Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2019 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z [...] października 2019 r. odmawiającą A. C. przyznania świadczenia wychowawczego na córkę M. C. od [...] października 2018 r. do [...] czerwca 2019 r.
Powyższe orzeczenie wydane zostało w następujących okolicznościach.
Wnioskiem z [...] sierpnia 2018 r. A. C. (złożonym w Kujawsko-Pomorskim Urzędzie Wojewódzkim) domagała się ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci: M. i L. C..
Decyzją Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z [...] września 2018 r. przyznano A. C. prawo do świadczenia wychowawczego na L. C. w kwocie [...]zł miesięcznie w okresie od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r. i odmówiono przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na powyższy okres na rzecz M. C..
W uzasadnieniu tej decyzji wskazano na ustalenia, poczynione w toku postępowania – w tym na okoliczność, że mąż wnioskodawczyni (T. C.) jest kierowcą międzynarodowym na terenie krajów objętych koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, zaś A. C. zamieszkuje wraz z córkami i jest nieaktywna zawodowo. Na tej podstawie organ stwierdził, że w sprawie zastosowanie będą miały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Organ I instancji ustalił, że mąż wnioskodawczyni uzyskał w roku bazowym 2017 dochód z tytułu zatrudnienia w kwocie netto [...] zł, z tytułu diet wypłaconych w polskiej walucie [...] zł oraz z tytułu diet w walucie obcej [...] euro, tj. po przeliczeniu [...] zł, co z kolei w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje kwotę [...]zł miesięcznie - a tym samym dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe przewidziane w przepisach ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W związku z powyższym, przyznał świadczenie wychowawcze tylko na drugie dziecko, zaś odmówił świadczenia na pierwsze dziecko w rodzinie.
A. C. zaskarżyła decyzję w zakresie odmowy przyznania świadczenia i zarzuciła niewłaściwość organu wydającego decyzję oraz niesłuszne doliczenie do dochodu rodziny, diet z tytułu podróży zagranicznej otrzymywanych przez jej męża pracującego jako kierowca.
Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] listopada 2018 r., utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano na prawidłowość wyliczeń w zakresie osiągniętego przez męża wnioskodawczyni dochodów z tytułu zatrudnienia i zaakceptowano ustalenie niespełnienia kryterium dochodowego dla ubiegania się o prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Organ powołał się na brzmienie przepisu art. 4 ust. 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2017r., poz. 1851 ze zm. – dalej powoływanej jako "u.p.p.w.d.).
W rozpoznaniu skargi wniesionej przez A. C. - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z [...] kwietnia 2019 r. (w sprawie II SA/Bd 79/19) uchylił powyższą decyzję SKO w T. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z [...] września 2018 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia tut. Sąd wskazał na istotne naruszenie prawa poprzez wydanie rozstrzygnięcia bez dokonania właściwych ustaleń w zakresie przyjęcia właściwości Wojewody do wydania decyzji. Sąd, w oparciu o wykładnię przepisów art. 11 i 16 ust. 1 u.p.p.w.d. oraz przepisów art. 11 i 12 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2004r. stwierdził, że do ustalenia właściwości Wojewody istotne jest nie tylko stwierdzenie faktu wyjazdów ojca dzieci poza granicę Polski, ale również ustalenie, czy podlegał on ustawodawstwu innego państwa w zakresie wnioskowanych świadczeń w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Samo zaś ustalenie wydania ojcu dzieci zaświadczenia na druku A1 nie jest wystarczające albowiem kluczowe znaczenie ma kwestia, czy miał on uprawnienia do świadczeń w innym państwie. Zalecono, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy dokładnie prześledzić treść i sposób wykonania umowy łączącej męża skarżącej z pracodawcą i warunki oraz czas wykonywania pracy w kraju i poza granicami Polski.
