Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (SKO) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza L. z dnia [...] r., którą odmówiono A. K. - skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym M. K..
Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
W dniu 29 października 2013 r. skarżąca wystąpiła do Burmistrza L. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. K. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Decyzją z dnia [...] r. - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267) – dalej:,,kpa" oraz art. 3, art. 17, art. 20, art. 29 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) – Burmistrz L. odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawczyni nie jest związana alimentacją wobec M. K. ponieważ nie jest z nim spokrewniona. Tym samym, z uwagi na określony ustawowo krąg osób którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, w której znajduje się wnioskodawczyni, mimo sprawowania przez nią opieki brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Od decyzji organu I instancji skarżąca wniosła odwołanie, podnosząc że od 2010 r. ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, składkę zdrowotną oraz składkę chorobową składając po raz trzeci wniosek, a organ jej odmawia twierdząc, że ustawodawca nie przewiduje pomocy finansowej. Jej zdaniem, organ nie respektuje orzeczeń sądowych. Podała, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rodzinnego we Włocławku z dnia 8 lipca 1992 r. została ustanowiona opiekunem prawnym M. K. gdyż matka zmarła przy porodzie. Ojciec biologiczny dziecka T. S. - jej brat nigdy nie interesował się dzieckiem. Jej zdaniem była i jest matką M. K.. Powołując się na przepisy KRiO wskazała, że gdy małoletni osiągnie pełnoletniość, dziecko należy oddać prawowitym rodzicom - w tym przypadku jej jako ustawowemu rodzicowi. M. K. cały czas pozostaje pod jej opieką, a sąd nie odebrał dziecka za zaniedbania. Żądała wypłaty należnego świadczenia pielęgnacyjnego oraz składek: chorobowej i rentowej od 21 kwietnia 2010 r. wraz z należnymi odsetkami ustawowymi.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tej decyzji, organ odwoławczy podał, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2013 r., poz.1456) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast po myśli art. 17 ust. 1a tejże ustawy osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
SKO wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne to przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Organ podał, że skarżąca opiekuje się chorym M. K.. Wymieniony jest osobą obcą dla strony i na stronie nie ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu ustawy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Strona faktycznie opiekuje się chorym M. K., jednakże jest to osoba dorosła, posiadającą pełną zdolność do czynności prawnych, której skarżąca nie przysposobiła, ani nie wystąpiła o jej przysposobienie.
Zgodnie z treścią art. 3 pkt 14 cytowanej ustawy, opiekun faktycznego dziecka - jest wg tego przypisu osobą faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka.
SKO zaznaczyło, że w istniejącym stanie faktycznym i prawnym na uwzględnienie nie zasługuje okoliczność wskazana w odwołaniu przez stronę, że M. K. jest jej synem, wobec braku obowiązku alimentacyjnego po myśli art. 128 i nast. KRiO.
Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wskazując, że nie zgadza się z decyzją organu II instancji, którą zaskarża w całości. W uzasadnieniu skargi podniosła, że nigdy nie otrzymała żadnego wynagrodzenia za wychowywanie dzieci, a z chwilą przyjęcia dziecka do jej rodziny na podstawie wyroku Sądu we Włocławku przysposobiła M. K.. Z chwilą ukończenia przez niego 18 lat nabyła prawa matki. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w związku z chorobą, a M. K. jest chory od urodzenia. Skarżąca nie posiada żadnych dochodów i nie pracuje, gdyż zajmuje się chorym dorosłym dzieckiem, które ma czterokończynowe porażenie mózgowe. Skarżąca nie posiada także ubezpieczenia zdrowotnego, chorobowego. Ponadto stwierdziła zaniechanie urzędnicze i gnębienie jej rodziny, która podlega tylko ochronie prawnej wynikającej z Konstytucji RP.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zaważył, co następuje:
Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać rozstrzygnięcie zapadłe w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami prawa procesowego, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Nie może natomiast rozpoznać sprawy kierując się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej.
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności. W takiej sytuacji sąd administracyjny wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym, nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania, innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w ramach tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdza, że odpowiada ona prawu.
Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza L. z dnia [...]r. w sprawie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym M. K.. Z przedłożonych sądowi akt administracyjnych bezspornie wynika, że w dniu 29 października 2013 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. K.. Ponadto z akt wynika, że M. K. został uznany za niepełnosprawnego w stopniu znacznym bowiem na posiedzeniu w dniu 21 kwietnia 2008 r. został zaliczony przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe. W omawianym orzeczeniu wskazano, iż niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 3 kwietnia 2008 r.
Podstawą materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (cyt. na wstępie) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz.1548), która z dniem 1 stycznia 2013 r. zmieniła kryteria przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 – 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
- 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1a).
Nadto zgodnie z art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W oparciu o ww. przepisy kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie czy skarżąca była zobowiązana do sprawowania opieki nad M.K., a więc czy ciążył na niej obowiązek alimentacyjny w rozumieniu ustawy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodzić się należy z analizą przeprowadzoną przez organy administracji publicznej, z której wynika, że taki obowiązek na skarżącej nie ciążył i tym samym nie istniała podstawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zgodnie z treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. M.K. nie spełnia tego wymogu, ponieważ nie jest spokrewniony w linii prostej ze skarżącą.
Na marginesie należy wskazać, że postawa skarżącej wobec M. K. zasługuje na pełną aprobatę, jednakże należy podkreślić, że przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych mają charakter norm prawnych bezwzględnie obowiązujących, a to znaczy, że aby móc otrzymać świadczenie pielęgnacyjne to trzeba spełnić wszystkie zawarte w nim przesłanki.
Mając na uwadze powyższe orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), jak w sentencji wyroku.