Uzasadnienie
Decyzja z dnia [...] 2005 r., nr [...] Prezydent Miasta B. odmówił Jolancie G. przyznania zaliczki alimentacyjnej dla dzieci: Dominika, Małgorzaty i Przemysława P. W uzasadnieniu wskazano, iż Jolanta G. pozostaje w związku małżeńskim i wraz z mężem wychowuje dzieci uprawnione do zaliczki alimentacyjnej, a zatem nie został spełniony warunek samotnego wychowywania osoby uprawnionej.
W odwołaniu od powyższej decyzji Jolanta G. zaznaczyła, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Przy tym mimo przyznanych alimentów na trójkę dzieci, od 1994 r. nie dostaje od ich ojca pieniędzy. Obecny mąż ma zaś dziecko z pierwszego małżeństwa, na które płaci alimenty w wysokości 350 zł miesięcznie. Oprócz dzieci z pierwszego małżeństwa skarżąca ma również dziecko z obecnym mężem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] 2005 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podniósł, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim i wspólnie z obecnym mężem wychowuje dzieci uprawnione do przyznania zaliczki alimentacyjnej, a tym samym nie jest osobą samotną w rozumieniu przepisów art. 3 ust. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2004 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255; z późn. zm.). Organ wskazał, iż mimo zasądzenia alimentów i ich bezskutecznej ściągalności, skarżąca nie nabyła prawa do przyznania zaliczki alimentacyjnej dla dzieci bowiem nie zostały przez nią spełnione kryteria określone w art. 2 ust. 5 i 29 ustawy z dnia 22.04.2004 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej,
Na powyższą decyzję Jolanta G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy podnosząc, że zawarcie nowego związku małżeńskiego nie może być podstawą odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej na dzieci z poprzedniego związku. Zdaniem skarżącej uregulowania dotyczące tej kwestii zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie uwzględniają dobra dziecka, chronią za to dłużników alimentacyjnych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zasadniczy problem w sprawie sprowadza się do definicji "osoby uprawnionej". Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Z kolei ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uprawnionej - oznacza to osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli m.in. osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych.
Zgodnie z definicją zawartą w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, osoba pozostająca w reperacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 maja 2005 r. sygn. K. 16/04 uznał, że art. 3 pkt 17, art. 8 pkt 3 i 4, art.11 i art. 12 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 oraz z 2004 r. Nr 35, poz. 305, Nr 64, poz. 593 i Nr 192, poz. 1963) są niezgodne z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej polskiej oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne ONZ dnia 20 listopada1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11); nie są niezgodne z art. 48 Konstytucji.
W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano m.in., że główną wadą definicji z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest to, że określa ona przesłankę uzyskania dodatku do zasiłku bez uwzględnienia tego, co na temat obowiązku wychowania dziecka stanowi kodeks rodzinny i opiekuńczy. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, regulacja przesłanek uzyskania dodatku do zasiłku rodzinnego jest nie tylko niejasna, ale niespójna z regulacją przewidzianą w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Kryterium samotnego wychowania i utrzymania dziecka zostało oderwane od ustaleń dotyczących tego, czy w konkretnej sytuacji obowiązek wychowania dziecka spoczywa na jednej osobie, czy na obojgu rodziców. Takie ukształtowanie zasad przyznania dodatku do zasiłku doprowadziło także do nierównego traktowania dzieci zróżnicowanego według innych kryteriów niż kryteria przewidziane w art. 71 ust. 1 Konstytucji.
Trybunał Konstytucyjny orzekł, że wskazane wyżej niekonstytucyjne przepisy ustawy tracą moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2005 r. W uzasadnieniu wskazano, że sądy i inne organy stosujące prawo mają obowiązek stosowania zaskarżonych przepisów przez cały okres ich pozostawania w mocy.
W następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego zmianie uległ przepis określający definicję osoby samotnie wychowującej dziecko.
Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności wspomnianego art. 3 pkt 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oznacza, że przepis ten nie może być podstawą prawną wydanych decyzji administracyjnych.
Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji, orzeczenie Trybunału konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w innych przepisach właściwych dla danego postępowania.
Na gruncie postępowania administracyjnego sytuację taką przewiduje art. 145a K.p.a. Przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (§ 1) oraz że skargę w takiej sytuacji wnosi się w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (§ 2). Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego jest samodzielną podstawą wznowieniową i wyjątkiem od zasady, że przyczyny wznowienia muszą istnieć, przed wydaniem decyzji.
Jeżeli sąd administracyjny stwierdzi podstawę do wznowienia obowiązany jest uchylić zaskarżoną decyzję. W toku dalszego postępowania zastosowanie mają aktualnie obowiązujące przepisy.
Uzasadnia to, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowienie jak w sentencji.