Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 22 kwietnia 2010 r. inwestor Z. M., zwrócił się do Wójta Gminy R. o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla planowanego przedsięwzięcia polegającego na budowie biogazowni rolniczej o mocy 1,6 MW w miejscowości Z. na części nieruchomości, oznaczonej jako działka nr 7/4. Do wniosku została dołączona karta informacyjna przedsięwzięcia.
Wójt Gminy R. dwukrotnie, decyzjami z dnia [...] r., nr [...], i [...] r., nr [...], orzekał o odmowie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedmiotowego przedsięwzięcia. Decyzje te były uchylane decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. (SKO), odpowiednio z dnia [...] r., nr [...], oraz [...] r., nr [...], a sprawa przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
Po kolejnym ponownym rozpoznaniu przedmiotowej sprawy na skutek ww. decyzji SKO z dnia [...] r., Wójt Gminy R. decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 71 ust. 2 pkt 2, art. 75 ust. 1 pkt 4, art. 81 ust. 1, art. 82 ust. 1 i 2 i art. 85 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2008 r., Nr 199, poz. 1227 ze zm.), zw. dalej "ustawą z dnia 3 października 2008 r." oraz § 3 ust. 1 pkt 44, 73 i 74 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz.U. Nr 252, poz. 2573 ze zm.), odmówił ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedmiotowego przedsięwzięcia.
W uzasadnieniu decyzji organ szczegółowo opisał stan faktyczny przedmiotowej sprawy, zwracając uwagę na okoliczność konieczności wielokrotnego wzywania inwestora w trakcie prowadzonego postępowania do uzupełnienia i wyjaśniania przedłożonego organowi raportu oddziaływania na środowisko przedmiotowego przedsięwzięcia, z uwagi na brak spełnienia przez raport wszystkich wymagań określonych w ustawie z dnia 3 października 2008 r. i nie odpowiadanie przez inwestora w sposób kompleksowy na wezwania organu. W związku z tym, iż w ramach ponownego rozpatrywania przedmiotowej sprawy, jak wyjaśnił organ, w dalszym ciągu miał on wątpliwości, co do przedłożonego raportu, wezwał on pismem z dnia 10 lutego 2012 r. po raz kolejny inwestora do uzupełnienia w terminie 14 dni przedmiotowego raportu. W wezwaniu organ określił zakres informacji, które w ocenie organu powinny zostać przedstawione i wyjaśnione przez inwestora, wskazując na brak możliwości wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia, bez udzielenia przez inwestora żądanych informacji.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie inwestor złożył zażalenie do SKO na przewlekłość prowadzonego postępowania oraz skargę do Rady Gminy R. W związku z tym, że inwestor nie udzielił odpowiedzi na wezwanie Wójta Gminy R., organ wskazał, iż nie mając precyzyjnie określonych w wezwaniu z dnia 10 lutego 2012 r. informacji w zakresie gospodarki ściekowej, ochrony powietrza, gospodarki odpadami, ochrony przed hałasem, hydrogeologii, nie był w stanie obiektywnie określić oddziaływania inwestycji na środowisko. W świetle art. 62 ustawy z dnia 3 października 2008 r., jak wyjaśnił, raport powinien określać rzeczywistą skalę oddziaływania na środowisko, określać emisję odpadów, ścieków, hałasu oraz wskazywać konkretne rozwiązania chroniące środowisko. Przedstawiony zaś przez inwestora raport nie spełnia wymagań określonych w art. 66 ustawy z dnia 3 października 2008 r.
Od powyższej decyzji Z. M. wniósł odwołanie, w którym domagając się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i wydanie orzeczenia, co do istoty sprawy, bądź przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 i art. 81 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. oraz przepisów prawa procesowego, tj. art. 8, art. 12, art. 7, art. 9, art. 10, art. 35 i art. 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zw. dalej "k.p.a."
SKO, decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 8, art. 9 i art. 12 k.p.a. oraz w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 1, art. 66 ust. 1, art. 71, art. 73 ust. 1, art. 80 ust. 2 i art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r., a także § 3 ust. 1 pkt 44, pkt 73 i pkt 74 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
W dniu 11 maja 2012 r. organ I instancji wezwał Z. M. do przedłożenia Uzupełnienia do Raportu oceny oddziaływania na środowisko dotyczącego "Budowy biogazowni rolniczej o mocy 1,6 MW w miejscowości Z. na części nieruchomości, oznaczonej jako działka nr 7/4", gdyż w jego ocenie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na wydanie decyzji uzgadniającej środowiskowe uwarunkowania planowanej inwestycji. Z kolei raport przedłożony przez inwestora nie spełnia wymagań określonych w art. 66 ustawy z dnia 3 października 2008 r. W piśmie tym organ pierwszej instancji szczegółowo odniósł się do przesłanek z art. 66 ww. ustawy wskazując jednocześnie, w jakim zakresie raport zawiera braki i jakie kwestie nie zostały dostatecznie wyjaśnione.
