Uzasadnienie
W dniu [...].02.2023 r. K. K. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na dzieci- K. i M. P., na okres świadczeniowy od [...].06.2023 r. do [...].05.2024r. Do wniosku dołączyła postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...].04.2021r. sygn. akt III Nsm 921/20, którym udzielono zabezpieczenia na czas trwania sprawy, do czasu jej prawomocnego zakończenia, powierzając K. K. pieczę nad małoletnimi K. P. i M. P. i upoważniając skarżącą do reprezentowania dzieci przed organami administracji, placówkami zdrowia i odbierania świadczeń należnych dzieciom.
Decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin (zwany dalej "ZUS") odmówił przyznania K. K. prawa do świadczenia wychowawczego na K. P. - postępowanie 383736725 na okres świadczeniowy trwający od [...] czerwca 2023 r. do [...] maja 2024 r. uznając, że wnioskodawczyni nie jest uprawniona do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze. Ustalono, że wnioskodawczyni nie należy do osób, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Po rozpatrzeniu odwołania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r. - postępowanie 383736725, utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] lipca 2023 r. wskazując, iż jako osoba sprawująca pieczę nad dzieckiem nie jest uprawniona do pobierania świadczenia wychowawczego.
W dniu [...] września 2023 r. K. K. złożyła skargę na ww. decyzję Prezesa ZUS wnosząc o jej uchylenie i oświadczając, że sprawuje faktyczną codzienną, bieżącą pieczę nad wnukiem- K., obejmującą realizację obowiązków w zakresie wychowania, zapewnienia bezpieczeństwa, rozwoju emocjonalnego, fizycznego i społecznego, zdrowia, edukacji, wyżywienia, utrzymania czyli wszystkiego tego co odpowiada pieczy zastępczej
W dniu [...].10.2023 r. wpłynęło do ZUS zaświadczenie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie potwierdzające, że w dniu [...].09.2023 r. dzieci: M. i K. P. zostały umieszczone w pieczy zastępczej u K. K..
Stosując art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Prezes ZUS po rozpoznaniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2023 r. o utrzymaniu w mocy decyzji odmownej z dnia [...] lipca 2023 r. w sprawie świadczenia wychowawczego na dziecko - K. P., w ramach autokontroli, decyzją z dnia [...] października 2023 r. znak [...] uchylił w całości ww. decyzję z dnia [...] lipca 2023 r. (postępowanie 383736725), przyznając jednocześnie Skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na K. R. P. od dnia [...] września 2023 r do dnia [...] maja 2024 r.
Ustalono, że w dniu [...].09.2023 r. dzieci: M. i K. P. zostały umieszczone w pieczy zastępczej u K. K..
Na wydaną decyzję K. K. złożyła skargę, zarzucając brak rozstrzygnięcia w odniesieniu do pełnego zakresu wniosku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy zaznaczyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.).
Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia, czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259; dalej "p.p.s.a."). Należy dodać, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
W niniejszej sprawie merytorycznemu rozpoznaniu podlegała skarga K. K. na decyzję autokontrolną z dnia [...] października 2023 r. znak [...], na podstawie której organ uchylił w całości decyzję z dnia [...] lipca 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2023 r. o odmowie przyznania K. K. prawa do świadczenia wychowawczego na K. P. – (postępowanie 383736725) na okres świadczeniowy trwający od [...] czerwca 2023 r. do [...] maja 2024 r., przyznając jednocześnie Skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko- K. P. na okres od [...] września 2023 r. do [...] maja 2024 r.
Upoważnienie organu do autokontroli własnej, ostatecznej i zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji jest samodzielnym źródłem kompetencji organu.
Stosownie do art. 54 § 3 p.p.s.a organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio.