W toku ponownego rozpoznania sprawy nie uzupełniono materiału dowodowego i Wojewoda Kujawsko-Pomorski, decyzją z [...] października 2019r. (znak [...]) ponownie orzekł o odmowie przyznanie A. C. prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz M. C. za okres od [...] października 2018 r. do [...] czerwca 2019 r.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał na dotychczasowe ustalenia – w szczególności na fakt wydania T. C. zaświadczenia na druku A1 za okres od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r. Organ powołał się na treść art. 13 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 i wyjaśnił, że T. C. jest pracownikiem wykonującym pracę najemną w dwóch lub kilku państwach członkowskich w rozumieniu ww. rozporządzenia. W tej sytuacji zaś, zdaniem organu, nie jest koniczne "ustalenie uprawnienia poza granicami kraju".
W dalszej części swoich rozważań organ I instancji zaprezentował wykładnię normy zawartej w art. 3 pkt 1 lit c tiret 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.) (podpierając się stanowiskiem judykatury), która prowadzi do wniosku, że diety wypłacone kierowcy transportu międzynarodowego zaliczają się do należności ze stosunku pracy, o których mowa ww. przepisie u.p.p.w.d. – jako uzyskane w ramach stosunku pracy realizowanego poza granicami kraju.
W odwołaniu skierowanym od powyższego rozstrzygnięcia A. C., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, zarzuciła niewłaściwość organu wydającego decyzję z uwagi na brak przesłanek w stanie faktycznym do zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Argumentując swoje stanowisko podniosła, że jej mąż nie posiada miejsca zamieszkania za granicą i nie uzyskuje tam dochodów, a samo wydanie przez ZUS druku A1 nie może przesądzać o właściwości Wojewody do wydania decyzji w przedmiocie prawa do świadczenia wychowawczego. A. C. zakwestionowała ponadto prawidłowość zaliczenia do dochodów rodziny diet uzyskiwanych przez jej męża z tytułu podróży służbowych, akcentując, że należności te stanowią rekompensatę zwiększonych kosztów wyżywienia i nie powiększają dochodu rodziny.
W rozpoznaniu odwołania wydana został zaskarżona decyzja – opisana na wstępie. W jej uzasadnieniu SKO w B. wyjaśniło, że T. C. jest pracownikiem wykonującym pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich i w związku z tym wydano jemu stosowne zaświadczenie na druku A1. Zdaniem organu odwoławczego zaświadczenie to pozwala "na korzystanie z opieki medycznej, a także na ubieganie się o prawo do świadczeń rodzinnych na terenie państw członkowskich". Stąd – w ocenie organu – prawidłowo ustalona została właściwość Wojewody Kujawsko-Pomorskiego.
SKO w B. odniosło się również do stanowiska wyrażonego w odwołaniu odnoszącego się do wykładni art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zawierającego definicję dochodu ustalanego przy badaniu spełnienia kryterium dochodowego. Wyrażono akceptację dla poglądu, zgodnie z którym diety wypłacone na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową należy kwalifikować jako składnik dochodu – należności ze stosunku pracy. W konsekwencji organ uznał za prawidłowe ustalenie, że w rozpoznanej sprawie brak jest podstaw do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na M. C. z uwagi na spełnienie wymogu kryterium dochodowego.
