Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...].07.2019 r., znak: [...] Dyrektor Zarządu Zlewni Wód [...] w P., działając na podstawie art. 191 ust. 1, ust. 2, ust. 4, ust. 5 w związku z art. 195, art. 196 ust. 1, ust. 2 art. 197 ust. 1 pkt 3 ust. 4, art. 191 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 4 i ust. 5, art. 240 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2268 ze zm.), oraz art. 104 i 107 § 1-3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), nakazał P. N. i D. N. (właścicielom działek o nr [...], obręb [...], gm. D., powiat [...]) przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego - rurociągu melioracyjnego Ř 800 mm (według ewidencji urządzeń melioracji wodnych oznaczonego jako r-VII), zlokalizowanego na działkach o nr [...], obręb [...], gm. D., powiat [...], poprzez wykonanie prac polegających na: udrożnieniu rurociągu poprzez usunięcie przeszkód wynikających z jego zasypywania w miejscach powstałych ubytków gruntu (lejów), oczyszczeniu istniejących studni melioracyjnych znajdujących się na trasie przedmiotowego rurociągu, swobodnym przepuszczeniu rurociągiem wód znajdujących się powyżej miejsca lokalizacji przedmiotowego rurociągu, wymianie uszkodzonych rur betonowych, z zachowaniem istniejących parametrów rurociągu melioracyjnego (średnica, spadek), uporządkowaniu terenu po przeprowadzeniu prac.
W uzasadnieniu decyzji orzekający organ podniósł, iż na terenie miejscowości D., gmina D., powiat [...] znajduje się urządzenie melioracji wodnych stanowiące według prowadzonej ewidencji rów, oznaczone jako r-VIII położony na działkach o nr [...] (obręb B., gm. D., powiat [...], 454/1 (droga powiatowa), w biegu którego znajduje się rurociąg melioracyjny Ř 800 mm zlokalizowany na działkach o nr [...] obręb [...], gm. D., powiat [...]. Rów r-VIII uchodzi do rzeki D. (działka o nr [...], obręb [...], gm. D., powiat [...].
Podczas przeprowadzonej przez Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego w C. w dniu [...] grudnia 2018 r. kontroli rurociągu przebiegającego przez grunty należące do Państwa N. (działki o nr [...], obręb [...], gm. D., powiat [...], w miejscu przebiegu urządzenia, nie stwierdzono żadnych zapadlisk, ani dziur w ziemi. Stwierdzono stagnującą wodę w trzech studniach znajdujących się na trasie rurociągu.
P. N., który uczestniczył w przedmiotowej kontroli oświadczył, że w momencie występowania jakichkolwiek ubytków gruntu w miejscu przebiegu rurociągu, w postaci zapadania się ziemi lub jej zarwania, niezwłocznie dokonywał zasypywania ziemią przedmiotowych miejsc, co jednocześnie prowadziło do zasypywania samego światła rurociągu. Dodatkowo oświadczył, że od kontroli w dniu [...] marca 2012r., przeprowadzonej przez PINB w C., nie dokonywał przeglądów okresowych przedmiotowego rurociągu, ani żadnych prac naprawczych. Jednocześnie nie przedstawił kontrolującemu żadnego protokołu z kontroli okresowej przedmiotowego rurociągu.
Organ I instancji wyjaśnił ponadto, że zgodnie z wypisami z ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę [...] - P. N. i D. N. są współwłaścicielami działek o nr [...] Na terenie przedmiotowych działek znajdują się zabudowania, natomiast w ziemi przebiega rurociąg melioracyjny Ř 800 mm.
Z analizy posiadanych dokumentów, zdaniem organu I instancji wynika, że przez ww. działki, które obecnie są własnością P. N. i D. N., a w latach wcześniejszych - stanowiły własność Skarbu Państwa, przebiega otwarty rów melioracyjny. Rów ten został zarurowany i zamieniony na rurociąg melioracyjny Ř 800 mm na początku lat pięćdziesiątych, z uwagi na bezpieczeństwo uczniów, którzy uczęszczali do nowego budynku szkoły znajdującego się na działce o nr [...], obręb [...], gm. D., powiat [...].
