Uzasadnienie
Pismem z dnia 26 października 2016 r. G.S. – dalej skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na postanowienie [...] Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] października 2016 r., nr [...] w przedmiocie obowiązku dostarczenia ekspertyzy budynku mieszkalnego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2016 r. o sygn. akt II SA/Bd 1456/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zwolnił skarżącą od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie.
Referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy wskazał, że skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Konieczność przyznania prawa pomocy skarżąca uzasadniła trudną sytuacją finansową. Podała, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Ma na utrzymaniu małoletniego syna w wieku 17 lat. Wraz z synem utrzymuje się z zasiłku stałego, rodzinnego oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości [...] zł netto miesięcznie. Ponadto podała, że posiada ½ udziału we współwłasności domu o powierzchni [...] m2. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. We wniosku podała również, że cały swój dochód przeznacza na bieżące utrzymanie tj. żywność, odzież, środki czystości, media.
Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, referendarz sądowy zaakcentował fakt, iż sytuacja majątkowa skarżącej jest trudna. Stwierdził jednakże, iż ustanowienie pełnomocnika na obecnym etapie nie jest obowiązkowe i konieczne, ponieważ jak wynika z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Skarżąca G.S. ponownie wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, powołując się na tożsame argumenty jak w poprzednim wniosku.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 stycznia 2017 r. odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 grudnia 2016 r. Rozstrzygnięcie swoje oparł na normie zawartej w art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – zwanej dalej "p.p.s.a."), który stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Opierając się na ww. normie, referendarz sądowy stwierdził, że obecny wniosek skarżącej odpowiada swoją treścią poprzedniemu wnioskowi, a sytuacja materialno-finansowa skarżącej od dnia [...] grudnia 2016 r. nie uległa zmianie, a zatem brak było podstaw do zmiany bądź uchylenia rozstrzygnięcia z dnia 2 grudnia 2016r.
Pismem z dnia [...] lutego 2017 r. skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 27 stycznia 2017 r. powołując się na swoją trudną sytuację materialną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.).
Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje.
Rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na treść art. 165 oraz art. 170 p.p.s.a., ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (postanowienie NSA z 25 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 654/08, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ – dalej: CBOSA).
W niniejszej sytuacji ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, po prawomocnym rozpoznaniu wniosku poprzedniego, został on przez referendarza sądowego potraktowany jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia z 2 grudnia 2016 r. w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.".
Stosownie do powyższego przepisu postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zmianę okoliczności faktycznych, jakie Sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Jako że uwarunkowania prawne nie uległy zmianie, podstawą do zmiany postanowienia z 2 grudnia 2016 r. mogła być jedynie istotna (uzasadniająca przyznanie prawa pomocy) zmiana okoliczności faktycznych związanych z sytuacją materialną skarżącej.
Złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje Sądu do ponownej oceny sytuacji materialnej Wnioskującej w kontekście przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., lecz na porównaniu sytuacji przedstawionej w dwóch wnioskach, a następnie oceny, czy nastąpiła zmiana okoliczności, a jeśli tak, czy jest ona istotna (czy uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie). W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się ponownie o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, zmiana postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. nie będzie możliwa.
Uwzględniając powyższe Sąd za właściwą uznał ocenę wyrażoną przez referendarza w kwestionowanym postanowieniu, że ponowny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy wraz z nadesłanym oświadczeniem nie wskazuje na zmianę okoliczności faktycznych, ani też prawnych, które uzasadniałyby przyznanie skarżącej prawa pomocy na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. W związku z tym nie ma podstaw do zmiany postanowienia z 2 grudnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika.
Uwzględniając powyższe uwagi oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.– utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego.