Uzasadnienie
Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...].10.2020 r., nr [...], działając na podstawie z art. 4 ust. 1-2, art. 15, art. 20 ust. 1, art. 22, art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6, ust.3, ust. 6-10, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej powoływana jako kpa) uznał świadczenie wychowawcze wypłacone na dziecko: P. D. za okres od 11.04.2020 r. do 30.06.2020 r. w wysokości 1.500 zł za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał J. W. (dalej określana jako Skarżąca) do zwrotu ww. nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w wysokości 1.500 zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
W uzasadnieniu organ wskazał, że informacją nr [...] [...].08.2019 r. ustalił prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko: P. D. na okres od 1.10.2019 r. do 31.05.2021 r. w kwocie po 500 zł miesięcznie.
Na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji ustalono, że Sąd Okręgowy w B. X Wydział Cywilny Rodzinny [...].01.2020 r. wyrokiem w sprawie sygn. akt [...] (prawomocnym z dniem [...].03.2020 r.) orzekł rozwiązanie małżeństwa Skarżącej przez rozwód bez orzekania o winie. Jednocześnie powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej m.in. nad małoletnim synem ojcu i zobowiązał Skarżącą do płacenia alimentów na rzecz ww. dziecka w wysokości 300 zł miesięcznie.
W związku z powyższym decyzją Prezydenta Miasta B. nr [...] z dnia [...].07.2020 r. uchylono prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w informacji Prezydenta Miasta B. nr [...] z [...].08.2019 r.
Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Zatem osobą uprawnioną do świadczenia jest osoba, z którą dziecko wspólnie zamieszkuje i na utrzymaniu której ono pozostaje.
Podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że "(...) Dzieci pozostały przy ojcu i do dnia dzisiejszego tam też przebywają, gdyż, jak twierdzi sama zainteresowana, w jej obecnym miejscu zamieszkania nie ma ku temu warunków. Z powyższego wynika zatem, iż bezpośrednią opiekę nad małoletnim P. D. sprawuje ojciec, jak również to właśnie on ponosi koszty utrzymania syna (...)".
Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, że to Skarżąca jest osobą zobowiązaną do płacenia alimentów na rzecz syna. Z powyższego wynika, że, uwzględniając nakłady finansowe obojga rodziców na utrzymanie i wychowanie dzieci, Sąd uznał jednak, że jednemu z rodziców należą się jeszcze alimenty od drugiego z rodziców, co oznacza, że uznał, iż dziecko pozostaje na utrzymaniu rodzica, który ma je otrzymywać.
Z treści przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz wyroku rozwodowego wynika, że syn zamieszkuje z ojcem, który ponosi bezpośrednie koszty jego utrzymania, Skarżąca jest osobą zobowiązaną do łożenia alimentów na rzecz dzieci, utrzymuje osobiste kontakty z dzieckiem w terminie i miejscu ustalonym wspólnie z mężem zgodnie z ustaleniami zawartymi w pkt 5 wyroku rozwodowego, w którym Sąd w pkt 3 tegoż wyroku orzekł o powierzeniu wykonania władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi ojcu, ograniczając Skarżącej prawo do współdecydowania we wszystkich istotnych sprawach dotyczących dzieci.
Odnosząc się zatem do poczynionych ustaleń, wskazać należy, że zgodnie z art. 4 ust. 1-2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wyznacznikiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego przez podmioty uprawnione jest sprawowanie przez nich opieki, wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem i ponoszenie kosztów jego utrzymania. W związku z powyższym rodzic, który nie wypełnia ww. przesłanek, nie jest tym samym podmiotem uprawnionym do uzyskania lub dalszego pobierania świadczenia wychowawczego na dziecko.
W myśl art. 25 ust. 2 pkt 6 cyt. ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze uważa się, świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Biorąc pod uwagę dokonane ustalenia, stwierdzić należy, że stan faktyczny niniejszej sprawy wyczerpuje przesłanki wynikające z definicji nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w treści powołanego art. 25 ust. 2 pkt 6.
W myśl art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Jak wskazuje art. 25 ust. 3 cyt. ustawy od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2,3,5 i 6 naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (...).
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Skarżąca. W jego uzasadnieniu wskazała, że przytoczone informacje z wywiadu środowiskowego nie są pełne i nie dotyczą okresu od kwietnia do czerwca. Wywiad był przeprowadzony w czerwcu i przedstawia sytuację bieżącą, czyli od czerwca, która została przytoczona w piśmie, a o sytuacji przed czerwcem, która również jest w wywiadzie, nie wspomniano, chociaż to tego terminu dotyczy postępowanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, że Skarżąca nie mieszka z dziećmi, które mieszkają z ojcem, zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z [...].01.2020 r.
Świadczenie wychowawcze przysługuje tylko tym wykonującym władzę rodzicielską rodzicom, którzy mieszkając wspólnie z dzieckiem, opiekują się nim i zaspokajają jego potrzeby życiowe, pokrywając wydatki związane z wychowaniem i utrzymaniem dziecka. W związku z powyższym przesłanką do przyznania świadczenia wychowawczego jest wspólne zamieszkiwanie dziecka z wnioskodawcą, który ubiega się o przyznanie świadczenia. W świetle powyższego w sytuacji, gdy rodzice są rozwiedzieni, pozostają w separacji lub rozłączeniu, świadczenie wychowawcze przysługuje temu rodzicowi, który utrzymuje dzieci i z którym dzieci zamieszkują.