Aktualnie budynek "starej szkoły" znajdujący się na działce o nr [...], obręb [...], gm. D., powiat [...], posiada decyzję o pozwoleniu na użytkowanie, która była wynikiem przeprowadzonego przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. postępowania w sprawie zmiany sposobu użytkowania budynku szkoły na budynek o funkcji mieszkalno-agroturystycznej.
Organ I instancji zwrócił uwagę, że P. N. otwarcie oświadczył podczas kontroli przeprowadzonej przez Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego w C. w dniu [...] grudnia 2018 r., że od kontroli, która miała miejsce w dniu [...] marca 2012 r., nie utrzymywał rurociągu, co w konsekwencji doprowadziło do utraty funkcji przedmiotowego urządzenia wodnego znajdującego się na działkach o nr [...], obręb [...], gm. D., powiat [...] - będących jego własnością.
Pracownicy Nadzoru Wodnego w D. P. podczas wizji w terenie przeprowadzonej w dniu [...] maja 2019 r. stwierdzili, że rurociąg na działkach P. N. jest niedrożny i nie odprowadza wody opadowej i roztopowej zgromadzonej w rowie melioracyjnym r-VIII (działki o nr [...], obręb [...], gm. D., powiat [...], powodując rozlewisko na działkach przylegających bezpośrednio do niego jak i położonych w jego zlewni.
Biorąc powyższe pod uwagę, Dyrektor Zarządu Zlewni Wód [...] w P. stwierdził, że zasadne jest wydanie decyzji na podstawie art. 191 ust. 1 ustawy z dnia [...] lipca 2017 r. - Prawo wodne.
W odwołaniu od powyższej decyzji P. N. podniósł, iż zakupił nieruchomość, której dotyczy postępowanie, a wraz z nią rurociąg melioracyjny Ř 800 mm, tj. kolektor deszczowy i jak zapewniał stronę rzeczoznawca oraz notariusz, to urządzenie służy tylko do obsługi jego nieruchomości - tak też zapewniał sprzedający - Burmistrz D. - co poskutkowało brakiem obciążenia nieruchomości służebnością na rzecz innych osób.
Ponadto skarżący zwrócił uwagę, że Gmina D. zleciła ocenę stanu właścicielskiego owego rurociągu i uprawniony hydrolog wskazał obszar oddziaływania oraz stan właścicielski - jest nim marszałek województwa.
Strona odwołująca się wskazała również, że nie jest podmiotem zainteresowanym w rozumieniu art. 205 – Prawo wodne oraz, że na terenie gminy jest zarejestrowana spółka wodna.
Skarżący zwrócił też uwagę, że termin "utrzymanie". To nie to samo co odbudowa, dlatego w tej sytuacji mamy do czynienia z całkowitym zdekapitalizowaniem urządzenia melioracyjnego, a remont i odbudowa nie mieści się w definicji utrzymania.
Inne po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...].09.2019 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając wydaną decyzję organ odwoławczy zwrócił uwagę, że z posiadanych dokumentów wynika, iż przez działki o nr [...], obręb [...], gm. D., powiat [...], które obecnie są własnością P. N. i D. N., a w latach wcześniejszych stanowiły własność Skarbu Państwa, biegł rów, zaliczony do urządzeń melioracji szczegółowych. Na przełomie lat 50 i 60 XX wieku, w trakcie budowy budynku szkoły na działce o nr [...], obręb [...], gm. D., nastąpiła zabudowa koryta rowu R-F rurociągiem Ř 800 mm. Legalność jego wykonania nie była nigdy kwestionowana. Rów jako urządzenie może zostać odcinkowo zabudowany i taka zabudowa nie zmienia jednak charakteru rowu na kanalizację. Zabudowę rowu stanowią bowiem przepusty pod drogami oraz odcinki rurociągów na terenach zabudowanych, jak ma to miejsce w przypadku działek nr [...].