W odpowiedzi na powyższe inwestor w piśmie z dnia 24 maja 2012 r. na wstępie podniósł, iż Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w B. uzgodnił realizację planowanego przedsięwzięcia i określił warunki jego realizacji. Również Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ż., organ właściwy w zakresie higieny komunalnej i zdrowia ludzi uznał możliwość realizacji przedsięwzięcia. Z kolei autorzy raportu dla biogazowni w m. Złotniki są wykonawcami kilku raportów biogazowni rolniczych oraz kilkudziesięciu raportów dla przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko zlokalizowanych na terenie całego kraju. Dalej Z. M. przedstawił informacje rozszerzające i uzupełniające do swoich składanych we wcześniejszej fazie postępowania wyjaśnień.
Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniosło Stowarzyszenie Ekologiczne w B. Zarzucając naruszenie art. 138 § 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Stowarzyszenie wniosło o uchylnie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 585/12 uchylił zaskarżoną decyzję.
Sąd wskazał, że organ II instancji uchylając decyzję Wójta Gminy R. i przekazując mu sprawę do ponownego rozstrzygnięcia, podjął decyzję kasacyjną, uznając, że w sprawie zaistniały przesłanki z art. 138 § 2 k.p.a. Przesłanki te jednak, zdaniem Sądu, nie wynikają z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji SKO nie wynikają żadne konkretne okoliczności faktyczne, które nie zostały wyjaśnione przez Wójta Gminy R. Potrzeba zaś wskazania tych okoliczności była tym bardziej konieczna, że w ramach modelu postępowania odwoławczego unormowanego przepisami k.p.a. decyzja kasacyjna nie może być podjęta w innych sytuacjach niż te, które zostały ściśle określone w art. 138 § 2 k.p.a. i że rozstrzygnięcie kasacyjne w ramach tego modelu ma w tym sensie charakter wyjątkowy, wymagający w związku z tym wyjaśnienia i uzasadnienia okoliczności stanowiących podstawę jego podjęcia.
Tego jednak, z przyczyn wskazanych powyżej, zabrakło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Brak zaś wykazania przez organ odwoławczy, że w przedmiotowej sprawie nie zostały wyjaśnione określone okoliczności faktyczne, nie wskazanie ich przez organ odwoławczy w podjętym rozstrzygnięciu, oraz nie wykazanie, że nie zostały one wyjaśnione w zakresie mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie spowodowało, że Sąd nie jest w stanie ocenić czy w kontrolowanej sprawie zaistniały łącznie wszystkie przesłanki z art. 138 § 2 k.p.a. uprawniające do podjęcia decyzji kasacyjnej. SKO nie odniosło się w uzasadnieniu decyzji także do kwestii możliwości, bądź jej braku, przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, zgodnie z art. 136 k.p.a. Również, więc i z tego powodu decyzja organu odwoławczego jest niejasna i budzi wątpliwości, co do jej zgodności z prawem.
Sąd podkreślił, że samo powołanie się przez organ odwoławczy na naruszenie przepisów prawa, bez wykazania konieczności wyjaśnienia sprawy w zakresie mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie, nie uprawnia do podjęcia decyzji kasacyjnej z art. 138 § 2 k.p.a. Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd wziął także pod uwagę okoliczność, że SKO wydało orzeczenie w przedmiotowej sprawie administracyjnej już po raz trzeci i, że po raz trzeci wydało ono decyzję kasacyjną powołując się de facto na te same okoliczności stanowiące podstawę uchylenia rozstrzygnięcia organu I instancji. Ponowne wydanie przez SKO w sprawie decyzji kasacyjnej, w której nie wskazuje się okoliczności niewyjaśnionych w sprawie, a których stwierdzenie w tej decyzji stanowi o możliwości jej podjęcia, uzasadnia wniosek, że także i organ odwoławczy przyczynia się do przewlekłego prowadzania postępowania w sprawie.
W tym stanie rzeczy, z uwagi na wszystkie wskazane powyżej okoliczności, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego narusza art. 138 § 2 oraz art. 11, art. 12 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istoty wpływ na wynik sprawy, i w związku z tym wymaga uchylenia.
Odnosząc się do argumentu SKO, iż nie jest uprawione do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia, Sąd zauważył, że ustawodawca w art. 138 § 2 k.p.a. jednoznacznie określił przesłanki możliwości wydania decyzji kasacyjnej, nie czyniąc w tym zakresie żadnych wyjątków czy odstępstw uwarunkowanych przedmiotem sprawy. Ponadto zasada dwuinstancyjności postępowania chroni prawo strony do dwukrotnego rozpatrzenia sprawy pod względem merytorycznym, by dwukrotnie zostały ocenione dowody oraz przeanalizowano wszelkie żądania i argumenty. Nie jest ona natomiast związana z rodzajem rozstrzygnięcia wydanego w sprawie (pozytywnego lub negatywnego, uwzględniające lub odmawiającego uwzględnienia wniosku) i nie wymaga w związku z tym poprzedzenia rozstrzygnięcia organu odwoławczego, decyzją ustalającą organu I instancji, w ramach której pozytywnie rozstrzygnięto by o istocie sprawy.
