Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("SKO"), na podstawie m.in. art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 554 ze zm., dalej jako "u.p.o.u.a."), utrzymało w mocy decyzję Wójta [...] W. z dnia [...] października 2018 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci E. K. oraz T. K..
W stanie faktycznym niniejszej sprawy skarżąca D. K., działając w charakterze przedstawiciela ustawowego, złożyła dnia [...] sierpnia 2018 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2018/2019 na rzecz swoich małoletnich dzieci E. K. i T. K..
Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, Wójt [...] W. decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego prawa do świadczeń na dzieci skarżącej.
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ I instancji powołał się na obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2018 r., zgodnie z którym przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2017 r. wynosi 3 399 zł, a następnie wskazał, iż zgodnie z przedstawioną dokumentacją w 2017 r. rodzina skarżącej osiągnęła dochód z tytułu najmu lokalu – w kwocie rocznej [...] zł (tj. [...] zł miesięcznie) oraz z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przeliczeniowych – w kwocie rocznej [...] zł (tj. [...] zł miesięcznie).
Wobec tego, organ ustalił, iż miesięczny dochód rodziny stanowi kwota [...]zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. W związku z powyższym i w myśl art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a., kryterium dochodowe w wysokości [...] zł zostało przekroczone, a zatem E. K. oraz T. K., w imieniu których wniosek złożyła skarżąca, nie są osobami uprawnionymi do świadczeń z funduszu alimentacyjnego zgodnie z przepisami ustawy.
Pismem z dnia [...] października 2018 r. skarżąca odwołała się od powyższej decyzji Wójta [...] W., podnosząc w uzasadnieniu, iż od dnia [...] sierpnia 2018 r. jej gospodarstwo rolne jest wydzierżawione i w związku z tym jej dochody uległy zmianie. Wobec tego, w uznaniu skarżącej, dochód z gospodarstwa, którego faktycznie nie prowadzi, nie powinien zostać uwzględniony przy wyliczaniu przez organ dochodu miesięcznego na osobę w rodzinie. Ponadto skarżąca podniosła, iż samotnie wychowuje dwójkę dzieci, w tym jedno z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a alimenty i świadczenia rodzinne stanowią jej jedyny dochód.
Po rozpatrzeniu odwołania, SKO powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia, organ odwoławczy wskazał, powołując się na odpowiednie przepisy u.p.o.u.a., iż organ I instancji prawidłowo ustalił wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, na poziomie [...] zł, a w konsekwencji prawidłowo odmówił również przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego E. K. i T. K., z uwagi na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego.
Odnośnie zarzutu skarżącej, dotyczącego dzierżawy jej gruntów rolnych, organ wyjaśnił, iż fakt ten nie ma żadnego znaczenia dla ustalenia sytuacji dochodowej rodziny, gdyż zgodnie z wolą ustawodawcy, oddanie gruntów rolnych w dzierżawę nie jest uznawane za utratę albo uzyskanie dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 17 i 18 u.p.o.u.a. Wobec tego, w uznaniu SKO, nie ma podstaw, aby do dochodu rodziny nie wliczać dochodów z gospodarstwa rolnego uzyskanych przez skarżącą w 2017 roku. Ponadto Kolegium zaznaczyło również, że decyzja wydawana w przedmiotowej sprawie jest decyzją związaną, bowiem o przyznaniu świadczeń decyduje wyłącznie spełnienie wymogów określonych w odpowiednich przepisach prawa.
W związku z tym wszelkie inne okoliczności, również te podniesione przez skarżącą w odwołaniu – dotyczące niepełnosprawności E. K. oraz faktu samotnego wychowywania dzieci przez skarżącą – nie mają żadnego wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, przy rozpatrywaniu której organ nie działa w granicach uznania administracyjnego.
Ostateczną decyzję SKO, D. K. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wnosząc o ponowne rozpatrzenie jej sprawy. Skarżąca wyjaśniła, iż samotnie wychowuje dwójkę dzieci, w tym niepełnosprawnego syna E. i w związku z tym od kilku lat pobiera przyznane na niego stosowne świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze, które przysługują jej z uwagi na zrezygnowanie z pracy zarobkowej, w celu zajmowania się niepełnosprawnym synem. Za błędne w związku z tym uważa naliczenie jej dochodu z ziemi, na której nie pracuje i nie może pracować. Podniosła również, że nie zgadza się z odmownymi decyzjami związanymi ze świadczeniami, o które wnioskowała oraz z naliczeniem jej wynagrodzeń z gospodarstwa rolnego, podczas gdy gospodarstwo od lat dzierżawi i nie ma z niego żadnego profitu. Ponadto wskazała, że "nigdy nie miała żadnych faktur, ani nie była vatowcem".
W odpowiedzi na skargę Kolegium wnosząc o jej oddalenie w całości, podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie [...] lutego 2019 r. skarżąca podtrzymała wnioski skargi, dodatkowo wyjaśniła, że gospodarstwo rolne było wydzierżawiane również przed [...] sierpnia 2018 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia [...] lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c p.p.s.a. Jednocześnie po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powyższych zasad Sąd stwierdził, iż skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw i tym samym nie zasługuje na uwzględnienie.
