Uzasadnienie
Decyzją z [...] 2006 r., Nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. działający z upoważnienia Wójta Gminy D. na podstawie art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz.1591 z późn. zm.) w związku z art. 20 ust. 3 i art. 3 pkt 11, art. 4 ust. 1 i ust. 2, art. 5 ust. 1 i 8, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 12a ust. 1 i ust. 2, art. 14 ust. 1 i ust. 2, art. 24 ust. 1 i ust. 2, art. 26 ust. 1 i ust. 2, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2006 r. Nr 139 poz. 992), Rozporządzenia MPS z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105. poz. 881 z późn. zm.) oraz Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 130, poz. 903) i art. 104, art. 108 Kpa oraz obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 21 września 2006 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1ha przeliczeniowego w 2005 r. odmówił Grażynie L. zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej.
Uzasadniając swoją decyzję organ pierwszej instancji wskazał, iż wnioskodawczyni jest osobą rozwiedzioną i samotnie wychowuje troje dzieci, na które zostały zasądzone świadczenia alimentacyjne, a do wniosku zostały dołączone zaświadczenia o dochodach członków rodziny, z których wynika, że rodzina utrzymuje się z dochodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,574 ha przeliczeniowych, co składa się na roczny dochód rodziny z roku 2005 r., który wyniósł: 30,538,18 zł. To jest 12.883,34 dochód opodatkowany + 17.654,84 zł. z gospodarstwa rolnego (dochód z 1ha przeliczeniowego wynosi 153,67 zł.), natomiast przeciętny miesięczny dochód rodziny wynosi: 2.544,85 zł (30.538,18:12 m-cy) i przekroczył zwielokrotnioną granicę dochodu stosownie do liczby członków rodziny, tj. kwotę: 2.016,00 zł (504,00 zł x 4 osób). Kwota przekroczenia wynosi: 528,85 zł i przekracza kwotę najniższą zasiłku rodzinnego tj. 48,00 zł.
Odwołując się od decyzji Grażyna L. wyjaśniła, że z uwagi na sytuację w rodzinie zmuszona była w 2004 r. wydzierżawić gospodarstwo rolne i dlatego nie zgadza się z uwzględnieniem dochodu z tego gospodarstwa przy ustalaniu prawa do wnioskowanych świadczeń.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpoznaniu odwołania Grażyny L. decyzją z [..] 2006 r., Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Kolegium uzasadniając swoje stanowisko podzieliło ustalenia faktyczne i prawne organu pierwszej instancji wskazując jednocześnie, że zgodnie z art. 3 pkt 2 powołanej ustawy dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Natomiast stosownie do treści art. 3 pkt 1 ustawy na dochód składają się po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne oraz inne dochody niepodlegąjące opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego.
Natomiast wysokość dochodu ustalana jest zgodnie z art. 23 ust. 1 powołanej ustawy na podstawie stosownych zaświadczeń wydanych przez właściwy urząd skarbowy a w przypadku gospodarstwa rolnych z wykazanych ha przeliczeniowych, przy czym w roku bieżącym do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych przyjmuje się dochód rodziny uzyskany w 2005 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie jej wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami wskazując jednocześnie na trudną sytuację materialną, w jakiej się znalazła. Podniosła także, że nie zgadza się z zaliczeniem dochodu z gospodarstwa rolnego do dochodu gdyż w 2004 r. stanowiło ono przedmiot współwłasności z Jerzym L., zostało ono wydzierżawione, a ona sama jako matka trójki dzieci nie jest wstanie prowadzić gospodarstwa.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi powołując się na tożsame argumenty jak w zaskarżonym orzeczeniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do przydzielania lub odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do niego. Jest to uprawnienie organów administracji. Sądy administracyjne oceniają natomiast legalność zaskarżonej decyzji i innych aktów poddanych właściwości sądów administracyjnych. I tak stosownie do treści przepisu, art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego.
Natomiast zgodnie z art. 3 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy administracyjne orzekają w sprawach skarg na decyzje administracyjne; postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę, co do istoty; postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; inne niż określone wyżej akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Dla oceny zasadności powyższej skargi istotne są postanowienia art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych określającego zasady obliczania dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymują się z niego. W przepisie tym nie ustalono jednak żadnych reguł odnoszących się do sytuacji, w których osoba korzystająca z pomocy sama nie prowadzi gospodarstwa rolnego, a gospodarstwo to stanowi przedmiot współwłasności.