Badając zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem Sąd uwzględnił także z urzędu naruszenie prawa materialnego polegające na kwalifikacji przedmiotowego przedsięwzięcia w oparciu o nieobowiązujący akt prawny. Organ, bowiem dokonał kwalifikacji spornego przedsięwzięcia w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz.U. z 2004 r., Nr 257, poz. 2573 ze zm.), co uzasadnił treścią przepisu § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. z 2010 r., Nr 213, poz. 1397), który stanowi że do postępowań w sprawie decyzji, o których mowa w art. 71 ust. 1 oraz art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r., wszczętych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia (co miało miejsce 15 listopada 2010 r.) stosuje się przepisy dotychczasowe, a więc i przepisy ww. rozporządzenia z dnia 9 listopada 2004 r. Powołując się wyłącznie na przepis § 4 ww. rozporządzenia z dnia 9 listopada 2010 r., organ nie wziął pod uwagę treści przepisu ustawowego, zawartego w art. 173 ust.1 ustawy z dnia 3 października 2008 r., z którego wynika, że dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane m.in. na podstawie art. 51 ust. 8 Prawa ochrony środowiska zachowują moc do czasu wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych m.in. na podstawie art. 60 ustawy z dnia 3 października 2008 r., jednak nie dłużej niż przez 24 miesiące od dnia wejścia w życie wskazanej ustawy.
Skoro, więc ustawa z dnia 3 października 2008 r. weszła w życie z dniem 15 listopada 2008 r., tym samym stanowiące podstawę kwalifikacji przedmiotowego przedsięwzięcia ww. rozporządzenie z dnia 9 listopada 2004 r. (wydane na podstawie art. 51 ust. 8 Prawa ochrony środowiska) przestało obowiązywać w dniu 15 listopada 2010 r. W tym też dniu weszło w życie ww. rozporządzenie z dnia 9 listopada 2010 r. Od tej daty, zatem - 15 listopada 2010 r. - kwalifikacja przedmiotowego przedsięwzięcia powinna się odbywać w oparciu o ww. rozporządzenie z dnia 9 listopada 2010 r.
Skargę kasacyjną od ww. wyroku wniosło SKO.
Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2832/12 oddalił skargę kasacyjną.
W uzasadnieniu orzeczenia NSA wskazał, że wymienienie w uzasadnieniu decyzji SKO, przy omawianiu poszczególnych zagadnień faktycznych i prawnych licznych przepisów, nie wskazuje jednoznacznie na to, które z nich i w jaki sposób zostały naruszone przez organ I instancji, a także, że te naruszenia były na tyle istotne, iż zaważyły na rozstrzygnięciu sprawy.
NSA podał, że zadaniem organu II instancji było dokonanie pełnej merytorycznej kontroli wydanego aktu, a następnie podjęcie rozstrzygnięcia merytorycznego. W pierwszej kolejności SKO powinno ocenić, czy powody, dla których organ I instancji odmówił wydania decyzji ustalającej mają rzeczywiste podstawy. Należało, zatem merytorycznie odnieść się do wymagań stawianych przez Wójta w zakresie uzupełnienia raportu ustalając, czy żądania organu I instancji miały podstawę prawną i były uzasadnione okolicznościami sprawy, nie tracąc przy tym z pola widzenia przedmiotu rozstrzyganej sprawy i związanych z tym kompetencji organu I instancji. Kolegium uchyliło się od rozstrzygnięcia tego kluczowego zagadnienia wytykając jedynie Wójtowi uchybienie w tym zakresie przez niewykazanie podstaw odmowy ustalenia środowiskowych uwarunkowań przedsięwzięcia.
W ocenie NSA jeśli organ I instancji odmówił środowiskowych uwarunkowań przedsięwzięcia dokonując jednak w postępowaniu wymaganych ustaleń faktycznych, uzgodnień, weryfikacji społecznej oraz zapewnił w nim udział stron, nie ma przeszkód, aby SKO po rozpatrzeniu odwołania od takiej decyzji i ewentualnym przeprowadzeniu postępowania uzupełniającego, podjęło na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. decyzję reformacyjną i określiło środowiskowe uwarunkowania przedsięwzięcia.
Ponieważ sprawa rozpatrywana była przez organ I instancji merytorycznie i rozstrzygnięcie tego organu również miało charakter merytoryczny, to powtórne rozpatrzenie sprawy przez organ II instancji i wydanie decyzji merytorycznej, tyle, że różniącej się kierunkiem rozstrzygnięcia, wbrew obawom wyrażonym w skardze kasacyjnej SKO, nie będzie powodowało uchybienia zasadzie instancyjności.
