Uzasadnienie
Burmistrz S. K. działając na podstawie art. 2 i 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r., poz.1692 ze zm., zwanej w skrócie "u.d.w."), decyzją z [...] listopada 2022 r. nr [...] odmówił J. B. (tj. Skarżącej) przyznania dodatku węglowego.
Burmistrz podniósł, że w złożonej [...] lipca 2022 r. deklaracji dotycząca źródeł ciepła i spalania paliw Skarżąca wskazała, że jej źródłem ciepła jest kocioł na paliwo stałe, a stosowanym paliwem jest drewno kawałkowe. Dopiero w następnej deklaracji, z [...] sierpnia 2022 r., Skarżąca wskazała, że spalanym paliwem jest węgiel i paliwa węglopochodne. Ponieważ jednak deklaracja ta została złożona już po [...] sierpnia 2022r. i nie dotyczy źródła ciepła/spalania paliw uruchomionego po [...] lipca 2022 r. – to zdaniem Burmistrza w świetle art. 2 ust. 1 u.d.w. zachodzi negatywna przesłanka przyznania dodatku węglowego.
W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca podniosła, że pali węglem, drewno jest paliwem pomocniczym, a w deklaracji nie zaznaczyła, że pali także węglem, gdyż sądziła, iż może zaznaczyć tylko jedną pozycję spośród wymienianych w deklaracji paliw. Podniosła, że pomimo jej prośby nikt nie przyjechał, aby dokonać oględzin celem potwierdzenia jej oświadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] grudnia 2022 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza.
Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i 3 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje jeżeli są spełnione jednocześnie następujące warunki:
- a) głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego wnioskodawcy jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe,
- b) wskazane przez wnioskodawcę źródło ogrzewania jest zasilane węglem kamiennym, brykietem lub peletem zawierającym co najmniej 85 % węgla kamiennego,
- c) wskazane przez wnioskodawcę źródło ogrzewania musi być wpisane lub zgłoszone do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (w skrócie "CEEB"), o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz centralnej ewidencji emisyjności budynków,
- d) co do zasady wpisanie bądź zgłoszenie głównego źródła ogrzewania do CEEB, uprawniające do otrzymania dodatku węglowego, powinno być zrealizowane do 11 sierpnia 2022 r. (z wyjątkiem nowych źródeł ogrzewania wpisanych/zgłoszonych po raz pierwszy do CEEB),
- e) zgodnie z nowelizacją ustawy o dodatku węglowym obowiązującą od 3 listopada 2022 r. (m.in. dodany art. 2 ust. 15g) dodatek węglowy przysługuje także wówczas, gdy źródło ogrzewania zostało zgłoszone lub wpisane do CEEB po 11 sierpnia 2022 r. alby gdy w ogóle nie zostało wpisane/zgłoszone do CEEB, a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.d.w.
Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie deklaracja wskazująca na paliwo w postaci węgla kamiennego, brykietu lub peletu zawierającego co najmniej 85 % węgla kamiennego – została złożona po terminie ustawowym, to po 11 sierpnia 2022r.
Kolegium stwierdziło, że nowelizacja u.d.w. z 3 listopada 2022 r. nie wprowadziła odmiennej regulacji w przypadku, gdy deklaracja do CEEB nie została złożona w terminie ustawowym, a następnie strona dokonała zmiany danych składając kolejną deklarację po [...] sierpnia 2022 r., przy czym zmiana jest dokonywana wyłącznie w celu nabycia prawa do dodatku węglowego. Ponadto zdaniem Kolegium popełniona przez stronę pomyłka przy wypełnieniu deklaracji nie może stanowić podstawy do odstąpienia od stosowania ww. przepisów prawa.
W skardze do Sądu J. B., kwestionując decyzję Kolegium podniosła, że wskutek odmowy przyznania dodatku węglowego i upływu terminu na złożenie wniosku o dodatek na drewno kawałkowe została pozbawiona zarówno dodatku na węgiel jak też na drewno.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Materialnoprawną podstawę orzekania przez organy w niniejszej sprawie stanowił art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym (w skrócie "u.d.w."), zgodnie z którym dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Z przytoczonego przepisu wynika, że koniecznym do spełniania warunkiem dla otrzymania dodatku węglowego jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ogrzewania) przez wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. urządzenie grzewcze, to jest: kocioł na paliwo stałe, kominek, kozę, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnię, kuchnię węglową lub piec kaflowy, w których spalane jest paliwo stałe, czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 u.d.w. węgiel kamienny, brykiet lub palet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.
W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że źródłem ogrzewania w gospodarstwie domowym Skarżącej jest kocioł na paliwo stałe. Nie jest także sporne, że według złożonej przez Skarżącą [...] lipca 2002 deklaracji do CEB w kotle tym spalane jest drewno kawałkowe, natomiast według deklaracji wypełnionej [...] sierpnia 2022 r. stosowanym przez Skarżącą paliwem jest zarówno drewno kawałkowe jak też "węgiel i paliwa węglopochodne".
W tej sytuacji organy obu instancji wyszły z założenia, że skoro zgodnie z art. 2 ust. 3 u.d.w. uprawnionymi do dodatku węglowego są osoby prowadzące gospodarstwo domowe, którego głównym źródłem ciepła jest spalanie węgla kamiennego, brykietu lub peletu zawierającego co najmniej 85% węgla kamiennego, zaś w deklaracji CEEB złożonej przed [...] sierpnia 2022 r. wskazano jako rodzaj paliwa "inny rodzaj biomasy", to wnioskowany dodatek się nie należy.
