Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., po rozpoznaniu odwołania Bożeny B., utrzymało w mocy decyzję z [...] 2005 r. Prezydenta Miasta T. odmawiającą przyznania zaliczki alimentacyjnej dla Rafała K., Tomasza K. i Arsena K. Organ I instancji wskazał, że zaliczka alimentacyjna nie została przyznana, gdyż osoba uprawniona nie jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, o której mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 5 ustawy).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wskazało na treść art. 7 ust. 1 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732; ze zm.). Zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia, albo w przypadku, gdy uczy się w szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Osobą uprawnioną, zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, wychowywana przez osobę samotną. Przez osobę samotną rozumie się osobę samotnie wychowującą dziecko, o której mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z definicją osoby samotnie wychowującej dziecko, osoba taką jest panna, kawaler, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, wdowiec lub wdowa, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka.
Bożena B. pozostaje w związku małżeńskim co sprawia, że nie może ona być uznana za osobę samotnie wychowującej dzieci, w związku z czym zaliczka alimentacyjna nie może być przyznana.
Bożena B. wniosła skargę na powyższą decyzję. Przyznała, że obecnie pozostaje w związku małżeńskim, ale nie z ojcem biologicznym dzieci. Na troje dzieci miała zasądzone alimenty.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Mimo, że orzekające w sprawie organy oparły się o obowiązujące przepisy, to jednakże skargę należało uwzględnić.
Zasadniczy problem w sprawie sprowadza się do definicji "osoby uprawnionej". Zgodnie z ar. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732; ze zm.), zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia, albo w przypadku, gdy uczy się w szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Z kolei ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uprawnionej – oznacza to osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli m. in. osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych.
Zgodnie z definicją zawartą w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dz. U. Nr 228, poz. 2255; ze zm.) osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, wdowiec lub wdowa, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 maja 2005 r. sygn. K. 16/04 uznał, że art. 3 pkt 17, art. 8 pkt 3 i 4, art. 11 i art. 12 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 oraz z 2004 r. Nr 35, poz. 305, Nr 64, poz. 593 i Nr 192, poz. 1963) są niezgodne z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne ONZ dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11); nie są niezgodne z art. 48 Konstytucji.
W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano m. in., że główną wadą definicji z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest to, że określa ona przesłankę uzyskania dodatku do zasiłku bez uwzględnienia tego, co na temat obowiązku wychowania dziecka stanowi kodeks rodzinny i opiekuńczy. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, regulacja przesłanek uzyskania dodatku do zasiłku rodzinnego jest nie tylko niejasna, ale niespójna z regulacją przewidzianą w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Kryterium samotnego wychowania i utrzymania dziecka zostało oderwane od ustaleń dotyczących tego, czy w konkretnej sytuacji obowiązek wychowania dziecka spoczywa na jednej osobie, czy na obojgu rodziców. Takie ukształtowanie zasad przyznania dodatku do zasiłku doprowadziło także do nierównego traktowania dzieci zróżnicowanego według innych kryteriów, niż kryteria przewidziane a art. 71 ust. 1 Konstytucji.
Trybunał Konstytucyjny orzekł, że wskazane wyżej niekonstytucyjne przepisy ustawy tracą moc obowiązującą z dnem 31 grudnia 2005 r. W uzasadnieniu wskazano, że sądy i inne organy stosujące prawo, mają obowiązek stosowania zaskarżonych przepisów przez cały okres ich pozostawania w mocy.
W następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego zmianie uległ przepis określający definicję osoby samotnie wychowującej dziecko.
Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności wspomnianego art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza, że przepis ten nie może być podstawą prawną wydanych decyzji administracyjnych.
Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygniecie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonym w innych przepisach właściwych dla danego postępowania.
Na gruncie postępowania administracyjnego sytuację taką przewiduje art. 145a kpa. przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (§ 1) oraz, że skargę w takiej sytuacji wnosi się w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (§ 2). Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego jest samodzielną podstawą wznowieniową i wyjątkiem od zasady, że przyczyny wznowienia muszą istnieć przed wydaniem decyzji.
Jeżeli sąd administracyjny stwierdzi podstawę do wznowienia, obowiązany jest uchylić zaskarżoną decyzję. W toku dalszego postępowania zastosowanie mają aktualnie obowiązujące przepisy.
Uzasadnia to, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; ze zm.) postanowienie jak w sentencji.