SKO, decyzją z dnia [...] r. nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu SKO podało, iż postępowaniu dowodowemu prowadzonemu przez organ pierwszej instancji można zarzucić braki, które mają znaczenie dla treści zaskarżonej decyzji, w szczególności polegające na nieustaleniu wszystkich faktów istotnych dla kontrolowanej decyzji. Przede wszystkim raport nie został sporządzony w zgodzie z wymogami art. 66 ust 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. Organ I instancji, jak również organy uzgadniające (opinia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ż. z dnia [...] r. oraz opinia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w B. z dnia [...] r.) analizując raport pominęły, że brak w nim jednego z podstawowych elementów wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 3 października 2008 r., tj. racjonalnego wariantu alternatywnego, a także określenia przewidywanego jego oddziaływania na środowisko. Racjonalny wariant alternatywny przedstawiony w raporcie nie został w istocie ani dokładnie opisany, ani przeanalizowany.
Zgodnie, bowiem z cyt. przepisem raport winien zawierać określenie przewidywanego oddziaływania na środowisko analizowanych wariantów, w tym również w przypadku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej, a także możliwego transgranicznego oddziaływania na środowisko.
Dalej, SKO zauważyło, że raport wbrew dyspozycji art. 66 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 3 października 2008 r. nie zawiera uzasadnienia proponowanego przez wnioskodawcę wariantu, ze wskazaniem jego oddziaływania na środowisko, w szczególności na zabytki i krajobraz kulturowy, objęte istniejącą dokumentacją, w szczególności rejestrem lub ewidencją zabytków. Przy czym Wójt Gminy R. nie dostrzegł tego braku i nie wzywał inwestora do uzupełnienia w tym zakresie oraz zbadania oddziaływania przedsięwzięcia na zabytki. Tym samym nie została przeprowadzona procedura oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na zabytki. W raporcie na s. 70 zapisano, iż w bezpośrednim zasięgu planowanego przedsięwzięcia nie występują obiekty oraz obszary objęte ochroną na podstawie przepisów o ochronie dóbr, w tym przede wszystkim w rozumieniu ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r., Nr 162, poz. 1568 ze zm.).
Z akt sprawy wynika natomiast, że organ pierwszoinstancyjny pismem z dnia 24 lutego 2011 r. został poinformowany przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w T. (Delegatura w B.), że działka przewidziana pod biogazownię sąsiaduje bezpośrednio z zabytkowym podwórzem folwarcznym - objętym strefą "B" ochrony konserwatorskiej.
Ponadto zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 3 października 2008 r. raport powinien zawierać opis przewidywanych działań mających na celu zapobieganie, ograniczanie lub kompensację przyrodniczą negatywnych oddziaływań na środowisko, w szczególności na cele i przedmiot ochrony obszaru Natura 2000 oraz integralność tego terenu. Raport powinien uwzględniać, zatem stan wód, a także potencjalny wpływ inwestycji na wody podziemne i powierzchniowe oraz odwoływać się do Planów gospodarowania wodami na obszarze dorzeczy Odry i Wisły przyjętych uchwałami Rady Ministrów (MP z dnia 27 maja 2011 r. Nr 40, poz. 451 i MP z dnia 21 czerwca 2011 r. Nr 49, poz. 459).
Zdaniem SKO oddzielnym problemem pozostaje, czy organ mógł, w ogóle wzywać inwestora o wyjaśnienia poszczególnych kwestii raportu (oprócz uzupełnienia zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r., czy też powinien bazować na jego pierwotnej wersji. W ocenie SKO organ mógł wezwać inwestora do sprostowania oczywistych omyłek, błędów pisarskich albo rachunkowych, ale również do wyjaśniania kwestii merytorycznych, które powinny znajdować się w jego treści zważywszy, że w sprawie organ pierwszej instancji dysponował kontrdowodem - opiniami ekspertów.
SKO zarzuciło, że raport nie zawiera szeregu wskazanych w art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. elementów wymagających uzupełnienia.
Powyższe braki raportu w świetle wymagań art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. oraz nieścisłości i niejasności jego treści, w tym ich ewentualny wpływ na uzyskane wyniki, winny zostać jednoznacznie wyjaśnione przez autorów raportu. Użyta w raporcie nomenklatura pojęciowa winna być spójna i jednolita, tak by umożliwić zweryfikowanie prawidłowości zawartych w nim ustaleń. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedłożenia prawidłowego i odpowiadającego przepisom prawa raportu oddziaływania na środowisko, który winien być sporządzony w sposób jasny i czytelny. Wszelkie niespójne kwestie winny być wyjaśnione przez autora/ów raportu w sposób jednoznaczny, w tym w odniesieniu do ewentualnych rozbieżności w przyjętych wielkościach, należy wskazać ich wzajemne relacje (czy są to wartości tożsame, czy też nie i z czego to wynika) oraz uzasadnienie przyczyn użycia różnych wskaźników.