W istocie, zgodnie z art. 2 ust. 15 u.d.w. wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków. Powyższy przepis nadaje zatem szczególną rolę oświadczeniom strony zawartym w deklaracji CEEB. Organy obu instancji błędnie jednakże uznały, że oświadczenie to, o ile zostało złożone przed 11 sierpnia 2022 r., jest jedynym źródłem ustalania stanu faktycznego i nie może być zmianie lub weryfikowane.
W kontrolowanej sprawie organy nie wzięły pod uwagę przepisów zawartych w art. 2 ust. 15 a-15e u.d.w. Przepisy te zostały dodane mocą art. 50 ust. 1 pkt g ustawy z dnia 19 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1967 - dalej "ustawa zmieniająca"). Zgodnie z art. 64 ustawy zmieniającej weszła ona w życie z dniem następującym po dniu jej ogłoszenia, co nastąpiło w dniu [...] września 2022 r. W myśl zaś art. 52 ww. ustawy do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzonych na postawie ustawy o dodatku węglowym stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą zmieniającą. Dodane nowelizacją przepisy, wobec wszczęcia postępowania z wniosku Skarżącej z [...] sierpnia 2022 r. miały bez wątpienia zastosowanie w sprawie.
Zgodnie z art. 2 ust. 15a u.d.w. dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności:
- 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519);
- 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie:
- a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140),
- b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140),
- c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202, 1692 i 2687),
- d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561 i 2456);
- 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191).
Treść powyższego przepisu jednoznacznie zatem wskazuje, że o ile deklaracja CEEB jest podstawowym dokumentem, na podstawie którego organ dokonuje weryfikacji wniosku o przyznanie dodatku węglowego, to nie jest to jedyny dowód w sprawie podlegający uwzględnieniu. Organ może weryfikować wniosek w oparciu o dokumenty wskazane przykładowo w art. 2 ust. 15a u.d.w. Jest to katalog otwarty, nie wyklucza on zatem innych dowodów pozwalających na ustalenie okoliczności istotnych dla wyniku sprawy o przyznanie świadczenia. Takim dowodem z pewnością będzie treść ewentualnych dokumentów przedkładanych przez stronę na okoliczność wykazania, że spełnia ona warunki do przyznania dodatku węglowego.
Druga ważna nowelizacja do ustawy o dodatku węglowym wprowadzona została mocą ustawy z 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236). Weszła ona w życie od 3 listopada 2022 r. i w świetle jej art. 31 ust. 1, podobnie jak ww. nowelizacja z 19 września 2022 r. ma zastosowanie do postępowań wszczętych i niezakończonych przed tym dniem, a zatem również do sprawy niniejszej, którą zakończono zaskarżoną decyzją wydaną [...] grudnia 2022 r. Na skutek rzeczonej nowelizacji do art. 2 u.d.w. dodano ust. 15f i 15g. W treści ust. 15f określono, że w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową.
W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Zgodnie natomiast z ust. 15g, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia [...] sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust.
1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji.
Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z 5 maja 2023 r., sygn. II SA/Gl 210/23, LEX nr 3555012), że z treści zaprezentowanych wyżej unormowań nowelizujących ustawę o dodatku węglowym wynika jasno, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie, a w szczególności do ustalenia rzeczywistego źródła ciepła wykorzystywanego w jej gospodarstwie domowym. Cel tych przepisów polega więc niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia pieniężnego gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe.
Warto przy tym zwrócić uwagę, że w świetle wspomnianych regulacji dodatek węglowy może zostać przyznany nawet osobie, która nie złożyła wniosku o jego wypłatę, a spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy (art. 2 ust. 15f), jak i takiej, w przypadku której główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (art. 2 ust. 15g). W tym kontekście nie budzi wątpliwości, że sporny dodatek tym bardziej może zostać przyznany osobie, która - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – wskazała rodzaj paliwa spalanego w głównym źródle ogrzewania w wyniku korekty wcześniej złożonej deklaracji, nawet jeżeli korekta nastąpiła po [...] sierpnia 2022 r.
Organy obu instancji, powołując się wyłącznie na treść deklaracji z CEEB sprzed [...] sierpnia 2022 r., całkowicie pominęły twierdzenia Skarżącej co do tego, że paliwem wykorzystywanym w kotle ogrzewającym jej gospodarstwo domowe jest węgiel. Organy nie wezwały Skarżącej o ewentualne dodatkowe wyjaśnienia w tym zakresie, np. poprzez przedłożenie dokumentacji dotyczącej wykorzystywanego pieca; Kolegium nie odniosło się także do proponowanego przez Skarżącą dowodu z oględzin. W obliczu zasadniczej wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy organy nie przeprowadziły ponadto wywiadu środowiskowego, do czego upoważniał je art. 2 ust. 15b u.d.w.
Wskazane uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wobec czego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) Sąd uchylił decyzje organów obu instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę organ dokona ustaleń co do przesłanek warunkujących przyznanie przedmiotowego świadczenia uwzględniając wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku. W tym zakresie niezbędne będzie powtórne poddanie ocenie twierdzenia Skarżącej oraz znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów, a w razie wątpliwości, przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w trybie art. 2 ust. 15b u.d.w. celem weryfikacji oświadczeń Skarżącej o wykorzystywanym źródle ogrzewania.