Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...], Starosta [...] zatrzymał K. K. (skarżącemu) prawo jazdy kat. A, B, B+E na okres 3 miesięcy od [...] czerwca 2021 r. do [...] września 2021 r. włącznie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w zawiadomieniu Komendy Powiatowej P. w Ż. z dnia [...] czerwca 2021 r. poinformowano, iż strona przekroczyła dopuszczalną prędkość na obszarze zabudowanym o 50 km/h. Powyższe stanowi podstawę do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy zgodnie z art. 102 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1268 - dalej "u.k.p.").
Wnioskiem z [...] sierpnia 2022 r. skarżący zwrócił się do Starosty [...] o zwrot zatrzymanego prawa jazdy.
Decyzją z [...] września 2022 r, nr [...], Starosta [...] odmówił zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. W uzasadnieniu organ powołał się na treść art. 102 ust. 1e u.k.p i art. 102 ust. 2 u.k.p. Organ stwierdził, że skoro prawo jazdy zatrzymano z dniem [...] czerwca 2021 r., a wniosek o jego zwrot skarżący złożył w dniu [...] sierpnia 2022 r., to okres zatrzymania wyniósł ponad rok, a więc warunkiem zwrotu prawa jazdy jest przystąpienie przez skarżącego do egzaminu kontrolnego sprawdzającego kwalifikację kierowcy i uzyskanie jego pozytywnego wyniku.
Po rozpoznaniu odwołania, w którym zakwestionowano stanowisko organu co do skutku okresu zatrzymania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...], utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu, po przywołaniu stanu faktycznego oraz treści art. 102 ust. 2 oraz art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p. organ stwierdził, że warunkiem zwrotu prawa jazdy po upływie roku od dnia zatrzymania prawa jazdy jest przystąpienie do egzaminu kontrolnego. Organ prezentował stanowisko, że istotny jest czas, w jakim w rzeczywistości osoba pozostawała bez prawa jazdy. W ocenie SKO znaczenie ma to, by był to okres ciągły i nieprzerwany, bez znaczenia zaś pozostaje na jakiej podstawie prawnej doszło do zatrzymania prawa jazdy. Wskazał, że upływ trzymiesięcznego okresu, na jaki zatrzymano skarżącemu prawo jazdy, nie oznaczał automatycznego obowiązku jego zwrotu, a zwrot ten warunkowany jest złożeniem wniosku oraz uiszczeniem stosownej opłaty, do czego w niniejszej sprawie, przed upływem roku od dnia zatrzymania, nie doszło.
W skardze na powyższą decyzję, skarżący wniósł o jej uchylenie wraz z decyzją organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 7,77 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego w postaci art. 102 ust. 2 w zw. z art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p i wadliwe przyjęcie, że okres przekraczający rok od zatrzymania prawa jazdy liczy się jako okres faktycznego nieposiadania prawa jazdy, a nie okres wskazany w decyzji administracyjnej lub orzeczeniu sądowym.
Skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie okres pozbawienia prawa jazdy wynosił 3 miesiące, co wynika z wydanej decyzji. Nie przekroczył zatem roku i w związku z tym, nie ma podstaw do uzależnienia zwrotu prawa jazdy od uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu sprawdzającego kwalifikacje kierowcy. Po upływie okresu zatrzymania, przywrócona została poprzednia sytuacja prawna - sprzed zatrzymania prawa jazdy. Skarżący zaznaczył, że organ, pomimo decyzji, nie odebrał skarżącemu dokumentu prawa jazdy, który cały czas pozostaje w jego posiadaniu. W tych okolicznościach, absurdalna była dla skarżącego konieczność występowania o zwrot prawa jazdy.