W skardze na powyższą decyzję, A. C. (reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego) zarzuciła:
- - naruszenie prawa materialnego w postaci:
- a) art. 2 ust. 1 u.p.p.w.d. w związku z art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym uniemożliwienie skarżącej nabycia prawa do świadczenia wychowawczego na córkę M. C. poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy,
- b) art. 16 ust. 1 u.p.p.w.d. poprzez zastosowanie w stanie faktycznym sprawy przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;
- c) art. 32 Konstytucji poprzez naruszenie zasady równości, zarzut zróżnicowanego traktowania diety krajowej i zagranicznej przy ustalaniu dochodów na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych
- - naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- a) art. 7, 77, 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej powoływanej jako "k.p.a.") poprzez niedopełnienie obowiązku dokonania dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji publicznej całego materiału dowodowego, tj. oparcie się organu o jedyny dowód, jakim była opinia sądowo – psychiatryczna;
- b) naruszenie art. 136 k.p.a. poprzez nie przeprowadzenie przez organ II instancji uzupełniającego postępowania wyjaśniającego – do czego został zobligowany wyrokiem WSA w Bydgoszczy z 9 kwietnia 2019 r.,
- c) rażące naruszenie zasady legalności działania organów administracji z art. 6 k.p.a., zasady pogłębiania zaufania obywateli do państwa z art. 8 k.p.a., zasady przekonywania obywateli z art. 11 k.p.a.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o:
- 1) zmianę zaskarżonej decyzji wydanej przez SKO oraz o zmianę, poprzedzającej ją decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z [...] października 2019 r. - poprzez przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na M. C., zarządzenie wypłaty skarżącej należnego świadczenia wychowawczego za okres od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r. w kwocie po [...] zł za każdy miesiąc i przekazania tego świadczenia na wskazane konto bankowe, zasądzenie wypłaty ustawowych odsetek od zaległości począwszy od dnia wniesienia skargi do dnia zapłaty, ewentualnie uchylenie decyzji obu organów administracji w zaskarżonym zakresie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
- 2) orzeczenie o zwrocie skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ II instancji utrzymał w mocy decyzję Wojewody, nie odnosząc się w przeważającej części do zarzutów strony wyszczególnionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji m.in. do zarzutu, iż w stanie faktycznym sprawy nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Skarżąca zwróciła również uwagę, że nie wykonano zaleceń Sądu i nie poddano weryfikacji treści stosunku pracy łączącego jej męża z pracodawcą. Wyraziła też stanowisko, że druk A1 nie daje możliwość ubiegania się o prawo do świadczeń rodzinnych na terenie innego państwa członkowskiego, w którym wnioskodawca nie posiada miejsca zamieszkania.
Skarżąca powtórzyła również argumentację prezentowaną we wcześniejszej skardze, skierowanej do WSA w Bydgoszczy i uznała, że przyjęta przez organy obu instancji interpretacja art. 2 ust. 1 u.p.p.w.d. w zw. z art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest nadmiernie rozszerzająca i sprzeczna z art. 21 ust. 1 pkt 16 lit a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane w sprawie stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skargę należało uwzględnić, gdyż Sąd stwierdził - działając w warunkach art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2335 - dalej w skrócie "p.p.s.a.") - a zatem w warunkach związania oceną prawną zawartą w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 79/19 - że zaskarżoną decyzją organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszenia art. 153 p.p.s.a.
Zgodnie z ww. przepisem ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem ponownego rozpoznania przez ten sąd oraz organ administracji publicznej, będą one obowiązane podporządkować się ocenie prawnej i wskazaniom wyrażonym w uzasadnieniu poprzednio wydanego wyroku, jeżeli nie zostanie on uchylony, nie ulegnie istotnej zmianie stan faktyczny sprawy lub zmianie nie ulegną przepisy prawa. Związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.
Kontrola legalności przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji, wydanej w ramach związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a., sprowadza się, zatem w głównej mierze do oceny, czy organy podporządkowały się ocenie prawnej i wskazaniom wyrażonym w poprzednim wyroku, gdyż jest to główne kryterium poprawności nowowydanej decyzji (vide: wyrok NSA z 10 kwietnia 2019r., sygn. akt II OSK 1490/17 – dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl – baza CBOSA).
Między oceną prawną a wskazaniami, co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek, ponieważ ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organu administracji publicznej w sprawie, a wskazania określają sposób postępowania w przyszłości (vide: wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2006 r I GSK dostępny w bazie Legalis – nr 2395/05). Wskazania stanowią konsekwencję oceny prawnej przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi. Celem wskazań jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia i wytyczenie kierunku działalności organów przy ponownym rozpatrywaniu sprawy (Komentarz do Prawo o Postępowaniu Przed Sądami Administracyjnymi pod red. prof. Romana Hausera i prof. Marka Wierzbowskiego, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2013, str. 593).
Kontrola legalności przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji, wydanej w ramach związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a., sprowadza się zatem do oceny, czy organy podporządkowały się ocenie prawnej i wskazaniom wyrażonym w poprzednim wyroku, gdyż jest to główne kryterium poprawności nowo wydanej decyzji.
