Uzasadnienie
W dniu 31 marca 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) M. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Posiada dom o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, inną nieruchomość o powierzchni [...] ha. Miesięczny dochód gospodarstwa składający się ze świadczenia emerytalnego wynosi [...] zł. Poza tym oświadczył, że posiada oszczędności w kwocie [...] zł. Ponadto wskazał, że miesięcznie ponosi m.in. następujące wydatki: zakup lekarstw i wizyty u lekarza [...] zł, zakup żywności około [...] zł, zakup ubioru [...] zł, zakup środków czystości i higieny osobistej [...] zł, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, ścieki i śmieci [...] zł.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje
Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa (art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.).
Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tyko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Następuje w sytuacji, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.
W świetle przedstawionej przez zainteresowanego sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz możliwości płatniczych uznano, iż nie wykazał oni zasadności swojego wniosku. Z danych przedstawionych przez skarżącego wynika, że miesięczny dochód gospodarstwa składa się ze świadczenia emerytalnego i wynosi [...] zł. Tymczasem np. minimalne wynagrodzenie za pracę w 2015 r. wynosi 1.750,00 zł miesięcznie (vide: § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 września 2014 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2015 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 1220)) – tym samym nie spełnia wymagań zawartych w ww. przepisie.
Stwierdzić należy, że strona ponosi wydatki związane ze swym utrzymaniem, co nie jest kwestionowane. Z drugiej jednak strony wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych.
Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04 (niepubl.) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 p.p.s.a. Skarżący jak podano wyżej posiada dom, nieruchomość rolną, inną nieruchomość oraz oszczędności.
Warto również zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem winny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Zatem odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że nie może być tak, iż np. skarżący posiadając oszczędności odmawia zapłaty jednorazowej kwoty wpisu sądowego po to aby zainicjować postępowanie sądowoadministracyjne. Na tym etapie postępowania jest to bowiem jedyny koszt. Skarżący nie może przenosić kosztów swego postępowania na ogół podatników.
Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową mającą służyć osobą znajdującym się w takiej sytuacji, w której pomimo zarządzania swoim majątkiem z najwyższą starannością nie są oni w stanie pokryć kosztów sądowych. U skarżącego taka sytuacja nie zachodzi, ponieważ uzyskuje on regularnie stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego, ponosząc przy tym koszty swego utrzymania co nie jest zresztą kwestionowane, jednakże poza tym dysponuje oszczędnościami, które to należy traktować jako kapitał będący nadwyżką nad wydatkami. I z tej to właśnie nadwyżki powinien pokryć koszty sądowe.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.