Wzywanie przez organ pierwszej instancji w pozostałym zakresie, co wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, do przedłożenia uzupełnienia raportu, w tym podanie nazwy i siedziby podmiotu posiadającego oczyszczalnię ścieków, z którym inwestor zawarł umowę przyjęcia pofermentu, w sytuacji, gdy odpad pofermentacyjny nie uzyska certyfikatu; wskazanie miejsca na składowanie biomasy niespełniającej norm nawozu, czy też dostarczenie zgody gestora sieci kanalizacyjnej o wyrażeniu zgody na przyjęcie ścieków z wód opadowych, nie znajduje podstawy w art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r.
SKO zaleciło organowi I instancji, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez ten organ sporządzony zostanie raport uwzględniający wymogi z art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r., o co organ wezwie inwestora, w szczególności sporządzone zostaną warianty przedsięwzięcia różniące się między sobą tak, by uwydatnić występujące problemy i zaproponować rozwiązania oraz ocenę oddziaływania na zabytki. Po sporządzeniu zupełnego raportu Wójt Gminy R. zwróci się do RDOS w B. i PPIS w Ż. o dokonanie uzgodnień oraz zapewni udział społeczeństwa, zgodnie z wymogami ustawy z dnia 3 października 2008 r. Przeprowadzenie procedury oceny oddziaływania na środowisko jest również, w ocenie SKO, uzasadnione w kontekście upływu dłuższego okresu czasu od sporządzenia przez właściwe organy uzgodnień. SKO podkreśliło, że decyzja środowiskowa powinna wskazywać warunki i wymagania, jakie powinno spełniać zrealizowane przedsięwzięcie, w zakresie wymagań ochrony środowiska, w świetle oceny aktualnego stanu środowiska, na które zamierzone przedsięwzięcie będzie oddziaływać i skutków projektowanego oddziaływania.
Organ, zdaniem SKO, poinformuje również inwestora, że raport nie spełniający wymagań z art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. nie może być traktowany jako zgodny z prawem środek dowodowy. Przeprowadzona w oparciu o raport dotknięty wadami ocena, również będzie obarczona błędem. Z kolei wyjaśnienie przez autora/ów raportu rozbieżności dostrzeżonych przez ekspertów sporządzających opinię w sprawie, pozwoli na zgromadzenie w sprawie materiału dowodowego, na podstawie którego organ będzie mógł wszechstronnie określić, zanalizować i ocenić wpływ planowanej biogazowi na środowisko. Dopiero po przeprowadzeniu tego wskazanego postępowania organ dopuści wariant do realizacji bądź odmówi zgody (art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r.).
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniosło Stowarzyszenie Ekologiczne w B. Zarzucając naruszenie art. 138 § 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwaną dalej "p.p.s.a.") i art. 193 w zw. z art. 153 p.p.s.a. Stowarzyszenie wniosło o uchylnie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.
Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja SKO z dnia [...] r. uchylająca decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] r. o odmowie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia.
Stosownie do treści art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże w szczególności strony i sąd, który je wydał. Ponadto, zgodnie z art. 153 tej ustawy, ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.
Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd uwzględnił skargę, gdyż SKO naruszyło art. 153 p.p.s.a., przez co decyzja z dnia [...] r. podlegała uchyleniu.
Jak wynika z przedstawionego stanu faktycznego, w niniejszej sprawie administracyjnej wszczętej na wniosek Z. M. z dnia 22 kwietnia 2010 r. o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla planowanego przedsięwzięcia polegającego na budowie biogazowni rolniczej, zapadł wskutek skargi Stowarzyszenia Ekologicznego w B. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 585/12, uchylający uprzednio wydaną w sprawie decyzję SKO, z dnia [...] r. Mocą tej decyzji uchylono decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] r. odmawiającą ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedmiotowego przedsięwzięcia. Wyrok ten stał się prawomocny po tym jak NSA wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2832/12 oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez SKO nie podzielając argumentacji w niej zawartej.