Przedmiotem skargi jest decyzja SKO w B. utrzymująca w mocy odmowną decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego, wydaną po ponownym rozpoznaniu wniosku skarżącej z [...] sierpnia 2018 r. o świadczenie wychowawcze na rzecz M. C.. Istota sporu sprowadza się zatem do oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia w kontekście ww. wyroku Sądu o sygn. akt II SA/Bd 79/19, którym uchylono decyzję SKO w B. z [...] listopada 2018 r. i poprzedzającą ją decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z [...] września 2018 r. wskazując, że: "Dla należytego rozpoznania sprawy należało więc dokładnie prześledzić treść i sposób wykonania umowy łączącej męża skarżącej z pracodawcą i warunki oraz czas wykonywania umowy w kraju i poza granicami." Sąd wskazał na brzmienie art. 12 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 i podkreślił, że stosowne "ustalenia te powinny opierać się na współpracy krajowych instytucji państw członkowskich i polegać na wymianie danych niezbędnych do ustalenia praw i obowiązków ubezpieczonych oraz świadczeniobiorców.
Wprost stanowi o tym art. 11 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym Wojewoda wymienia dane w zakresie świadczenia wychowawczego w ramach Systemu Elektronicznej Wymiany Informacji dotyczących Zabezpieczenia Społecznego, o którym mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącym wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, za pośrednictwem punktu kontaktowego, o którym mowa w art. 12 ust. 2".
Zważywszy na powołany art. 153 p.p.s.a. obecnie więc rozpoznający sprawę Sąd, związany jest oceną sprawy i wskazaniami zawartymi ww. wyroku WSA w Bydgoszczy.
Sąd, ponownie orzekający w niniejszej sprawie, nie stwierdził zaistnienia żadnej z przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w poprzednio podjętym w tej sprawie wyroku z dnia [...] kwietnia 2019 r. W sprawie, nie doszło bowiem ani do zmiany stanu prawnego, jak również nie nastąpiła żadna zmiana okoliczności faktycznych, które miałyby istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu, muszą być prowadzone w oparciu o ocenę prawną i zalecenia Sądu w niniejszej sprawie wyrażone w ww. wyroku o sygn. akt II SA/Bd 79/19.
Przechodząc zatem do oceny legalności zaskarżonej decyzji podkreślić należy, że w powołanym wyroku Sąd wskazał, że doszło do naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy - przez niewyjaśnienie istotnych okoliczności faktycznych, co doprowadziło do przedwczesnego ustalenia skutkującego przyjęciem, iż w sprawie mają zastosowanie materialne przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d).
Przeprowadzając kontrolę zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd stwierdził, że organy obu instancji nie wypełniły ciążącego na nich obowiązku zastosowania się do wiążącej ich oceny prawnej i wskazań tego Sądu co do dalszego postępowania, a tym samym zaskarżone decyzje dotknięte są takimi samymi uchybieniami w działaniu organu, które na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skutkowało koniecznością uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji.
Wbrew bowiem zaleceniom Sądu, przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji zaniechał przeprowadzenia jakichkolwiek ustaleń faktycznych w zakresie warunków wykonywania przez męża skarżącej pracy w kraju i poza jego granicami. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji ponownie przeprowadził rozważania koncentrujące się na wystawieniu mężowi skarżącej zaświadczenia na druku A1, jednak nie przeprowadził uzupełniającego postępowania dowodowego, a tym samym nie dowiódł, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zdaniem Wojewody Polska jest krajem pierwszeństwa przy wydawaniu decyzji w rozpoznawanej sprawie i nie jest zatem konieczne "ustalanie uprawniania poza granicami kraju" Stanowisko to zostało zaaprobowane przez organ odwoławczy, który również przyjął, że legitymowanie się zaświadczeniem o podleganiu polskiemu ustawodawstwu (druk A1) pozwala na ubieganie się o prawo do świadczeń rodzinnych na terenie państw członkowskich – co wskazuje na właściwość Wojewody dla rozpoznania wniosku skarżącej z [...] sierpnia 2018 r.