Wskazano również, że przedmiotowy rurociąg figurował w prowadzonej przez ówczesny Z. Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w S. Terenowy Odział w C. ewidencji jako urządzenie melioracji wodnych szczegółowych pomimo, że jego średnica jest większa niż 0,6 m. Przesłankę do takiego ujęcia w ewidencji mogło stanowić to, że zastąpienie na pewnym odcinku rowu rurociągiem nie ma wpływu na szerokość dna rowu przy jego ujściu, a tym samym nie pozbawia go statusu rowu jako urządzenia melioracji szczegółowych, natomiast sam rurociąg nie jest odrębnym urządzeniem melioracyjnym, lecz stanowi budowlę funkcjonalnie związaną z rowem (art. 73 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] lipca 2001 r. - Prawo wodne, obecnie art. 197 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne).
Odnosząc się zarzutów odwołania, organ II instancji oświadczył, że nie może zająć stanowiska w kwestii określenia wiedzy kupującego na temat nieruchomości obejmującej działki nr [...], obręb [...], gm. D., których nabycie nastąpiło w formie aktu notarialnego i zgodnie z art. 158 ustawy z dnia [...] kwietnia 1964 r. Kodeksu cywilnego nastąpiło przeniesienie własności. Jednocześnie skarżący w swoim odwołaniu przyznał, iż zakupił nieruchomość wraz rurociągiem.
Ponadto wskazano, że "Ocena hydrologiczna stanu wody na gruncie dz. nr [...]" opracowana w 2010 r. przez R. F. na zlecenie Urzędu M. w D. w uwagach końcowych wskazuje:
- 1. P. N. jako osobę, która naruszyła art. 29 ust. 1 pkt 1 ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia [...] lipca 2001 r. - Prawo wodne stanowiący, że właściciel gruntu nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ww. uprawniony hydrolog miał na myśli nieumiejętne zasypywanie miejsc uszkodzenia rurociągu),
- 2. realizującego prawo własności w imieniu Skarbu Państwa w świetle ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami, w porozumieniu z ZZMiUW w S. winni niezwłocznie usunąć awarię, tym samym zagrożenia z niej wynikające,
- 3. P. N., który deklaruje wszechstronną pomoc w realizacji tego przedsięwzięcia. Sprawa prowadzonej przez ówczesny Z. Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w S. Terenowy Odział w C. ewidencji urządzeń została wyjaśniona i zapis zawarty w uwagach końcowych "Oceny hydrologicznej" stał się niemożliwy do wyegzekwowania. Natomiast zapis dotyczący podmiotu realizującego prawo własności w imieniu Skarbu Państwa w świetle ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami był bezpodstawny, ponieważ zgodnie z zapisami w ewidencji gruntów P. N. i D. N. są jedynymi współwłaścicielami działek o nr [...], na których znajduje się objęty zaskarżoną decyzją rurociąg.
Wyjaśniając kolejne zarzuty odwołania organ II instancji zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji znak: [...] organ I instancji zawarł na stronie 5 następujący zapis: "Po wykonaniu prac wskazanych w pkt I, z zachowaniem terminów ich wykonania podanych w pkt II, decyzji przez Pana P. N. i Panią D. N., Inne przeprowadzi dalsze postępowanie administracyjne mające na celu wykonanie prac utrzymaniowych dolnego odcinka rowu melioracyjnego r-VII (działki o nr [...], obręb [...], gm. D., powiat [...] na podstawie art. 205 i 206 ustawy z dnia [...] lipca 2017 r. Prawo wodne" i jest to wskazanie dalszego trybu postępowania administracyjnego, które nie będzie dotyczyć współwłaścicieli działek nr [...] W kwestii Gminnej Spółki Wodnej w D. organ wyjaśnił, iż posiada informację, że jej działalność została zawieszona.