Jak wynika z uzasadnienia wyroku z dnia 29 sierpnia 2012 r. ustalono jako bezsporną okoliczność, że organ II instancji uchylając decyzję Wójta Gminy R. i przekazując mu sprawę do ponownego rozstrzygnięcia, podjął decyzję kasacyjną, uznając że w sprawie zaistniały przesłanki z art. 138 § 2 k.p.a. Przesłanki te jednak, zdaniem Sądu, nie wynikały z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego. W zaskarżonej decyzji SKO powołując się na naruszenie przepisów postępowania określonych w art. 8, art. 9 i art. 12 k.p.a. zarzuciło organowi I instancji przewlekłe prowadzenie postępowania, a także nie wykazanie znaczenia dodatkowych informacji wyjaśniających do raportu (żądanych wezwaniem z dnia 10 lutego 2012 r.) dla ustalenia decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, i w związku z tym brak możliwości wydania decyzji odmownej na skutek nie udzielania odpowiedzi na wezwanie organu. SKO podkreślił, iż organ I instancji zobligowany był wykazać niezgodność raportu z konkretnym przepisem prawa oraz wskazać, na jakiej podstawie żąda udzielenia określonych informacji, w szczególności, czy zakres żądanych informacji mieści się w katalogu informacji, o których mowa w art. 66 ustawy z dnia 3 października 2008 r. Zdaniem Sądu przytoczone okoliczności, wynikające z uzasadnienia decyzji SKO, nie mogą stanowić wystarczającej podstawy wydania zgodnej z prawem decyzji kasacyjnej.
W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że zarzut przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ I instancji poprzez wielokrotne wzywanie inwestora do ponownego wyjaśnienia i uzupełnienia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, może niewątpliwie stanowić podstawę jednej z obligatoryjnych przesłanek decyzji kasacyjnej, tj. przesłanki wydania decyzji z naruszeniem przepisów postępowania. Zarzut ten jednak w żaden sposób nie stanowi, że okoliczność ta (przewlekłe prowadzenie postępowania) jednocześnie spowodowała, iż organ I instancji nie wyjaśnił sprawy w zakresie mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a więc że w sprawie wystąpiła druga z obligatoryjnych przesłanek decyzji kasacyjnej. Tymczasem tylko kumulatywne wystąpienie obu ze wskazanych przesłanek decyzji kasacyjnej stanowić może podstawę podjęcia decyzji z art. 138 § 2 k.p.a. Przytoczone uwagi Sąd odniósł także do zarzutu SKO dotyczącego niewykazania przez organ I instancji znaczenia dodatkowych informacji wyjaśniających do raportu dla ustalenia decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.
I tak niewykazanie znaczenia tych dodatkowych informacji, jak też niewskazanie podstawy prawnej żądania ich udzielenia, może uzasadniać, poza zarzutem naruszenia materialnoprawnych przepisów art. 61 ust. 1 pkt 1 i art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r., także zarzut wydania decyzji z naruszeniem przepisów postępowania, niemniej jednak nie oznacza to automatycznie, że z powodu tych okoliczności zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, i to w zakresie mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Z treści art. 138 § 2 zd. 2 k.p.a. wynika, że organ odwoławczy powinien wskazać, w uzasadnieniu decyzji okoliczności które należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Ponadto Sąd wskazał, że kontrolując legalność zaskarżonej decyzji wziął także pod uwagę okoliczność, że SKO wydało orzeczenie w przedmiotowej sprawie administracyjnej już po raz trzeci i, że po raz trzeci wydało ono decyzję kasacyjną powołując się de facto na te same okoliczności stanowiące podstawę uchylenia rozstrzygnięcia organu I instancji. W kontekście powyższego i jednoczesnego zarzutu SKO dotyczącego przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie, należało zdaniem Sądu w szczególności dopełnić wszelkich starań, aby podjęta decyzja była zgodna z prawem, a jej uzasadnienie jednoznaczne, kompletne i przekonywujące (art. 12 k.p.a.). Ponowne, zatem wydanie przez SKO w sprawie decyzji kasacyjnej, w której nie wskazuje się okoliczności niewyjaśnionych w sprawie, a których stwierdzenie w tej decyzji stanowi o możliwości jej podjęcia, uzasadnia wniosek, że także i organ odwoławczy przyczynia się do przewlekłego prowadzania postępowania w sprawie.
W tym stanie rzeczy, z uwagi na wszystkie wskazane powyżej okoliczności, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego narusza art. 138 § 2 kpa oraz art. 11, art. 12 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istoty wpływ na wynik sprawy, i w związku z tym wymaga uchylenia.
Rozważając zatem niniejszą sprawę na tle przepisu art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy zauważyć, że obejmuje on sytuację, w której w sprawie orzekał już poprzednio sąd administracyjny, dokonując określonej oceny prawnej, a z taką sytuacją mamy do czynienia na tle kontrolowanej obecnie sprawy. Z przepisu tego wynika zaś bezwzględny obowiązek zastosowania się przez organ administracji do poglądu prawnego i wynikających z niego wytycznych, co do dalszego biegu postępowania, który może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 263/10 (LEX nr 1081014), a sąd orzekający w niniejszym składzie pogląd ten podziela, organ administracji rozpatrując sprawę ponownie powinien się zatem zastosować do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych wydanych w innych sprawach.
Niezastosowanie się przez organ administracji przy ponownym rozstrzyganiu do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu ocena prawną i oznacza, że podjęte w ten sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe.
