Uzasadnienie
Burmistrz K. P. decyzją z [...] października 2020 r. nr [...] odmówił M. S. (zwanej dalej "Skarżącą") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na J. S..
Organ ustalił, że J. S. posiada orzeczenie Lekarza Rzeczoznawczy KRUS z [...] stycznia 2020 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia [...] września 2019 r. Opiekę nad nim sprawuje Skarżąca. Ponadto organ ustalił, że Skarżąca posiada prawo do emerytury rolniczej (1031,05 zł miesięcznie).
Wskazując na treść art. 17 ust. 1b oraz ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, dalej u.ś.r.) Burmistrz uznał, że nie są spełnione przesłanki przyznania świadczenia, gdyż ustalony stopień niepełnosprawności J. S. (osoby wymagającej opieki) powstał po ukończeniu 25 roku życia, a ponadto osoba sprawująca opiekę posiada prawo do emerytury.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium przyznało, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z [...] października 2014 r. sygn.. K 38/13 wskazane w art. 17 ust. 1b u.ś.r. kryterium momentu powstania niepełnosprawności (powstania niepełnosprawności przed 25 rokiem życia) utraciło przymiot konstytucyjności i należy je pomijać przy ocenie spełnienia przesłanek do otrzymania świadczenia.
Jednakże zdaniem Kolegium w sprawie istnieje inna przesłanka odmowy przyznania świadczenia tj. określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia [...] stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Kolegium podkreśliło, że brak jest podstaw prawnych do przyznania kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a pobieraną emeryturą. Zgodnie bowiem z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17 art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. stracił moc jedynie w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wyrok ten nie dotyczy więc sytuacji, kiedy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.
Wobec tego zdaniem Kolegium Skarżącej, jako osobie uprawnionej do emerytury, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze do sądu administracyjnego M. S. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżąca podniosła, że wykładnia systemowa, funkcjonalna i celowościowa art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. może prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Nie jest sporne w rozpatrywanej sprawie, że do innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny należy także małżonek osoby wymagającej opieki.
Odnośnie spornej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wskazać należy, że problem ten był już wielokrotnie analizowany przez sądy administracyjne, w tym także Naczelny Sąd Administracyjny, przy czym aktualnie w orzecznictwie – zgodnie ze stanowiskiem Skarżącej - wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Sąd w niniejszym składzie przychyla się do wyrażanego w orzecznictwie stanowiska (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 10 lutego 2021 r. sygn. II SA/Bd 1079/20), że dokonując w ten sposób wykładani ww. przepisu należy stwierdzić, że w obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe, nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza m.in. konstytucyjną zasadę równości, przy czym zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.
Wobec tego, skoro w rozpatrywanej sprawie Skarżąca w momencie wniesienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała ustalone prawo do emerytury wypłacanej jej w wysokości niższej niż świadczenie pielęgnacyjne, to tym samym istnieje - co do zasady - możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Należy też podzielić stanowisko prezentowane w wyrokach NSA z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20 oraz 24 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1416/20, że prawo to powinno być realizowane nie poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym, ale poprzez umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego.
W konsekwencji organ rozpatrujący wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mając na uwadze wolę strony wyrażoną w tym wniosku, winien ją poinformować o konieczności dokonania wyboru pomiędzy świadczeniami i wezwać do złożenia wymaganych dokumentów, tj. w tym przypadku decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Wstrzymanie emerytury usuwa przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Tym niemniej powyższa możliwość wyboru świadczenia nie usuwa konieczności zbadania kwestii występowania związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez Skarżącą pracy a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem – co stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W niniejszej sprawie należało zatem zwrócić uwagę, że jak wynika z akt administracyjnych jeszcze przed powstaniem u męża Skarżącej niezdolności do samodzielnej egzystencji (z dniem [...] września 2019 r. – k. 18 akt administracyjnych) stwierdzono u Skarżącej niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym (orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy k. 19 akt administracyjnych). Niepodejmowanie pracy przez Skarżącą związane jest zatem ze stanem jej zdrowia. Ten związek przyczynowy zaistniał ponadto wcześniej, niż pojawiła się konieczność opieki nad mężem. W tej sytuacji nawet w przypadku usunięcia przeszkody w postaci pobierania emerytury nie jest spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci występowania związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez Skarżącą pracy a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.
W konsekwencji należało uznać, że pomimo braku wyczerpującego rozpatrzenia przez organ zgromadzonego materiału dowodowego i błędnego uzasadnienia decyzji – co jest uchybieniem przez organ obowiązków ciążących na nim z mocy art. 77 § 1 k.p.a oraz art. 107 § 3 k.p.a. – uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Jak wynika natomiast z treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) sąd administracyjny uchyla decyzję administracyjną nie w każdym przypadku kiedy stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, ale tylko w wówczas, jeżeli stwierdzi, że doszło do naruszenia przepisów postępowania oraz jednocześnie stwierdzi, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ze względu na powyższe, Sąd na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.