Wydanie zaskarżonej decyzji w trybie z art. 191 ust. 1 ustawy z dnia [...] lipca 2017r. Prawo wodne, w ocenie organu odwoławczego nie określa statusu robót budowlanych niezbędnych do przywrócenia właściwego stanu przedmiotowego rurociągu przebiegającego przez działki nr [...] W świetle definicji zawartych w przepisach ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2019 r., poz. 1186) Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w C. uznał, że zakres robót niezbędnych do przywrócenia sprawności rurociągu mieści się w pojęciu odbudowy obiektu, ponieważ dotyczy prac związanych z odtworzeniem zniszczonej części pierwotnego rurociągu, zatem zakres prac wskazanych do wykonania w zaskarżonej decyzji nie obejmuje wykonania prac utrzymaniowych, co potwierdza sam skarżący "w tej sytuacji mamy do czynienia z całkowitym – cyt. z decyzji SKO w S. - zdekapitalizowaniem urządzenia melioracyjnego, a remont i odbudowa nie mieści się w definicji utrzymania". Opisane w pkt I zaskarżonej decyzji etapowanie prac, w ocenie organu II instancji pozwoli na "spuszczenie" wody z zalanych gruntów, wskutek braku drożności rurociągu.
W skardze do Sądu P. N. zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie prawa, jego nadinterpretację oraz wybiórcze i błędne stosowanie.
Zdaniem skarżącego, organ odwoławczy nie dość wnikliwie rozpatrzył jego odwołanie, czego skutkiem jest wadliwe ujęcie stron postępowania w sprawie.
Ponadto zwrócił uwagę, że w sprawie nie ma zastosowania kodeks cywilny, przy czym jego zdaniem, do zdarzenia z 2010 r. nie powinna mieć zastosowania ustawa – Prawo wodne z 2017 r., dlatego powoływanie jej przepisów w sprawie narusza zasadę lex retro non agit.
Skarżący załączył do skargi dokumenty, których nie ma w aktach sprawy, ale organ odwoławczy je powołuje - takie jak opinia R. F., czy decyzja SKO w S., którą cytuje organ odwoławczy, nie znając jej pełnej treści.
Skarżący zauważył również, że żadnych zmian na gruncie nie poczynił, co potwierdza stanowisko SKO w S. zawarte w jego decyzjach i jego zdaniem, to nie on zrzuca wodę na grunty sąsiednie, tylko gmina D. na drogę, a dalej woda leje się na działkę skarżącego, wyrządzając szkody w związku z czym, w jego ocenie postępowanie powinno toczyć się przeciwko gminie D. w przedmiocie nakazania wybudowania urządzeń zapobiegającym szkodom.
W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało ono podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Kontrola w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zasadności nałożenia przez Dyrektora Zarządu Zlewni Wód [...] w P., obowiązku przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego - rurociągu melioracyjnego Ř 800 mm poprzez wykonanie prac polegających na: udrożnieniu rurociągu poprzez usunięcie przeszkód wynikających z jego zasypywania w miejscach powstałych ubytków gruntu (lejów), oczyszczeniu istniejących studni melioracyjnych znajdujących się na trasie przedmiotowego rurociągu, swobodnym przepuszczeniu rurociągiem wód znajdujących się powyżej miejsca lokalizacji przedmiotowego rurociągu, wymianie uszkodzonych rur betonowych, z zachowaniem istniejących parametrów rurociągu melioracyjnego (średnica, spadek), uporządkowaniu terenu po przeprowadzeniu prac.
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił art. 191 P.w. stanowiący, że w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, właściwy organ Wód [...] z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód. W decyzji tej określa się warunki i termin przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, wykonania urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidacji szkód (ust. 2). Jak stanowi ponadto art. 191 ust. 5 P.w., stroną postępowania w sprawie wydania ww. decyzji jest wnioskodawca, właściciel urządzenia wodnego oraz właściciel wód.
Przez nienależyte utrzymywanie urządzenia wodnego należy rozumieć nie tylko brak dbałości o jego stan ale także jego zniszczenie (tak celowe, czy na skutek degradacji), jak też jego samowolne przebudowanie. Dla wydania decyzji, o której mowa w art. 191 P.w. koniecznie jest przy tym ustalenie związku przyczynowego pomiędzy stanem konkretnego urządzenia wodnego a szkodliwym oddziaływaniem tego urządzenia na wody lub grunty. Nakazanie właścicielowi urządzenia melioracyjnego przywrócenia funkcji tego urządzenia, wykonania urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sprawie zostanie jednoznacznie ustalone, że stan urządzenia melioracyjnego powoduje szkodliwe oddziaływanie na określone wody lub grunty.