Jak przyjmuje się jednolicie w literaturze i orzecznictwie przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne (zob. Andrzej Kabat, Komentarz do art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX). Jako ocenę prawną przyjmuje się zatem osąd o prawnej wartości sprawy. W wyroku z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 1261/10 (ONSA WSA z 2013 r. Nr 1, poz.
7) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ocena prawna musi zostać w orzeczeniu wyrażona, co oznacza, że za przedmiot związania można uznać jedynie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zostały zamieszczone w treści uzasadnienia orzeczenia. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych.
Natomiast wskazania, co do dalszego postępowania, o których mowa w art. 153, są konsekwencją oceny prawnej i dotyczą sposobu procedowania w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, w celu uniknięcia popełnionych błędów. Wytyczają one kierunek, w którym powinno zmierzać ponowione postępowanie, dla uniknięcia wadliwości w postaci np. uchybień procesowych związanych z wyjaśnieniem sprawy. Ponieważ, co jest istotne na tle wykładni art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna wyrażona w wyroku wiążąca jest także dla sądu, który go wydał, sąd kontrolujący rozstrzygnięcia wydane w ponowionym wskutek wcześniejszego wyroku postępowaniu nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz jest zobowiązany do podporządkowania się temu wyrokowi oraz kontroli skarżonego rozstrzygnięcia pod kątem zastosowania się organu do wskazań co do dalszego postępowania.
Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowania się wytycznym, co do dalszego postępowania.
W kontekście przedstawionych rozważań wadliwość zaskarżonej decyzji, upatrywana w naruszeniu art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wynika z pominięcia przez SKO oceny prawnej oraz wskazań, co do dalszego postępowania wyrażonych w przywołanym wyroku z dnia 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 585/12. Wymaga podkreślenia, że SKO przywołując przepisy w swej decyzji ponownie zarzuciło organowi I instancji braki, które mają znaczenie dla treści zaskarżonej decyzji, w szczególności polegające na nieustaleniu wszystkich faktów istotnych dla kontrolowanej decyzji. Według SKO raport nie został sporządzony w zgodzie z wymogami art. 66 ust 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. Organ pierwszoinstancyjny, jak również organy uzgadniające (opinia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ż. z dnia [...] r. oraz opinia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w B. z dnia [...] r.) analizując raport pominęły, że brak w nim jednego z podstawowych elementów wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 3 października 2008 r., tj. racjonalnego wariantu alternatywnego, a także określenia przewidywanego jego oddziaływania na środowisko.
W tym miejscu skład orzekający pragnie podkreślić, że Wójt w swojej decyzji podał, że pomimo wezwania w postanowieniu Wójta Gminy z dnia 8 września 2011 r. inwestor nie dokonał analizy wariantów alternatywnych, co do zmiany lokalizacji przedsięwzięcia, gdyż utrzymywana przez niego jedna lokalizacja w odległości ok. 270,0 mb od wielorodzinnego osiedla mieszkaniowego w Z. od początku budzi ogromny sprzeciw jego mieszkańców, którzy wbrew twierdzeniom zawartym w raporcie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko są przeciwni realizacji przedmiotowej inwestycji. Zdaniem Wójta inwestor uwzględnił wyłącznie wariant dla niego najkorzystniejszy ekonomicznie, biorąc pod uwagę tylko korzyści ze względu na istniejącą infrastrukturę techniczną pomijając całkowicie sprzeciwy społeczne wynikające ze zbyt bliskiej odległości planowanej inwestycji od istniejącej dużej zabudowy mieszkaniowej.
SKO zarzuciło również, że raport wbrew dyspozycji art. 66 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 3 października 2008 r. nie zawiera uzasadnienia proponowanego przez wnioskodawcę wariantu, ze wskazaniem jego oddziaływania na środowisko, w szczególności na zabytki i krajobraz kulturowy, objęte istniejącą dokumentacją, w szczególności rejestrem lub ewidencją zabytków. Przy czym Wójt Gminy R. nie dostrzegł tego braku i nie wzywał inwestora do uzupełnienia w tym zakresie oraz zbadania oddziaływania przedsięwzięcia na zabytki. Tym samym nie została przeprowadzona procedura oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na zabytki.
Tymczasem pismem z dnia 8 lutego 2011 r. Wójt Gminy R. wystąpił do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w T. - Delegatura w B. z pytaniem, czy planowane przedsięwzięcie nie wywrze negatywnego wpływu pod kątem zabytków w miejscowości Z., jak i w odniesieniu do zabytków występujących na terenie Gminy G. Ustosunkowując się Wojewódzki Konserwator Zabytków w T. - Delegatura w B. pismem z dnia 24 lutego 2011 r. stwierdził, że autorzy raportu zawarli nieprawdziwe stwierdzenie na stronie 70 raportu, iż w bezpośrednim zasięgu planowanego przedsięwzięcia realizowanego w miejscowości Z. Gmina R. nie występują obiekty oraz obszary objęte ochroną na podstawie przepisów o ochronie dóbr kultury (...), stwierdzenie jest nieprawdziwe, gdyż w bezpośrednim sąsiedztwie działki Nr 7/4 w odległości 140,0 m znajduje się bowiem zespół dworsko-pałacowy w Z., objęty ochroną konserwatorską, a który został wpisany do rejestru zabytków województwa [...] pod Nr A/2251-2.