Istota sporu prawnego w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do kwestii odpowiedniej kwalifikacji dochodów z gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę, które w uznaniu skarżącej nie powinny być uwzględniane przy wyliczaniu dochodu rodziny na potrzeby ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżąca argumentowała, że nie osiągnęła ona żadnych dochodów z gospodarstwa rolnego w 2017 r., a co więcej gospodarstwo to przekazała w dzierżawę. Z argumentacji organów obydwu instancji wynika jednak, że zgodnie z przepisami ustawy, dochody te powinny zostać zsumowane z dochodami pozarolniczymi i uwzględnione łącznie, co zdaniem Sądu jest właściwym stanowiskiem.
Materialnoprawną podstawę podjętych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (u.p.o.u.a.). Zgodnie z treścią przepisu art. 9 ust. 2 tej ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego uzależnione są od wysokości dochodów, bowiem przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na podstawie dochodu rodziny lub dochodu osoby uprawnionej. Chodzi tu przy tym o dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt. 4 i 5 u.p.o.u.a.). W myśl art. 3 pkt 1 lit c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, ze zm.) za dochód rodziny przyjmuje się m.in. dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego. Zgodnie zaś z art. 9 ust. 7 u.p.o.u.a., w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1892).
Z brzmienia powyższego przepisu należy wyprowadzić wniosek, że ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się w tym gospodarstwie pracuje, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie. W rozumieniu ustawy "utrzymuje się" z gospodarstwa rolnego, zatem także ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego pozwalającego na oddanie tego gospodarstwa w posiadanie zależne, tj. w dzierżawę lub w użytkowanie. Przepis art. 9 ust. 7 u.p.o.u.a. nie mówi o dochodzie faktycznie osiąganym z działalności rolniczej, lecz zawiera założenie, że kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Taka interpretacja omawianego przepisu znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podejmowanym na tle analogicznego przepisu art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, m.in. w wyroku NSA z dnia 4 lutego 2015 r. oraz w wyroku z dnia 14 grudnia 2007 r. I OSK 321/07 (dostępne na stronie http//orzeczenia.nsa.gov. pl – baza CBOSA), w którym wskazano, że w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca przyjął domniemanie, iż właściciel gospodarstwa rolnego uzyskuje dochód niezależnie od tego czy na nim pracuje lub czy je wydzierżawia.
Wskazać przy tym należy, iż zgodnie z art. 9 ust. 8 u.p.o.u.a., ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem:
- 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego;
- 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną;
- 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej.
Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 28 ust. 4 pkt 1 lit. a - d ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2017 r., poz. 2336, ze zm.), uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie nie będącej małżonkiem emeryta lub rencisty, jego zstępnym lub pasierbem, osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, małżonkiem zstępnego lub pasierba lub osoby pozostającej z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym.
Tak więc wyraźnie zacytowany przepis stanowi, iż przy zachowaniu określonych warunków, wyłączenia gruntów wydzierżawionych mogą dotyczyć wyłącznie wydzierżawiających grunty emerytów lub rencistów.
W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż nie zachodzą wyjątki wskazane w art. 9 ust. 8 u.p.o.u.a., w szczególności w pkt 1 - albowiem skarżąca nie pobiera świadczeń z rolniczego organu emerytalnego. Oznacza to, że umowa dzierżawy, na którą się ona powołuje nie została zawarta w trybie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Podkreślenia wymaga również fakt, iż w rozumieniu u.p.o.u.a., dzierżawa nie może być uznana za utratę dochodu członka rodziny, która w myśl art. 9 ust. 3 u.p.o.u.a., w przypadku wystąpienia w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, nie jest uwzględniana przy ustalaniu jego dochodu, ponieważ za dochód utracony ustawa ta w art. 2 pkt 17 nakazuje rozumieć utratę dochodu spowodowaną jedynie ściśle określonymi zdarzeniami, tj:
- a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,
- b) utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,
- c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
- d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej,
- e) wykreśleniem z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 oraz z 2018 r. poz. 650) lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 oraz z 2018 r. poz. 106, 138, 357, 398 i 650),
- e) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń,
- f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
- g) utratą świadczenia rodzicielskiego,
- h) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,
- i) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668).
W świetle powyższych ustaleń, Sąd podzielił zdanie organów obu instancji, iż w przedmiotowej sprawie dochód z gospodarstwa rolnego powinien być zaliczony do dochodu rodziny skarżącej, po uprzednim obliczeniu go w trybie ryczałtowym, opartym na powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem ha przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa. Za bezsporne okoliczności w sprawie Sąd uznał również fakt, iż oddanie gospodarstwa rolnego w dzierżawę w niniejszym przypadku nie może być uznane za utratę dochodu oraz to, że w analizowanym stanie faktycznym nie występuje żaden z wyjątków, pozwalających na nie wliczanie obszarów rolnych oddanych w dzierżawę do powierzchni gospodarstwa przy ustalaniu dochodu rodziny uzyskanego z gospodarstwa rolnego.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i przeprowadzona przez organy jego analiza, dokonana z zastosowaniem powołanych wyżej przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w związku z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala na stwierdzenie, że w rozpatrywanej sprawie prawidłowo został ustalony dochód w rodzinie skarżącej za rok 2017, który w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe uprawniające do wnioskowanego świadczenia.
W tej sytuacji Sąd uznał, że organy obu instancji w sposób dostateczny wyjaśniły powody, które legły u podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Organy orzekające nie uchybiły również zasadom postępowania administracyjnego. W sposób wyczerpujący przedstawiły w uzasadnieniu wydanych decyzji swoje racje oraz motywy podjętych rozstrzygnięć.
Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało skargę oddalić.