieci. Posiadają następujący majątek: dom o powierzchni [...] m2, budynek gospodarczy, mieszkanie o powierzchni [...] m2, ˝ udziału mieszkania o powierzchni [...] m2, grunt rolny o powierzchni [...] ha, działkę budowlaną o powierzchni [...] ha wraz z rozpoczętą budową domu, dwa samochody osobowe rok produkcji 2014 oraz 2010, oszczędności: [...] zł, [...] euro, polisy inwestycyjne na sumę ok. [...] zł, ubezpieczeniowy fundusz kapitałowy [...] zł. Ich miesięczny dochód wynosi łącznie [...] zł z tytułu działalności gospodarczej oraz wynagrodzenia z tytułu stosunku pracy. Ponadto wnioskodawcy podali, że miesięcznie ponoszą m.in. następujące wydatki: spłaty rat 4 kredytów mieszkaniowych, 2 pożyczek, polis inwestycyjnych czy ubezpieczeń.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje
Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa (art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej p.p.s.a.).
Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.
Zdaniem orzekającego strona skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, we wnioskowanym zakresie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzenie takie potwierdza porównanie będących do dyspozycji wnioskodawcy dochodów oraz ciążących na niej comiesięcznych wydatkach. Istotne przy tym jest, że dla oceny możliwości finansowych skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy zasadnicze znaczenie mają jedynie wydatki niezbędne (konieczne), tj. związane z bieżącym zaspokojeniem potrzeb egzystencjalnych (mieszkanie, wyżywienie itp.). Wydatków takich nie stanowią natomiast spłacane przez stronę skarżącą rat 4 kredytów mieszkaniowych. Spłata kredytu ponadto nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu), niezależnie jakiemu celowi służą, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r. I GZ 587/14; z 19 listopada 2014 r. I OZ 1036/14; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Istotne w przedmiotowej sprawie jest również i to, że wnioskodawcy wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zaś przepis wyraźnie wskazuje, że w tym stanie rzeczy powinni wykazać, że nie posiadają jakichkolwiek środków pieniężnych. Tymczasem strona skarżąca uzyskuje miesięcznie dochód w wysokości wskazanej powyżej, czy też oszczędności i znaczny majątek – tym samym nie spełnia wymagań zawartych w ww. przepisie.
Stwierdzić należy, że strona ponosi wydatki związane ze swym utrzymaniem, co nie jest kwestionowane, chociaż nie zostało przez nią precyzyjnie podniesione. Z drugiej jednak strony wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych.
Warto również zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku do tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.).
Reasumując powyższe należy stwierdzić, że nie może być tak, że strona skarżąca dysponując uzyskiwanym stałym miesięcznym dochodem, znacznym majątkiem czy też oszczędnościami, wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Pragnie ona bowiem przerzucać te koszty na ogół podatników, będących często w dużo gorszej sytuacji materialnej czy zdrowotnej niż ona sama.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.