Z tego względu, że lokalizacja na przedpolu zespołu dworsko-pałacowego, zespołu przemysłowego biogazowni, której elementy są znacznie przeskalowane w stosunku do zabytkowej zabudowy zdecydowanie zakłóciłoby ekspozycję zabytkowego zespołu, jak również ze względu na położenie zaledwie 6,0 km od planowanej biogazowni unikatowego w skali Polski rezerwatu archeologicznego w Biskupinie uznanego przez Prezydenta RP za Pomnik Historii. Ponadto na obszarze Gminy Gąsawa i Rogowo występują w bliskiej odległości inne zespoły zabytkowe np. zespół dworsko-parkowy w Marcinkowie Dolnym, Marcinkowie Górnym, kościół p.w. Św. Mikołaja w Gąsawie oraz zespół dworsko-parkowy w Grochowiskach Szlacheckich na terenie gminy Rogowo, objętych ochroną konserwatorską na podstawie wpisu do rejestru zabytków.
Nadto działka przewidziana pod lokalizację biogazowni sąsiaduje bezpośrednio z zabytkowym podwórzem folwarcznym objętym strefą "B" ochrony konserwatorskiej.
W związku z powyższym Wojewódzki Konserwator Zabytków w T. -Delegatura w B. zaopiniował negatywnie planowaną lokalizacje biogazowni rolniczej na części działki nr 7/4 w miejscowości Z. Ponadto w ocenie SKO zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 3 października 2008 r. raport powinien zawierać opis przewidywanych działań mających na celu zapobieganie, ograniczanie lub kompensację przyrodniczą negatywnych oddziaływań na środowisko, w szczególności na cele i przedmiot ochrony obszaru Natura 2000 oraz integralność tego terenu. Raport powinien uwzględniać zatem stan wód, a także potencjalny wpływ inwestycji na wody podziemne i powierzchniowe oraz odwoływać się do Planów gospodarowania wodami na obszarze dorzeczy Odry i Wisły przyjętych uchwałami Rady Ministrów (MP z dnia 27 maja 2011 r. Nr 40, poz. 451 i MP z dnia 21 czerwca 2011 r. Nr 49, poz. 459).
Jednakże Wójt Gminy R. w swej decyzji zauważył, że choć Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska uzgodnił pozytywnie planowane przedsięwzięcie przedstawiony raport nie spełniał wszystkich wymogów określonych w postanowieniu z dnia [...] r. wyrażającym opinię o konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko oraz określającym zakres raportu, m.in. w zakresie:
* uwzględnienia miejsca poboru wód podziemnych i kierunku spływu wód podziemnych w postaci graficznej,
* zastosowania zabezpieczeń przed przedostaniem się substancji zanieczyszczających do gruntu i wód podziemnych.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ż. również zaopiniował pozytywnie przedłożony raport pomimo tego, że nie spełniał on w pełni wymagań określonych w opinii z dnia [...]r. w szczególności nie zostały uwzględnione zagrożenia związane z odpadami (zagospodarowanie i przechowywanie), transportem surowców i wpływem na istniejące i eksploatowane ujęcia wody.
W związku z powyższym zdaniem Wójta nie miał on możliwości wydania decyzji określającej środowiskowe uwarunkowania przedsięwzięcia.
Tym samym, mając na uwadze powyższe ustalenia, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza prawo, a zarzuty skargi są zasadne. SKO nie zastosowało się, bowiem do oceny prawnej i wskazań sądu zawartych w wyroku z dnia 29 sierpnia 2012 r. Poza naruszeniem art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Reasumując, w ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie nie odpowiada prawu. Należy przy tym podzielić pogląd wyrażony w rozpatrywanej sprawie w wyroku NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2832/12, że jeśli organ I instancji odmówił środowiskowych uwarunkowań przedsięwzięcia dokonując jednak w postępowaniu wymaganych ustaleń faktycznych, uzgodnień, weryfikacji społecznej oraz zapewnił w nim udział stron, co w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy nastąpiło, nie ma przeszkód, aby samorządowe kolegium odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania od takiej decyzji i ewentualnym przeprowadzeniu postępowania uzupełniającego, podjęło na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. decyzję reformacyjną i określiło środowiskowe uwarunkowania przedsięwzięcia.
Wobec powyższego, biorąc pod uwagę wszystkie wskazane okoliczności, Sąd na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji (pkt 1 sentencji). W przedmiocie jej wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. (pkt 2 sentencji). O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. (pkt 3 sentencji).