W tej sytuacji zaistniała podstawa do uznania, że organy nie wykonały zaleceń Sądu, gdyż ograniczyły się jedynie do informacji o wystawieniu zaświadczenia na druku A1. Warto zatem ponownie przeprowadzić analizę przepisów u.p.p.w.d. Stosownie do treści art. 1 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 3 tej ustawy prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zgodnie z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka.
Z treści cytowanych przepisów wynika, że jednym z warunków przyznania prawa do świadczenia wychowawczego jest również zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim dana osoba ma otrzymywać świadczenie wychowawcze - o ile przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Przepisy omawianej ustawy regulują również kwestie właściwości organów, przewidując w art. 11 u.p.p.w.d., że właściwym do wydania decyzji w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego jest wojewoda, gdyż pełni on funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej. Zgodnie zaś z art. 16 ust. 1-8 p.p.w.d.:
- - w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie,
- - w przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,
- - przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się w przypadku wyjazdu poza granice Rzeczypospolitej Polskiej lub pobytu turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej,
- - w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,
- - w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 11,
- - w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,
- - w przypadku, o którym mowa w ust. 6, wojewoda wydaje decyzję w sprawie świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,
- - w przypadku gdy wojewoda ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego: przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego (w przypadku, o którym mowa w ust. 1 art. 16 u.p.p.w.d.) lub informuje o tym fakcie organ właściwy – (w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 2 u.p.p.w.d.).
Stosownie do art. 2 pkt 15 u.p.p.w.d., ilekroć w ustawie jest mowa o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – oznacza to Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72, z późn. zm.) oraz Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1, z późn. zm.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych wyjaśniano, że celem stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń. Wskazane akty normatywne prawa unijnego, stanowiąc element porządku prawnego obowiązującego w Polsce, wprowadzają regulacje przeciwdziałające kumulacji świadczeń, tj. pobierania świadczeń rodzinnych na tego samego członka rodziny w tym samym czasie w różnych krajach, poprzez ustalenie zasad pierwszeństwa ustawodawstwa właściwego przy ich przyznawaniu i zasad zawieszania już ustalonych świadczeń. Umożliwiają one jednocześnie ustalenie ustawodawstwa państwa, któremu podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą (vide:. wyrok NSA z dnia 18 października 2018 r., sygn. akt I OSK 1696/18, wyrok NSA z dnia 2 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 390/18 – dostępne na stronie internetowej j.w.– baza CBOSA).
Z powołanego wyżej przepisu art. 16 ust. 1c u.p.p.w.d. wynika, że w przypadku gdy jeden z członków rodziny (np. ojciec dziecka) przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. To wojewoda staje się wówczas organem uprawnionym do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. Właściwość wojewody wynika zatem nie tyle z ustalenia właściwego ustawodawstwa przy zastosowaniu w/w przepisów unijnych, lecz z ustalenia, że w państwie pobytu członka rodziny zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a "zastosowanie" przepisów dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego powstaje w związku z równoległym nabyciem uprawnień w innym państwie członkowskim przez osobę uprawnioną.
Kwestię kumulacji świadczeń reguluje natomiast art. 68 Rozporządzenia nr 883/2004, który w ust. 2 stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mającym pierwszeństwo na podstawie przepisów ust.
1. Norma ta z kolei przewiduje pierwszeństwo prawa udzielanego z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przy czym osoby wykonujące w Państwie Członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlegają ustawodawstwu tego Państwa Członkowskiego (art. 11 ust. 3 lit. a ww. rozporządzenia) z wyjątkami, które mają zastosowanie w myśl art. 12 i 13 w/w Rozporządzenia nr 883/2004.
Na marginesie warto też wyjaśnić, że świadczenie wychowawcze w ramach przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego należy traktować jako świadczenie rodzinne, ponieważ - stosownie do w/w Rozporządzenia nr 883/2004 - określenie świadczenie rodzinne oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają odpowiadać wydatkom rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych. Definicja ta jest bardzo szeroka i swoim zakresem obejmuje nie tylko świadczenia, które zostały umiejscowione w polskim prawie w ustawie o świadczeniach rodzinnych, ale również inne świadczenia, które mają odpowiadać wydatkom rodziny.