W wyroku rozwodowym wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi Sąd powierzył ojcu dzieci, ograniczając wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi matce, zobowiązując ją jednocześnie do łożenia alimentów na rzecz dzieci. Powyższe sprawia, że centrum życiowe dzieci pozostało przy ojcu, a matce ograniczono wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi, ustalając, że będzie utrzymywała osobiste kontakty z małoletnimi dziećmi w terminie i miejscu ustalonym wspólnie przez strony. Powyższe jednoznacznie przesądza o faktycznym sprawowaniu opieki nad dziećmi przez ich ojca, co stanowi przesłankę uprawniającą organ właściwy do wypłaty świadczenia wychowawczego w pierwszej kolejności ww., bowiem dzieci zgodnie z orzeczeniem sądu stale zamieszkują z jednym z rodziców, a drugi rodzic, jak w przypadku Skarżącej, będzie utrzymywał osobiste kontakty z małoletnimi dziećmi stron w terminie i miejscu ustalonym wspólnie przez strony.
Odnosząc się do argumentu podniesionego w odwołaniu, że fakt rozwodu i płacenia alimentów nie oznacza od razu zmiany miejsca zamieszkania, formy sprawowania opieki nad dzieckiem, co zdaniem Skarżącej jest podstawą do prawa do świadczenia, organ odwoławczy wyjaśnił, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że Skarżąca [...].05.2020 r. wyprowadziła się z dotychczasowego miejsca zamieszkania. Dzieci pozostały przy ojcu i tam też przebywają nadal.
Mając to na względzie, należy uznać, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Skargę na powyższą decyzję złożyła Skarżąca, wnosząc o uchylenie jej w całości i decyzji ją poprzedzającej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim uznaje za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze w okresie kwiecień - 23 maj 2020 r. i zobowiązującą do jego zwrotu wraz z odsetkami za ten czas.
W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że skoro świadczenie wychowawcze przysługuje tylko tym wykonującym władzę rodzicielską rodzicom, którzy mieszkając wspólnie z dzieckiem, opiekują się nim i zaspakajają jego potrzeby życiowe, pokrywając wydatki związane z wychowaniem i utrzymaniem dziecka, a organ "w sposób nie budzący wątpliwości" ustalił, że wyprowadziła się ze wspólnego miejsca zamieszkania z dzieckiem 23.05.2020 r., to dlaczego organ uznał, że świadczenie wychowawcze było nienależne za kwiecień i maj do czasu jej wyprowadzki. W tym czasie mieszkała przecież wspólnie z dzieckiem, opiekowała się nim, zaspakajała jego potrzeby życiowe, pokrywała wydatki związane z jego wychowaniem i utrzymaniem w taki sam sposób, jak wcześniej. Wyrok rozwodowy niczego w tej kwestii w tym czasie nie zmienił. Potwierdza to także fakt, że zapadł on w styczniu, a organ nie zażądał zwrotu za luty i marzec. Przyznał tym samym, że kluczowe znaczenie ma fakt zamieszkiwania z dzieckiem, bez względu na treść wyroku rozwodowego.
Niejednokrotnie zdarzają się sytuacje, że po rozwodzie i ustaleniu, że dzieci maja być z jednym z rodziców, sytuacja ulega zmianie i są z drugim. Skoro zatem wszystkie pieniądze ze świadczenia wychowawczego przeznaczyła właśnie na ww. potrzeby, to dlaczego miałoby być ono nienależne?
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jako zasadna podlegała uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca (...). Słusznie zatem organ odwoławczy wskazał, dokonując analizy ww. przepisu, że świadczenie przysługuje tylko tym wykonującym władzę rodzicielską rodzicom, którzy mieszkając wspólnie z dzieckiem, opiekują się nim i zaspokajają jego potrzeby życiowe, pokrywając wydatki związane z wychowaniem i utrzymaniem dziecka. W świetle ustalonego przez organy stanu faktycznego, z którego wynika w sposób bezsporny, że Skarżąca do 23.05.2020 r. zamieszkiwała wspólnie z synem, niezrozumiałe było zatem zobowiązanie Skarżącej do zwrotu pobranego świadczenia za okres kwietnia i maja 2020 r. Jeżeli organ miał wątpliwość, czy Skarżąca mieszkając wspólnie z synem, łożyła na jego utrzymanie, winien przeprowadzić w tym zakresie uzupełniające postępowanie dowodowe.
Zatem argumentacja organów obu instancji jest wewnętrznie sprzeczna. Organy w żaden sposób nie wyjaśniły, której w ww. przesłanek (wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem, opiekowanie się nim, łożenie na jego utrzymanie) Skarżąca nie spełniała. Organy dokonały oceny stanu faktycznego na czas, kiedy Skarżąca wyprowadziła się, tj. po 23.05.2020 r., zatem winny wyjaśnić, z jakich powodów świadczenie należało uznać za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci za okres poprzedzający tę datę. Zaznaczyć przy tym należy, że samo istnienie wyroku rozwodowego nie może przesądzać o braku prawa do przedmiotowego świadczenia, ponieważ art. 4 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy w żaden sposób nie odnosi się do tej kwestii.
Ponownie rozpoznając sprawę, organy prawidłowo zastosują przepisy cyt. ustawy, w szczególności art. 25 ust. 6 pkt 2 w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1, a jeżeli uznają, że stan faktyczny w tym zakresie wymaga uzupełnienia, dopuszczą niezbędne dowody w celu jego uzupełnienia.
Mając powyższe na uwadze, w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) orzeczono jak w sentencji.
Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.