Uzasadnienie
W dniu [...] kwietnia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPPr) Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (SKO) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku podano, że SKO jest państwową jednostką budżetową. W uzasadnieniu wniosku powołano się na fakt, że w budżecie SKO na 2012r. została zarezerwowana na cele związane z postępowaniem przed sądami administracyjnymi jedynie kwota [...] zł, w części już wykorzystana.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje
Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa (art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.).
Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba prawna wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) następuje w sytuacji, jeżeli osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
Ponadto zgodnie z przepisem art. 199 wyżej cytowanej ustawy zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania przez strony. Zatem podmiot wnoszący sprawę do sądu musi liczyć się z kosztami, a więc zawczasu zgromadzić stosowne środki.
Ustosunkowując się do sytuacji materialnej strony skarżącej zauważyć należy, że zgodnie z przepisem art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz. U. nr 157, poz. 1240 ze zm.) jednostkami budżetowymi są jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych nieposiadające osobowości prawnej, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Zatem w przedmiotowej sprawie strona skarżąca nie powinna mieć problemu ze znalezieniem środków na pokrycie kosztów sądowych, gdyż będąc jednostką budżetową jest zasilana finansowo bezpośrednio z budżetu państwa, oczywiście o ile występuje niedobór środków.
Skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził, wzorem procedury cywilnej, zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), to oznacza, że podmioty te powinny uwzględnić w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia sądowego postępowania administracyjnego albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości pełnej realizacji praw strony w takim postępowaniu. Jednocześnie nie mogą one wymagać, by instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wypełniła brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nie uwzględnienia kosztów w planach finansowych.
Mając na uwadze powyższe ustalenia postanowiono jak w sentencji