Uzasadnienie
Decyzją z dnia 16 listopada 2022 r. znak: [...], Burmistrz S. odmówił A. G. (dalej: skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na ojca – M. G., legitymującego się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia [...] maja 2015 r. kwalifikującym go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że opieka nad M. G. nie jest całodobowa i nie koliduje ona z podjęciem zatrudnienia przez skarżącą. Organ wyjaśnił, że zgodnie z oświadczeniem ojca skarżącej jest on zdolny do samodzielnego przyjmowania leków po wcześniejszym ich przygotowaniu przez córkę. Ponadto wymagający opieki uczęszcza do domu seniora w Ł., gdzie przebywa 5 dni w tygodniu po 6 godzin. Dodatkowo organ wskazał, że skarżąca tłumaczy brak możliwości podjęcia zatrudnienia opieką nad dziećmi, a zwłaszcza nad córką ze względu na jej częste choroby. Z tych przyczyn organ uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanki zawartej w art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 – dalej "u.ś.r."), ponieważ brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawnym ojcem.
Od powyższej decyzji organu I instancji skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie domagając się przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia. Skarżąca wskazała, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym przepis ten nie uzależnia otrzymania przedmiotowego świadczenia od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę.
W wyniku rozpatrzenia ww. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r., znak: [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoją decyzję organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że ilość czasu poświęconego przez skarżącą na opiekę nad ojcem wynika z prawnych i moralnych obowiązków, zaś w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych i opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę w świadczeniu pracy zawodowej. Organ podkreślił, że związek między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowania a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.
Natomiast w ocenie organu skarżąca nie wykazała przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, ponieważ to nie opieka nad ojcem, a ogólna sytuacja życiowa skarżącej, tj. m.in. konieczność sprawowania opieki nad dziećmi powoduje, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia.
Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W pierwszej kolejności skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomoc innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca uzasadniła swój zarzut wskazując, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową.
Zdaniem skarżącej w ww. przepisie chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje
Na wstępie wskazać należy, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – dalej "p.p.s.a."), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie został zgłoszony zarówno przez skarżącą w skardze, jak i przez organ administracji w odpowiedzi na skargę.
W myśl art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 u.p.p.s.a.).
Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 p.p.s.a. wykazała, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy sytuacja faktyczna i prawna, w jakiej znalazła się skarżąca, tj. powstanie obowiązku opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, uniemożliwia jej podjęcie lub zmusiła ją do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. osobom zobowiązanym do alimentacji, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Podkreślenia wymaga, że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza jeszcze o tym, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy osób drugich. Z kolei pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Tymczasem, zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad jej ojcem oraz poszczególne czynności wykonywane w jej ramach, nie są na tyle angażujące, aby strona nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia.
Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniach 19 i 24 października 2022 r. wynika, że wymagający opieki ojciec skarżącej jest uczestnikiem Domu Dziennego Pobytu w Ł. od maja 2022 r., do którego uczęszcza codziennie, z wyjątkiem dni kiedy jest chory, na około 6 godzin dziennie. Uczestniczy on we wszystkich zajęciach oferowanych przez Dom Dziennego Pobytu, m.in. w porannej gimnastyce i zajęciach indywidualnych z fizjoterapeutą. Ponadto jego zdolności samoobsługowe pozwalają mu na samodzielne przyjmowanie leków po wcześniejszym przygotowaniu ich przez córkę. Natomiast skarżąca ma dwójkę dzieci – syna w wieku [...] lat i córkę w wieku [...] lat. Skarżąca w trakcie wywiadu środowiskowego oświadczyła, że jej córka często choruje i z tego względu skarżąca nie może podjąć zatrudnienia w pełnym wymiarze, a jednocześnie nie może znaleźć zatrudnienia w trybie jednozmianowym.
Podkreślić należy zatem, że skarżąca nie rezygnuje z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowaną nad ojcem opiekę. Wymagający opieki ojciec skarżącej 6 godzin dziennie spędza w Domu Dziennego Pobytu gdzie zapewnioną ma podstawową opiekę, natomiast skarżąca w tym czasie mogłaby podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Uznać należy, że opieka nad niepełnosprawnym ojcem nie koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia, natomiast fakt niepodejmowania go przez skarżąca wynika z opieki nad córką oraz trudności w znalezieniu pracy jednozmianowej.
W niniejszej sprawie odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oparto prawidłowo na przesłance braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem, wynikającej zarówno z zakresu opieki, jak i możliwości rozplanowania czynności opiekuńczych na różne godziny i dni, które nie kolidowałyby z godzinami aktywności zawodowej. Skarżąca przy należytej organizacji czasu pracy może pogodzić pracę np. w formie umowy zlecenia w niepełnym wymiarze czasu pracy ze sprawowaną opieką. Brak możliwości podjęcia zatrudnienia musi być bezpośrednio związany z obowiązkiem opieki nad osobą niepełnosprawną, natomiast sama skarżąca przyznała w wywiadzie środowiskowym, że niepodejmowanie zatrudnienia wynika z obowiązku opieki nad córką i trudności w znalezieniu pracy jednozmianowej.
Podsumowując powyższe rozważania należy zatem stwierdzić, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem swojego niepełnosprawnego ojca nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia przynajmniej w niepełnym wymiarze czasowym. Nie zaistniał więc związek przyczynowy pomiędzy wykonywanymi czynnościami, a biernością zawodową skarżącej, niewywołaną ich realizacją. W związku z tym niespełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia odmawiającego stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W takim stanie rzeczy brak było podstaw do uwzględnienia skargi, wobec czego Sąd zobligowany był do jej oddalenia na podstawie art. 151 u.p.p.s.a.