Z treści art. 54 § 3 p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że warunkiem skorzystania z uprawnienia autokontrolnego przez organ jest uwzględnienie skargi w całości, co musi oznaczać, że organ za zasadne przyjmuje zarówno zarzuty, wnioski, jak i wskazaną podstawę prawną skargi. Skutkiem działania autokontrolnego organu ma być nie tylko uchylenie objętej skargą decyzji ale i ostateczne orzeczenie co do istoty sprawy albo umorzenie postępowania administracyjnego.
Przepis zezwalający organowi na wydanie decyzji autokontrolnej (art. 54 § 3 p.p.s.a.) nie określa sposobów i form działania organu, ale stawia jedno zasadnicze wymaganie - efektem decyzji autokontrolnej musi być uwzględnienie skargi w całości, (v. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt III SA 1804/02 oraz Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, LexisNexis Warszawa 2011, s. 366 (ostatni akapit do pkt 10) i s. 369 (ostatni akapit do pkt 16)). Powyższe tezy można wyprowadzić z zasady ochrony interesu skarżącego, zawartego w instytucji skargi do sądu administracyjnego (op. cit).
Potwierdzają to również orzeczenia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, co do pojęcia uwzględnienia skargi w całości w decyzji autokontrolnej organu – wyrok z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2460/13 i wyrok z dnia 31 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 999/13.
Przedmiotem zatem sądowej oceny legalności decyzji wydanej na podstawie tego przepisu jest przede wszystkim to, czy przesłanka "uwzględnienie skargi w całości" została spełniona. Zadośćuczynienie skardze w całości to doprowadzenie do stanu, w którym istota sprawy zostaje rozstrzygnięta ostatecznie, zgodnie z oczekiwaniem strony wynikającym z jej skargi. To oczekiwanie strony co do załatwienia (zakończenia) sprawy należy odnosić do meritum sprawy.
Instytucja decyzji autokontrolnej musi być stosowana przez organ bardzo precyzyjnie, albowiem decyzja autokontrolna rozstrzyga daną sprawę administracyjną w znacznie szerszym zakresie niż wyrok sądu administracyjnego uwzględniający skargę. Wyrok sądu administracyjnego jest wyrokiem kasacyjnym. Sąd administracyjny nie orzeka o istocie sprawy, a jedynie, uchylając wadliwe rozstrzygnięcie organu administracji, w uzasadnieniu wyroku podaje wskazania co do dalszego rozpatrywania sprawy, które to wskazania są dla organu oraz skarżącego wiążące. Natomiast decyzja organu, wydana w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. powinna także poza uchyleniem uznanych za wadliwe decyzji, orzec także co do istoty sprawy.
Zaskarżona decyzja autokontrolna dotknięta jest istotną wadą, gdyż nie zawiera pełnego rozstrzygnięcia, co do meritum sprawy. Z tego powodu zaskarżona decyzja autokontrolna jest wadliwa, albowiem nie zawiera istotnego jej elementu.
W rozpoznawanej sprawie pomimo stwierdzenia, że organ uwzględnił skargę w całości, naruszając cytowaną regulację, organ uwzględnił skargę wyłącznie w części obejmującej przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko K. P. na okres od [...] września 2023 r. do [...] maja 2024 r. W odniesieniu zaś do żądania przyznania świadczenia na okres od [...] czerwca 2023 r. do [...] sierpnia 2023 r. brak jest jakiegokolwiek rozstrzygnięcia.
Świadczy to o dopuszczeniu się przez organ obrazy art. 54 § 3 p.p.s.a. w takim stopniu, który uzasadnia wyeliminowanie z obrotu decyzji autokontrolnej przez Sąd. Decyzja organu obarczona jest bowiem wadą pozwalającą na stwierdzenie jej nieważności w postaci rażącego naruszenia prawa - art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Skoro autokontrolna decyzja z dnia [...] października 2023 r. znak [...] [...] grudnia 2010 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż nie uwzględniała w całości skargi i nie wyjaśniła istoty sprawy, zasadne jest stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.
W tych okolicznościach Sąd, na podstawie art.145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdzając, że zachodzą przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. orzekł jak w sentencji.