Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] października 2022 r. nr [...] Burmistrz K. odmówił K. R. przyznania dodatku węglowego. W materialnoprawnej podstawie tego aktu wskazano art. 2 ust. 1 i 16 ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 r. poz. 1691 ze zm.). W uzasadnieniu organ podniósł, że strona złożyła wniosek 2 września 2022 r. o dodatek węglowy. We wniosku wskazano, że wnioskodawczyni zamieszkuje w Z., ul. B. wraz z członkami rodziny, tzn. osobami spokrewnionymi, wspólnie gospodarującymi (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Wnioskodawczyni w dniu 7 marca 2022 r. do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (dalej jako; "CEEB"), zgłosiła drewno kawałkowe jako źródło ogrzewania znajdujące się w jej miejscu zamieszkania. Natomiast w dniu 2 września 2022 r. złożyła korektę deklaracji, dotyczącą źródeł ciepła i źródeł paliw, w której podała jako źródło ogrzewania węgiel i paliwa węglopochodne.
Organ stwierdził, że zmiana deklaracji w zakresie zmiany rodzaju głównego źródła ciepła wpłynęła po ustawowym terminie 11 sierpnia 2022 r., co powoduje niespełnienie warunku do przyznania dodatku węglowego.
K. R. złożyła odwołanie od decyzji Burmistrza K. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., w którym uznała, że jest pokrzywdzona ponieważ organ nie uwzględnił złożonej przez nią korekty deklaracji w zakresie źródeł ciepła i źródeł paliw.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 ust. 3 ww. ustawy, przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Wskazał, że Wnioskodawczyni w deklaracji dotyczącej źródła ciepła i źródeł spalania paliw dla adresu ul. B., złożonej 7 marca 2022 r. w rubryce B01 (źródła ciepła) zaznaczyła kocioł na paliwo stałe (węgiel, drewno, pellet lub inny rodzaj biomasy) - zainstalowane i eksploatowane.
Z kolei w rubryce B03 (rodzaje stosowanych w kotłach paliw stałych) wskazano drewno kanałowe. Organ odwoławczy, powołując się na art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym, stwierdził że organ I instancji prawidłowo na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym uznał, że nie została spełniona przesłanka do przyznania dodatku węglowego, ponieważ nie jest dopuszczalna modyfikacja danych zgłoszonych do CEEB po 11 sierpnia 2022 r., w takim zakresie, że spowoduje to uzyskanie prawa do pobrania dodatku węglowego. W niniejszej sprawie, korekta deklaracji z drewna kanałowego na węgiel nastąpiła po 11 sierpnia 2022 r.
K. R. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2022 r.
W skardze skarżąca nie zgodziła się z tym, że organ nie uwzględnił dokonanej przez nią korekty. Oświadczyła, że pali węglem i drewnem. Czuje się pokrzywdzona.
W udzielonej odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095). Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 20 marca 2023 r. strony zostały pouczone o możliwości rozpoznania sprawy na rozprawie zdalnej pod warunkiem, że każda ze stron wyrazi na to zgodę i będzie dysponować warunkami technicznymi umożliwiającymi uczestnictwo w rozprawie zdalnej. Strony nie złożyły stosownych wniosków.
Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 powyższej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
Kierując się powyżej zakreślonymi kryteriami Sąd uznał, że skargę w niniejszej sprawie należało uwzględnić, ponieważ zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a tym samym należało je wyeliminować z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawą wydanego w sprawie rozstrzygnięcia był art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 r. poz. 1691 ze zm.). Stosownie do treści tego unormowania, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Orzekające w sprawie organy zgodnie przyjęły, że skarżąca przesłanek tych nie spełnia albowiem w wyniku weryfikacji złożonego przez nią wniosku ustaliły, że w deklaracji złożonej 7 marca 2022 r., dotyczącej jej lokalu w Z., ul. B. zgłosiła w rubryce B01 (źródła ciepła) kocioł na paliwo stałe (węgiel, drewno, pellet lub inny rodzaj biomasy) - zainstalowane i eksploatowane. Z kolei w rubryce B03 (rodzaje stosowanych w kotłach paliw stałych) wskazała drewno kawałkowe. Organ nie uwzględnił tego, że w dniu 2 września 2022 r. skarżąca złożyła korektę deklaracji, w której podała jako źródło ogrzewania węgiel i paliwa węglopochodne, ponieważ korekty dokonała skarżąca po wskazanej w przepisie dacie granicznej 11 sierpnia 2022 r., co wyklucza przyznanie żądanego świadczenia.
W ocenie Sądu, organ powinien ustalić, co było przyczyną złożonej korekty do pierwotnej deklaracji oraz jaki rodzaj paliwa w rzeczywistości jest źródłem ogrzewania dla gospodarstwa skarżącej. Organ powinien zweryfikować, jakie urządzenie grzewcze posiada skarżąca i na jakie ono jest źródła paliwa grzewczego. Organy nie podjęły żadnych czynności zmierzających do weryfikacji twierdzeń strony i oparły swoje rozstrzygnięcia zasadniczo wyłącznie na tezie, że skoro korekta powodująca uzyskanie uprawnienia do wypłaty dodatku węglowego nastąpiła po 11 sierpnia 2022 r., to wniosek strony nie mógł zostać załatwiony pozytywnie.