Decyzja wydawana na gruncie ww. przepisu zwana jest decyzją restytucyjną, mającą na celu przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego (w przypadku zmiany funkcji tego urządzenia spowodowanej nienależytym jego utrzymywaniem) lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód (w przypadku gdy następstwem nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego jest szkodliwe jego oddziaływanie na wody lub grunty). Celem zaś nadrzędnym wydawanych na gruncie ww. przepisu decyzji restytucyjnych, jest zapewnienie takiego korzystania z wód, które nie powoduje pogorszenia stanu tych wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody oraz, które nie wyrządza szkód.
Podobnie jak decyzja restytucyjna wydawana pod rządami uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121 z późn. zm., dalej: "P.w. z 2001 r."), tj. na gruncie art. 64b P.w. z 2001 r., tak i decyzja, o której mowa w art. 191 ust. 1 i 2 P.w. jest rozstrzygnięciem fakultatywnym, co oznacza, że o jej podjęciu lub niepodjęciu, decyduje organ, nawet pomimo zaistnienia przesłanek określonych w tym przepisie (por. wyrok z 29 marca 2017 r., VIII SA/Wa 832/16, Lex nr 2269575). Rozstrzygnięcie w omawianym przedmiocie nosi zatem cechy uznania administracyjnego co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór ten nie może być jednak dowolny, powinien być dokonany z zachowaniem kryteriów słuszności i celowości oraz powinien wynikać z wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu, ale ich zakres jest ograniczony.
Sąd bada bowiem zgodność z prawem podjętego rozstrzygnięcia, ale nie ocenia jego celowości oraz słuszności. Z tego względu kontrola sądowa zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie zaskarżonej decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego, wyznaczonego ramami prawa materialnego, a także, czy zaskarżona decyzja została oparta na właściwej podstawie prawnej oraz poprzedzona prawidłową jej wykładnią oraz czy jej uzasadnienie zostało poparte dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami w taki sposób, że nie można jej postawić zarzutu dowolności, a także, czy jej wydanie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, w szczególności zaś, czy w jego toku podjęto wszelkie czynności dowodowe niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
W rozpoznawanej sprawie organ nie sprostał tym wymaganiom a przede wszystkim wystąpiły istotne braki w ustaleniu stanu faktycznego.
Jeszcze przed zmianą ustawy Prawo wodne sporne było zakwalifikowanie rurociągu znajdującego się na działce skarżącego. Jak twierdził organ, urządzenie figurowało jako urządzenie melioracji wodnych szczegółowych pomimo, że jego średnica jest większa niż 0,6 m., co oznaczałoby zakwalifikowanie tego urządzenia jako urządzenia melioracji podstawowej. Jak wyjaśnił organ, przesłankę do takiego ujęcia w ewidencji mogło stanowić to, że zastąpienie na pewnym odcinku rowu rurociągiem, nie ma wpływu na szerokość dna rowu przy jego ujściu, a tym samym nie pozbawia go statusu rowu jako urządzenia melioracji szczegółowych. Jest to jednak wyłącznie przypuszczenie a nie udowodniona okoliczność.
Ponadto rozważana jest ocena rurociągu jako urządzenia melioracji a nie samego rowu. Wątpliwości co do charakteru tego urządzenia pojawiły się w 2013r. W decyzji SKO w S. z dnia [...] lipca 2013r. Nr [...] w przedmiocie naruszenia stanu wody na gruncie wskazano, że nie wyjaśniono charakteru tego urządzenia. Decyzję tę skarżący załączył do skargi. Z drugiej strony, z opinii hydrologa R. F. (również powołanej w decyzji, a nie załączonej do akt, tylko przesłanej przez skarżącego wraz ze skargą) wynika, że urządzenie jest urządzeniem melioracji podstawowej a obowiązek utrzymania spoczywa na marszałku województwa. Za uznaniem, że jest to urządzenie melioracji podstawowej przemawia średnica urządzenia Ř 800 mm. Oczywiście opinia hydrologa nie przesądza o stanie własności ale okoliczność ta ma znaczenie z punktu widzenia obowiązku utrzymania urządzenia. Organ nie wyjaśnił czy istniały podstawy do zakwalifikowania urządzenia do urządzeń melioracji szczegółowych.