W realiach rozpoznawanej sprawy organy odmówiły przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na córkę M. C. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, a właściwość wojewody została uzasadniona zatrudnieniem męża skarżącej w charakterze kierowcy międzynarodowego i legitymowaniem się zaświadczeniem o podleganiu polskiemu ustawodawstwu.
Organy, stosownie do wymogów wynikających z art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. oraz art. 153 p.p.s.a., nie wyjaśniły kluczowej kwestii związanej z podstawą do zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a tym samym podstaw właściwości organu I instancji do rozpoznania sprawy. Organy nie wyjaśniły mianowicie charakteru aktywności zawodowej męża skarżącej podczas jego pobytu poza granicami kraju. Z akt administracyjnych nie wynika bezspornie, by w okresie objętym zaskarżonymi decyzjami mąż skarżącej rzeczywiście przebywał za granicą i na jakich warunkach wykonywał pracę zarobkową. Organy obu instancji nie poddały odpowiedniej weryfikacji treści stosunku pracy męża skarżącej łączącego go z pracodawcą, nie wyjaśniły, czy wykonując pracę kierowcy w transporcie międzynarodowym nabył on (i w jakim okresie) uprawnienia do świadczeń rodzinnych w innym kraju niż Polska. Tym samym nie wyjaśniły w sposób prawidłowy kwestii związanej z właściwością wojewody do rozpoznania sprawy.
Powoływanie się wyłącznie na druk A1 nie jest wystarczające. Właściwość wojewody wynika bowiem nie tyle z ustalenia właściwego ustawodawstwa przy zastosowaniu ww. przepisów unijnych, lecz z ustalenia, że w państwie pobytu (poza granicami Polski) członka rodziny zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a dalsze "zastosowanie" przepisów dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego powstaje w związku z równoległym nabyciem uprawnień w innym państwie członkowskim przez osobę uprawnioną. Ustalenia organów dotyczące zastosowania w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego powinny być wyczerpujące i nie mogą w rozpoznawanej sprawie ograniczać się do ustalenia, że mąż skarżącej wykonuje pracę kierowcy w transporcie międzynarodowym - bez określenia przez organy charakteru jego pracy, miejsc świadczenia pracy i okresu czasu na jaki odbywał on wyjazdy poza granice kraju.
Mając powyższe na uwadze - Sąd uznał, że organy obu instancji - mimo wskazań Sądu w ww. wyroku z 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 79/19 - nie wyjaśniły istotnych okoliczności faktycznych w kontekście zastosowania w niniejszej sprawie art. 16 ust. 4 i 5 u.p.p.w.d. - co skutkowało koniecznością ponownego uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Jednocześnie Sąd uchylił na podstawie art. 135 p.p.s.a. także decyzję organu I instancji mając na uwadze naruszenie przepisów postępowania przez Wojewodę (naruszenie art. 153 p.p.s.a.).
Ponownie zatem rozpoznając sprawę, organ I instancji - będąc związanym oceną prawną i wskazaniami Sądu zrealizuje zalecenia zawarte w niniejszym wyroku, jak i w wyroku tut. Sądu z 9 kwietnia 2019r., sygn. akt II SA/Bd 79/19, w szczególności ustali, czy mąż skarżącej w okresie wykonywania pracy w charakterze kierowcy podlegał ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wszystkie zaś ustalenia organu w tym zakresie winny znaleźć oparcie w aktach administracyjnych sprawy. W zależności od dokonanych ustaleń i ich oceny, w nowo wydanym orzeczeniu, sporządzonym zgodnie z wymogami płynącymi z art. 7a, art. 9 i art. 107 § 3 k.p.a., organ przedstawi uargumentowane stanowisko w spornej kwestii.
O zwrocie kosztów postępowania sądowego w łącznej kwocie [...]zł Sąd orzekł w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1it. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Zasądzona kwota obejmuje: uiszczony wpis stały od skargi oraz wynagrodzenie pełnomocnika procesowego skarżącej (radcy prawnego) w kwocie [...]zł z tytułu zastępstwa procesowego w niniejszym postępowaniu sądowym oraz uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa procesowego (17,00 zł).