Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2023 r., nr [...] Wójt Gminy O., działając na podstawie art. 2 pkt. 2, art. 17 ust. 1 pkt. 4, ust. 1b, ust. 3, ust. 5 pkt. 2 lit. a, art. 20 ust. 3, art. 23 ust. 2, ust. 4, art. 24 ust. 1, ust. 2, art. 24 ust. 4, art. 26, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2023 r., poz. 390 z późn. zm.), § 1, § 2. § 4. § 11 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 6 lipca 2023 r., w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1340) w związku z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. 2023 r., poz. 775 z późn. zm.), orzekł o odmowie przyznania D. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną - mężem A. G..
W uzasadnieniu decyzji, organ wskazał, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mężem, bowiem od 2014 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, od 2015r. nie podejmuje zatrudnienia, przy czym na swój wniosek została wykreślona z listy osób bezrobotnych oraz nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności.
Ponadto podano, że A. G., pozostający w związku małżeńskim, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] sierpnia 2023 r. ze wskazaniem, że niepełnosprawność istnieje od 60-go roku życia, a ustalony stopień datuje się od [...] lipca 2023 r., tj. w wieku 60 lat natomiast orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS nr [...] z dnia [...] sierpnia 2023 r. orzeczono o całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia [...] lutego 2023 r., tj. od wieku 59 lat. Nadal pozostaje w zatrudnieniu w E. N. E. sp. z o.o., pozostając na zwolnieniu chorobowym.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił również, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie łącznie wszystkich przesłanek wymienionych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a wystąpienie chociaż jednej przesłanki negatywnej skutkuje wydaniem decyzji odmownej - niezgodnej z żądaniem strony. Z uwagi na wystąpienie przesłanki negatywnej zdefiniowanej w art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r. - powstania niepełnosprawności w wieku 60 lat oraz pozostawanie w związku małżeńskim organ orzekł o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia.
W odwołaniu od powyższej decyzji D. G. wskazała, że nie zgadza się z decyzją organu pierwszej instancji, dlatego wnosi o jej uchylenie.
W ocenie odwołującej, odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim jest krzywdząca i niezgodna z zapisami Konstytucji RP. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła także naruszenie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez nieuwzględnienie okoliczności, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2023 r., nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało na brak możliwości odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że niepełnosprawność męża strony powstała w wieku 60 lat, gdyż w oparciu o wyrok TK dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związanego z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności.
Odnosząc się natomiast do drugiej przesłanki, na której zaistnienie wskazał organ pierwszej instancji odmawiając stronie przyznania wnioskowanego świadczenia (tj. przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) ponieważ niepełnosprawny A. G. pozostaje w związku małżeńskim z D. G., nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, Kolegium wyjaśniło, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. - stanowiący, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - dotyczy tylko innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stosunku do osoby niepełnosprawnej ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się oświadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka będącego osobą niepełnosprawną.
Tylko taka wykładnia art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest właściwa, gdyż w przeciwnym razie wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Pogląd ten należy uznać za ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyroki NSA: z 14 grudnia 2018 r. sygn.. akt I OSK 3539/18, z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. I OSK 2623/12).
W ocenie składu orzekającego Kolegium, w niniejszej sprawie nie zachodzi natomiast bezpośredni i ścisły związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez D. G. pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem. Niekwestionowana i bezsporna w sprawie jest okoliczność, że strona sprawuje opiekę nad wymagającym tego członkiem najbliższej rodziny. Wskazać należy, że co prawda "rezygnacja z zatrudnienia" nie oznacza jedynie faktycznego zaprzestania wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., czy rezygnacji z realnej propozycji takiej pracy, ale także oznacza niepodejmowanie zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, to jednak trudno przyjąć, aby strona, która pracowała ostatnio osiem lat temu, zaczęła nie podejmować pracy w związku z opieką nad małżonkiem. Takie wnioskowanie byłoby nielogiczne, sprzeczne z zasadami racjonalnego myślenia i sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego.