Wprawdzie zróżnicowanie na urządzenia melioracji podstawowej i urządzenia melioracji szczegółowych w obecnie obowiązującej ustawie nie występuje ale ma znaczenie po zmianie ustawy z punktu widzenia podmiotu na którym spoczywa obowiązek jego utrzymania. Niewystarczające jest wyłącznie stwierdzenie, że urządzenie to nie zostało zaewidencjonowane w ewidencji melioracji wodnych, zatem należy do właściciela gruntu. Nie wynika z ustaleń organu czy urządzenie stanowiło mienie marszałka województwa, kto je zamontował, kto je utrzymywał, czy np. urządzenie jest obecnie objęte działalnością spółki wodnej.
Stosownie do art. 205 ustawy utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej działającej na terenie gminy lub związku spółek wodnych, w którym jest zrzeszona spółka wodna działająca na terenie gminy - do tej spółki lub tego związku spółek wodnych.
Na terenie gminy została utworzona spółka wodna co wynika z akt sprawy. Zgodnie z art. 441 ust 3 pkt 3 ustawy, Spółki wodne mogą być tworzone w szczególności do wykonywania, utrzymywania oraz eksploatacji urządzeń, w tym urządzeń wodnych, m. in służących do melioracji wodnych oraz prowadzenia racjonalnej gospodarki na zmeliorowanych gruntach. Wprawdzie spółka zawiesiła działalność lecz formalnie istnieje. Nie ustalono jednak czy sporne urządzenie było objęte działalnością tego podmiotu.
Organ uznał, że sam rurociąg nie jest odrębnym urządzeniem melioracyjnym, lecz stanowi budowlę funkcjonalnie związaną z rowem (art. 73 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne, obecnie art. 197 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne). Należy jednak zaznaczyć, że stosownie do powołanego przepisu urządzeniami melioracji wodnych są nie tylko rowy wraz z budowlami związanymi z nimi funkcjonalnie, ale też rurociągi.
Niewątpliwie ogólną regułą wynikającą z przepisów prawa cywilnego jest, że urządzenia melioracyjne stanowią własność właściciela gruntu, na którego gruncie są zlokalizowane. Zgodnie z zasadą superficies solo cedit wszystko, co jest częścią składową gruntu, dzieli jego los prawny. W prawie polskim zasadę tę wyraża art. 48 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, dalej jako "k.c."), zgodnie, z którym z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane.
Natomiast zgodnie z art. 47 § 1 k.c. część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Oznacza to, że każdoczesny właściciel gruntu staje się właścicielem zlokalizowanych na nim urządzeń wodnych. Nie można jednak wykluczyć, że rurociąg mógł wchodzić w zakres przedsiębiorstwa i w takim przypadku ustaleniu podlega to, czy określone urządzenie stanowi część składową przedsiębiorstwa. W myśl bowiem art. 49 k.c. urządzenia wymienione w tym przepisie ("urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne") z chwilą ich połączenia z siecią należącą do przedsiębiorstwa, przestają być częścią składową nieruchomości i stają się samoistnymi rzeczami ruchomymi, które mogą być przedmiotem odrębnej własności i obrotu. Wejście w skład przedsiębiorstwa prowadzi bowiem do wyłączenia takich urządzeń spod działania zasady superficies solo cedit wyrażonej w art. 48 k.c. i 191 k.c.
Należy też podkreślić, że ustalenia co do własności gruntów należy poczynić na podstawie ksiąg wieczystych nieruchomości a nie jak to uczynił organ w rozpoznawanej sprawie, na podstawie wyciągu z ewidencji gruntów.