Skarżący podniósł nadto, że nie został poinformowany o konieczności złożenia wniosku o zwrot prawa jazdy w ciągu roku od dnia jego zatrzymania pod rygorem konieczności złożenia ww. egzaminu. Na poparcie prezentowanego przez siebie stanowiska o braku podstaw do kierowania na sprawdzenie kwalifikacji, skarżący przywołał przykłady z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz wojewódzkich sądów administracyjnych. W ocenie skarżącego, skoro okres pozbawienia prawa jazdy znajduje potwierdzenie w decyzji Starosty i nie przekroczył roku to nie ma podstaw do uzależnienia zwrotu prawa jazdy od uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu sprawdzającego kwalifikacje kierowcy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r., poz. 259, zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Kontrola sądowoadministracyjna została przeprowadzona na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga zasługuje na uwzględnienie
Zgodnie z art. 102 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. (publ. jak wcześniej wskazano), zwrot zatrzymanego prawa jazdy następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej. Jeżeli jednak od dnia zatrzymania prawa jazdy upłynął okres przekraczający rok, warunkiem wydania prawa jazdy jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Jak z kolei wynika z art. 49 ust.1 pkt 3 b u.k.p., sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była pozbawiona na okres przekraczający rok. W takim przypadku, zgodnie z art. 49 ust. 2 ustawy, prawo jazdy wydaje się po złożeniu, z wynikiem pozytywnym, odpowiedniego do rodzaju uprawnienia egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje.
Treść ww. przepisów nie pozostawia wątpliwości, że warunek zwrotu zatrzymanego prawa jazdy w postaci złożenia egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje kierowcy aktualizuje się w sytuacji, gdy od dnia zatrzymania prawa jazdy upłynął okres przekraczający rok.
Spór w niniejszej sprawie koncentrował się na tym, czy w sprawie zaistniały podstawy do uzależnienia zwrotu skarżącemu prawa jazdy od uzyskania przez niego pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji.
Jeżeli od dnia zatrzymania prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem upłynął okres przekraczający rok, warunkiem wydania prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Ustawodawca wskazał zatem, że przesłanką do skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji jest upływ okresu przekraczającego rok liczony od dnia zatrzymania prawa jazdy. Interpretując tę przesłankę nie można pominąć jednak tego, że treść art. 102 ust. 2 u.k.p. w pełni koresponduje z przepisem art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p. stanowiącym, że sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem, którego była "pozbawiona" na okres przekraczający rok. Przy czym podkreślić należy, że – zgodnie z wyrażanym na gruncie orzecznictwa sądowoadministracyjnego poglądem, który tutejszy Sąd podziela - wyłącznie okres faktycznego pozbawienia prawa jazdy wynikający wprost z określonych tytułów prawnych jak wyrok, postanowienie czy decyzja administracyjna przesądza o terminie pozbawienia prawa jazdy, a nie czas, w jakim w rzeczywistości osoba pozostawała bez prawa jazdy (por. wyroki: NSA z 24 października 2012 r. sygn. akt I OSK 24/12, WSA w Gdańsku z 19 października 2017r. sygn. akt III SAB/Gd 38/17 - dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).
Koniecznym jest więc wyraźne rozróżnienie wskazanych powyżej okresów, tj. okresu pozbawienia prawa jazdy określonego w konkretnym tytule prawnym (np. decyzji administracyjnej) oraz okresu przez jaki dana osoba rzeczywiście pozostaje bez prawa jazdy (tj. od momentu faktycznego zatrzymania prawa jazdy do momentu jego zwrotu). Wykładnia przepisu art. 102 ust. 2 u.k.p. dokonana przy uwzględnieniu treści art. 49 ust. 1 pkt 4 lit. b u.k.p. prowadzi zatem do wniosku, że zwrot prawa jazdy uzależniony jest od uzyskania pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji wyłącznie w sytuacji, gdy okres na jaki dana osoba została pozbawiona prawa jazdy na podstawie określonego tytułu prawnego, przekracza rok.