Ponadto, zakres opieki opisanej w oświadczeniu strony, czy też wywiadzie - to czynności, które w zasadzie wykonuje się w każdym domu, nie tylko w którym mieszka osoba chora lub małoletnia (przygotowywanie posiłków, podanie tabletek, pomoc przy myciu i ubieraniu się, zawożenie do lekarzy specjalistów, załatwianie spraw urzędowych, sprzątanie). Podane czynności w większości i tak muszą być wykonane bez względu na to, czy w rodzinie jest osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymagająca opieki, czy też nie ma takiej osoby.
Zdaniem organu odwoławczego, istotnym jest, że wnioskująca od 1 czerwca 2015 r. nie podejmowała zatrudnienia i jak wynika z akt (z wywiadu środowiskowego i oświadczenia wnioskującej z dnia [...] sierpnia 2023 r.) przed chorobą męża nie pracowała, zajmowała się domem, a pracował tylko A. G.. Mąż strony ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności od [...] lipca 2023 r. oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji od [...] lutego 2023 r., natomiast odwołująca pozostaje bierna zawodowo de facto od ośmiu lat i jak wynika z akt sprawy miała wcześniej również znaczne okresy braku aktywności zawodowej (m.in. od [...] listopada 1996 r. do [...] lutego 2011 r.).
Mając na względzie wiek wnioskującej (55 lat), brak wykazania jakichkolwiek obiektywnych przyczyn niepodejmowania zatrudnienia po 2015 r., a także wykreślenie z rejestru osób bezrobotnych na wniosek strony, w zestawieniu z okolicznością, iż chorujący na nowotwór A. G. jest leczony stosunkowo od niedawna, bo od lutego 2023 r. - budzi poważne i uzasadnione wątpliwości co do faktycznych powodów niepodejmowania przez stronę zatrudnienia i tym samym uniemożliwia stwierdzenie, że w sprawie zaistniał związek przyczynowo - skutkowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W skardze do Sądu D. G. zarzuciła decyzji organu odwoławczego naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W uzasadnieniu podniesionego zarzutu skarżąca wskazała, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa w ocenie skarżącej wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 16 września 2021 roku wydanym w sprawie III SA/Gd 577/21 wskazał, jak należy rozumieć zawarty przez ustawodawcę w ustawie o świadczeniach rodzinnych zwrot stałej oraz długotrwałej opieki.
W judykacie tym Sąd zważył, iż "warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019r., sygn. akt II SA/Rz 535/19).
Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić".
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje istnienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem, a więc, czy istotnie skarżąca nie podejmuje lub zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem.
Wskazać trzeba, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa".
Dla uznania opieki za spełniającą te kryteria istotny jest jej charakter, niezbędność oraz adekwatność do stanu zdrowia i niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, które z uwagi na swą intensywność wykluczają podjęcie przez opiekuna zajęcia zarobkowego (bądź zmuszają go do rezygnacji z niego). Konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza jednak, że opieka lub pomoc musi być tyle absorbująca czasowo w sensie krótkoterminowym (dobowym) jak i długoterminowym (miesięcy, lat), że wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo – skutkowy nie istnieje.
Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ustalić, czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.
Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie.
Należy też zaznaczyć, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości organów, że skarżąca jest osobą zobowiązaną do alimentacji wobec swojego małżonka, legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki. Organ zakwestionował natomiast związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem.
Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo – skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj, bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).
Jak wynika z orzeczenia Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] sierpnia 2023 r., nr [...], A. G. jest całkowicie niezdolny do pracy do dnia [...] sierpnia 2025 r. oraz jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do dnia [...] sierpnia 2024 r. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności również wynika, że orzeczenie wydano do dnia [...] sierpnia 2024 r. Data powstania niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji to [...] lutego 2023 r. Ustalono również, że A. G. nadal pozostaje w zatrudnieniu w E. N. E. sp. z o.o., pozostając na zwolnieniu chorobowym. Był on hospitalizowany w związku z operacją onkologiczną.