Organy prowadziły postępowanie w kierunku przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, a nie w kierunku wykonania urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidacji szkód
Warunkiem skorzystania z dyspozycji art. 191 ust. 1 P.w. i wydania decyzji nakazującej właścicielowi urządzenia wodnego przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, jest ustalenie w prowadzonym postepowaniu: po pierwsze, że na danym terenie występuje urządzenie wodne; po drugie, kto jest właścicielem tego urządzenia, po trzecie, że doszło do nienależytego utrzymywania tego urządzenia i po czwarte, że następstwem owego nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego jest zmiana jego funkcji. Obowiązkami określonymi w art. 191 u.p.w. będzie zatem obciążony ten podmiot, czy też podmioty, na nieruchomości których stwierdzono nienależyte utrzymywanie urządzenia melioracyjnego. Odpowiedzialność właściciela urządzenia za jego stan ma przy tym charakter obiektywny. Dla nałożenia wskazanych obowiązków o charakterze administracyjnym bez znaczenia pozostaje, że zlokalizowane na danym gruncie urządzenie zostało zniszczone lub utraciło swoją pierwotną funkcję na skutek działań, czy zdarzeń niezależnych od właściciela, w tym czy miał on o takich działaniach, czy zdarzeniach wiedzę. Nie jest natomiast obojętne do kogo urządzenie należało i kiedy nastąpiła jego dekapitalizacja lub zniszczenie.
Brak ustaleń w oparciu o konkretne dowody dotyczących stanu rurociągu, zakresu uszkodzeń nie pozwala na ustalenie i ocenę zasadności nałożenia obowiązku. Organ nie ustalił czy rurociąg wymaga naprawy czy odbudowy w całości czy w części a więc czy uległ całkowitemu zniszczeniu czy częściowemu. Jeśli konieczna jest odbudowa, to nie wiadomo dlaczego w decyzji organu nakazano udrożnienie obiektu, czy tylko wymagane jest częściowe udrożnienie. Jeśli obiekt uległ dekapitalizacji, to w jaki sposób można go udrożnić. Jakie przemawiają argumenty za nakazaniem obecnie odbudowy rurociągu. W jaki sposób można przywrócić poprzednią funkcję urządzenia, gdy zostało całkowicie zniszczone. Dlaczego w obecnych warunkach nie byłoby wystarczające usunięcie zniszczonego rurociągu i pozostawienie tylko uporządkowanego rowu, który pełniłby dostatecznie swoją funkcję, a w przypadku, gdy osobą zobowiązaną byłby skarżący, stanowiłoby to znacznie mniejsze obciążenie finansowe.
Rów melioracyjny jest urządzeniem wodnym. Czy zasypanie ubytków gruntu, o czym mowa w decyzji, stanowi automatycznie usunięcie przeszkody w drożności rurociągu. Taki natomiast można wysnuć wniosek czytając pkt 1 katalogu prac zmierzających do przywrócenia poprzedniej funkcji obiektu. W aktach znajduje się natomiast tylko protokół potwierdzający wystąpienie szkody a nie ma ustaleń na okoliczność stanu rurociągu i czy ten stan stanowi wyłączną przyczynę powstałej szkody.
Organ uzasadniając zaskarżoną decyzję powołuje się na dowód w postaci protokołu PINB w C. z [...] grudnia 2018r., w którym stwierdzono stagnację wody. Jedyny własny dowód to protokół z [...] maja 2019r. z kontroli zalanych działek i ustalenie, że rurociąg jest niedrożny.
W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada bezpośredniości i to na organie wydającym decyzję spoczywa ustalenie stanu faktycznego sprawy. W myśl art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Obowiązane są przy tym w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 1 Kpa). Dopiero bowiem na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ winien ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kpa). Powyższe winno znaleźć odzwierciedlenie w treści decyzji organu, albowiem zgodnie art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
To wszystko sprawia, że zaskarżona decyzja jest wadliwa a ponadto wewnętrznie sprzeczna. Jej wydanie nie poprzedzało właściwie przeprowadzone postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. Tym samym, organy w sposób dowolny wydały decyzje. Nie można stwierdzić, że prawidłowo ustaliły okoliczności faktyczne istotne w kontekście rozpatrzenia przedmiotowej sprawy
Ponownie rozpoznając sprawę organ właściwie ustali stan faktyczny, według wskazówek podanych powyżej, by można było ocenić czy wystąpiły przesłanki uzasadniające nakazanie skarżącemu wykonanie określonego obowiązku.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.