W ocenie Sądu, powyższe stanowisko organu nie zasługuje na akceptację. Organy pominęły dwukrotną nowelizację przepisów ustawy o dodatku węglowym, które mają istotne znaczenie w niniejszej sprawy.
Pierwszą z nich wprowadzono ustawą z 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1967). Weszła ona w życie od 20 września 2022 r. Powyższa zmiana przepisów obowiązywała już w dacie wydawania decyzji przez organ I instancji - 24 października 2022 r. Zgodnie z art. 52, ustawa ma zastosowanie do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego - jak w rozpoznanym przypadku - wszczętych i niezakończonych przed tą datą. Na jej mocy dodano art. 2 ust. 15a, w myśl którego, dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2022 r. poz. 1297 ze zm.);
2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2022 r. poz. 1577), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz.U. z 2022 r. poz. 1 ze zm.), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2021 ze zm.) oraz 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2022 r. poz. 1191). Z brzmienia powołanego art. 2 ust. 15a ustawy o dodatku węglowym wynika zatem, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny, nie polega wyłącznie na sprawdzeniu danych ujętych w centralnej ewidencji emisyjności budynków i to tylko do 11 sierpnia 2022 r. Istotne dla sprawy okoliczności faktyczne kluczowe z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 2 ust. 1 tej ustawy mogą być ustalone na podstawie wszelkich innych dostępnych organowi danych i to nie tylko tych wskazanych w pkt 1-3 cytowanego art. 2 ust. 15a ustawy o dodatku węglowym, o czym świadczy użyty w przywołanym uregulowaniu zwrot "w szczególności", wskazujący jednoznacznie, że określony tam katalog źródeł informacji ma charakter otwarty.
Druga ważna nowelizacja do ustawy o dodatku węglowym wprowadzona została natomiast mocą ustawy z 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2236). Weszła ona w życie od 3 listopada 2022 r. Tymczasem, decyzja organu II instancji została wydana [...] grudnia 2022 r. Organ odwoławczy powinien z urzędu zastosować przepisy obowiązujące po ostatniej nowelizacji, zgodnie z którą w świetle art. 31 ust. 1, podobnie jak ta pierwsza, ma zastosowanie do postępowań wszczętych i niezakończonych przed tym dniem. Na skutek rzeczonej nowelizacji, do art. 2 ustawy o dodatku węglowym dodano ust. 15f i 15g. W treści ust. 15f określono, że w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku.
Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Zgodnie natomiast z ust. 15g, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust.
1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji.
Z treści zaprezentowanych wyżej unormowań nowelizujących ustawę o dodatku węglowym wynika jasno, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie, a w szczególności do ustalenia rzeczywistego źródła ciepła wykorzystywanego w jej gospodarstwie domowym. Cel tych przepisów polega więc niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia pieniężnego gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Warto przy tym zwrócić uwagę, że w świetle wspomnianych regulacji dodatek węglowy może zostać przyznany nawet osobie, która nie złożyła wniosku o jego wypłatę, a spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy (art. 2 ust. 15f), jak i takiej, w przypadku której główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (art. 2 ust. 15g).
W tym kontekście nie budzi wątpliwości, że sporny dodatek tym bardziej może zostać przyznany osobie, która - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - zgłosiła takie źródło ogrzewania do wskazanej ewidencji w wyniku korekty wcześniej złożonej deklaracji, nawet jeżeli uczyniła to już po 11 sierpnia 2022 r.
Wypada raz jeszcze zaakcentować, że ustawa o dodatku węglowym, w brzmieniu nadanym powyższymi nowelizacjami, obliguje organ orzekający w niniejszym zakresie do ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego przez gospodarstwo domowe osoby ubiegającej się o świadczenie, ustalenia te powinny zostać dokonane przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych, w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący, czyniący zadość zasadzie prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Tymczasem, w rozpoznanej sprawie, organy administracyjne - poza naruszeniem norm materialnoprawnych zawartych w art. 2 ust. 15a, ust. 15g i ust. 15f ustawy o dodatku węglowym uchybiły także tej zasadzie wydając negatywne rozstrzygnięcia pomimo posiadania wiedzy o korekcie deklaracji złożonej do przedmiotowej ewidencji wskazującej jako źródło ciepła kocioł na paliwo stałe, węgiel i paliwa węglopochodne.
Ponownie rozpoznając sprawę organ dokona ustaleń co do przesłanek warunkujących nabycie przez stronę spornego świadczenia uwzględniając wskazania wynikające wprost z treści niniejszego wyroku. W tym zakresie niezbędne będzie powtórne poddanie ocenie twierdzeń skarżącej oraz zalegających w aktach administracyjnych dokumentów, a w razie wątpliwości, przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w trybie art. 2 ust. 15b ustawy o dodatku węglowym, celem weryfikacji jej oświadczeń o wykorzystywanym źródle ogrzewania.
Z uwagi na powyższe, Sąd działając na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.