W przeprowadzonym w dniu [...] września 2023 r. wywiadzie środowiskowym pracownik socjalny ustalił, że skarżąca nie pracuje, zajmuje się domem. Strona także nie pracowała bezpośrednio przed chorobą męża, a od czasu jego zachorowania na nowotwór (guza mózgu) sprawuje nad nim opiekę. Po operacji usunięcia guza, stan zdrowia małżonka wnioskującej uległ zmianie poprzez ograniczenie samodzielności w codziennym funkcjonowaniu. W wywiadzie strona podała, że mąż wymaga pomocy w większości aspektów życia codziennego, tj. przygotowaniu posiłków, podaniu leków, pomocy w codziennej higienie i pielęgnacji, pomocy w ubieraniu, dowozie i obecności podczas wizyt lekarskich, załatwianiu spraw urzędowych. Z oświadczenia strony wynika, że opiekuje się mężem całodobowo, a bez jej pomocy A. G. nie byłby w stanie samodzielnie funkcjonować.
Z powyższego wynika, że zakres opieki opisanej w oświadczeniu strony czy wywiadzie to czynności, które w zasadzie wykonuje się w każdym domu, nie tylko w którym mieszka osoba chora lub małoletnia (przygotowywanie posiłków, podanie tabletek, pomoc przy myciu i ubieraniu się, zawożenie do lekarzy specjalistów, załatwianie spraw urzędowych, sprzątanie). Podane czynności w większości i tak muszą być wykonane bez względu na to, czy w rodzinie jest osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymagająca opieki czy też nie ma takiej osoby. Nie można zatem tych czynności uznać za związane ze stałą i długotrwałą opieką przez stronę nad osobą niepełnosprawną w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Jeżeli chodzi o aktywność zawodową skarżącej, to odnotowania wymaga, iż od [...] czerwca 2015 r. strona nie podejmowała zatrudnienia i jak wynika z akt (z wywiadu środowiskowego i oświadczenia wnioskującej z dnia [...] sierpnia 2023 r.) przed chorobą męża nie pracowała, zajmowała się domem, a pracował tylko A. G.. Mąż strony ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności od [...] lipca 2023 r. oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji od [...] lutego 2023 r., natomiast odwołująca pozostaje bierna zawodowo od ośmiu lat i jak wynika z akt sprawy miała wcześniej również znaczne okresy braku aktywności zawodowej (m.in. od [...] listopada 1996 r. do [...] lutego 2011 r.). Niewątpliwie nie można podważać prawa do uzyskania świadczenia nawet w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) jest na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną.
W okolicznościach niniejszej sprawy słusznie jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę, iż mając na względzie wiek wnioskującej - 55 lat, brak wykazania jakichkolwiek obiektywnych przyczyn niepodejmowania zatrudnienia po 2015 r., a także wykreślenie z rejestru osób bezrobotnych na wniosek strony w zestawieniu z okolicznością, iż chorujący na nowotwór małżonek jest leczony stosunkowo od niedawna, bo od lutego 2023 r., a także fakt, że okres pooperacyjny jest okresem przejściowym, istnieją poważne i uzasadnione wątpliwości co do faktycznych powodów niepodejmowania przez stronę zatrudnienia i tym samym uniemożliwia to stwierdzenie, że w sprawie zaistniał związek przyczynowo - skutkowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W ocenie Sądu, powyższy zakres opieki faktycznie sprawowanej nad mężem, nie stoi na przeszkodzie w podjęciu przez skarżącą pracy, choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia miało związek przyczynowy z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Mając na uwadze powyższe ustalenia, w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącej i jej męża w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast, jak zasadnie uznał organ, odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad mężem.
Należy podkreślić, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki musi istnieć związek przyczynowo - skutkowy. Takiego związku przyczynowo – skutkowego Sąd nie dopatrzył się w sytuacji skarżącej. Należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu dla osób niepodejmujących zatrudnienia. Pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego współmałżonkom jest ich wzajemną powinnością, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Nieuzasadniony jest więc zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W związku z tym należy uznać, że w świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych, skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.
Nieuzasadnione zatem są zarzuty odnośnie do naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.