Skutku tego natomiast nie wywołuje jedynie czas w jakim osoba w rzeczywistości pozostawała bez prawa jazdy, tj. okres od dnia faktycznego zatrzymania prawa jazdy do momentu jego zwrotu. Zauważyć należy jednocześnie, że okres ten, zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego, jest co do zasady dłuższy, niż stwierdzony tytułem prawnym okres pozbawienia prawa jazdy i nie pokrywa się z nim, a wynika to chociażby z konieczności dopełnienia przez stronę stosownych formalności takich jak np. złożenie wniosku o zwrot prawa jazdy, co do którego ustawodawca nie określił nawet terminu jego złożenia. Nie ma zatem podstaw prawnych aby dany okres uwzględniać obok okresu zatrzymania prawa jazdy stwierdzonego stosownym tytułem prawnym i tym samym de facto go wydłużać, a następnie uzależniać od tego konieczność zdania egzaminu państwowego na prawo jazdy.
Koniecznymi przesłankami zwrotu zatrzymanego prawa jazdy są zatem - ustanie przyczyny zatrzymania i uiszczenie opłaty ewidencyjnej. Niezbędnym warunkiem jest również posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdami, bowiem zwrot dokumentu prawa jazdy dokonywany jest z założeniem, że dana osoba posiada uprawnienia do kierowania pojazdami.
Konsekwencją przyjęcia odmiennej koncepcji, byłaby bowiem sytuacja, w której strona ponosiłaby konsekwencje np. przedłużających się postępowań sądowych lub administracyjnych, czy też określonych okoliczności życiowych (np. choroba, pobyt w szpitalu, wyjazd za granicę) uniemożliwiających złożenie wniosku o zwrot prawa jazdy w terminie nieprzekraczającym roku od dnia zatrzymania prawa jazdy. W związku z powyższym, nie może ulegać wątpliwości, że zgodnie z wolą racjonalnego ustawodawcy, okres zatrzymania prawa jazdy, istotny dla możliwości prawidłowego stosowania art. 102 ust. 2 i art. 49 ust.1 pkt 3 lit. b u.k.p., powinien mieć oparcie w decyzji administracyjnej, wyroku czy postanowieniu.
W niniejszej sprawie okres pozbawienia skarżącego prawa jazdy znajduje potwierdzenie w konkretnym tytule prawnym, jakim jest decyzja Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. (k. 9 akt adm. organu I instancji), na podstawie której w oparciu o art. 102 ust. 1 pkt 4 zatrzymano skarżącemu prawo jazdy na okres 3 miesięcy - od [...] czerwca 2021 r. do [...] września 2021 r. włącznie. Z powyższego wynika więc, że okres pozbawienia skarżącego prawa jazdy – wbrew stanowisku organów – nie przekroczył rocznego okresu, o którym stanowi art. 102 ust. 2 w zw. z art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p. Z akt sprawy nie wynika jednocześnie aby na gruncie sprawy zaistniały jakiekolwiek inne przesłanki ku temu, aby wniosek skarżącego rozpatrzyć negatywnie.
W związku z tym odmowa przez organy orzekające zwrotu prawa jazdy wyłącznie z uwagi na błędną wykładnię przepisów i związane z tym nieprawidłowe uznanie, że zwrot prawa jazdy skarżącemu uzależniony jest od uzyskania przez niego pozytywnego wyniku egzaminu państwowego, prowadzi do wniosku, że uchybienie to miało istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy. Stwierdzić należy zatem, że organy obu instancji, dokonując błędnej wykładni ww. przepisów i w sposób nieuprawniony uznając, że istotnym w sprawie z punktu widzenia art. 102 ust. 2 u.k.p. jest okres rzeczywistego pozostawania skarżącego bez prawa jazdy – naruszyły mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego i w konsekwencji wydały rozstrzygnięcia wadliwe w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Wobec powyższego, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. (pkt 1 sentencji wyroku).
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię mających zastosowanie w sprawie przepisów.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę uiszczonego w sprawie wpisu (pkt 2 sentencji wyroku).