W rozpatrywanym przypadku Grażyna L. podnosi, iż gospodarstwo rolne, z którego dochód doliczono jej do dochodu rodziny zostało wydzierżawione innej osobie oraz, że stanowi ono przedmiot współwłasności. W związku z tym organy administracji rozstrzygając przedmiotową sprawę powinny przede wszystkim rozważyć, czy dochód z gospodarstwa rolnego stanowiącego przedmiot współwłasności może być ustalany na ogólnych zasadach wynikających z postanowień art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz czy osoba, która oddała gospodarstwo w dzierżawę jest nadal osobą utrzymującą się z gospodarstwa rolnego.
Próbując rozstrzygnąć pierwszy z przedstawionych problemów na gruncie przepisów o bezrobociu Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 lipca 1998 r., sygn. akt II SA 565298, LEX nr 41865 stwierdził, iż "każdy współwłaściciel zgodnie z przepisami art. 195, 206 Kodeksu cywilnego jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem lub korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli [...]. Nie jest on ograniczony we władaniu rzeczą wspólną tylko do swojej części. Sprawa możliwości czerpania pożytków ze wspólnego gospodarstwa rolnego jest już rzeczą odrębną i możliwość uzyskania tych pożytków przez współwłaścicieli (art. 207 k.c.) nie mają wpływu na ocenę spełnienia negatywnej przesłanki dotyczącej własności nieruchomości rolnej po stronie bezrobotnego."
Stanowisko to zostało jednak zaprezentowane w indywidualnej sprawie. Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna wskazania co do dalszego postępowania wiąże w sprawie ten sąd oraz organ którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Stąd też przedstawione wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma mocy wiążącej w rozpatrywanej sprawie.
Sąd w tym składzie nie podziela poglądów zawartych w zacytowanym orzeczeniu i uważa, że przy ocenie w jakich przypadkach współwłasność gospodarstwa rolnego powinna być brana pod uwagę w świetle postanowień art. 5 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych przy ustalaniu dochodu rodziny, należy uwzględnić cele jakie przyświecały ustawodawcy przy wprowadzaniu instytucji świadczeń rodzinnych oraz wyłączenia od korzystania z nich osób faktycznie osiągających dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego powyżej określonej powierzchni. Bez wątpienia jednym z podstawowych założeń, które legły u podstaw całego systemu rozwiązań prawnych mających na celu objęcie pomocą określonych rodzin była pomoc tym, którzy osiągają dochody poniżej pewnych poziomów. Dlatego rozwiązania odnoszące się do osiągania dochodów z gospodarstwa rolnego muszą odnosić się do tej grupy osób, która faktycznie może i osiąga dochody z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego.
W związku z tym należy stwierdzić, iż w przypadku gospodarstwa rolnego stanowiącego przedmiot współwłasności powinno brać się pod uwagę wielkość udziałów we współwłasności przysługujących członkom konkretnego gospodarstwa domowego. Jednakowe traktowanie właścicieli i współwłaścicieli gospodarstwa rolnego z punktu widzenia osiąganych dochodów nie byłoby niczym uzasadnione zwłaszcza, że sam ustawodawca w art. 5 ust. 8a i 8b ustawy o świadczeniach rodzinnych dostrzega różnice w wysokości dochodów osiąganych z gospodarstwa rolnego będącego przedmiotem dzierżawy.
Stanowisko takie nie stoi również w sprzeczności z postanowieniami art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten nakazuje bowiem brać pod uwagę dochód, który uzyskuje rodzina utrzymująca się z gospodarstwa, co nie wyklucza, że dochody osiągane z tego tytułu będą np. wprost proporcjonalne do udziału we współwłasności. W przepisie tym nie mówi się bowiem jedynie o właścicielach, co nie wyklucza ewentualnego uwzględnienia udziału we współwłasności.
Podsumowując zatem powyższe rozważania należy stwierdzić, iż interpretacja przepisów prawa materialnego w postaci art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest błędna i zachodziły przesłanki określone w art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadniające orzeczenie jak w sentencji.