Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] znak [...] Prezydent Miasta T. przyznał A. O. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres [...] w wysokości 300 zł miesięcznie.
Decyzją z dnia [..] znak [...] Prezydent Miasta T. w oparciu o art. 12 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 pkt 3 i 10, art. 25 oraz art. 27 ust. 1, 1a, 2 i 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98. poz. 1071 ze zm., dalej powoływanej jak kpa) zobowiązał dłużnika alimentacyjnego K. O. do zwrotu organowi należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, w okresie [...], na rzecz osoby uprawnionej – A. O., świadczeń w wysokości 3300 zł wraz z ustawowymi odsetkami, wynoszącymi na dzień wydania decyzji 270,02 zł. Jednocześnie organ wskazał, że wysokość odsetek będzie wzrastać z każdym dniem, aż do dnia spłaty.
W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na przepis art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, określający że dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, na przepis art. 27 ust. 1a w/w ustawy, zgodnie z którym odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z fundusz alimentacyjnego, do dnia spłaty, oraz na przepis art. 27 ust. 2 w/w ustawy, w myśl którego organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, stwierdził, że w świetle treści przytoczonych przepisów oraz okoliczności wypłacenia przez organ osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie decyzji z dnia [...], przedmiotowa decyzja organu zobowiązująca dłużnika alimentacyjnego K. O. do zwrotu organowi należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej J. O. w łącznej kwiecie 3600 zł wraz z ustawowymi odsetkami, była uzasadniona i odpowiadająca prawu.
Pismem z dnia 22 grudnia 2011 r. K. O. wniósł odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta Miasta T., w którym powołując się na swoją trudną sytuację materialną, wynikająca z faktu przebywania na rencie inwalidzkiej z tytułu niezdolności do pracy do końca [...], wynoszącej 986,49 zł, z której to po potrąceniu zobowiązań alimentacyjnych i pozostałych odliczeń pozostaje mu na życie kwota 280 zł, wniósł o umorzenie jego zobowiązań alimentacyjnych wobec dzieci J. i A. Ś., wraz z odsetkami. Ponadto odwołujący wskazując, że jego obowiązek alimentacyjny wobec córki A. Ś. wygasł [...], zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w T. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...], wniósł o zwrot niesłusznie wypłaconych córce alimentów w miesiącu [...].
Po rozpatrzeniu w/w odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] znak [...], na podstawie art. 27 ust. 1, 1a, 2, 3 i 7 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powtórzył w całości stawisko i argumentację organu I instancji. Odnosząc się natomiast do przywoływanej w odwołaniu okoliczności dotyczącej trudnej sytuacji materialnej strony, organ podkreślił, iż w przedmiotowym postępowaniu nie bada się sytuacji majątkowej dłużnika alimentacyjnego, gdyż postępowanie to ma jedynie na celu zobowiązanie dłużnika do zwrotu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W związku z tym, jak wskazał organ, umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czego domagał się odwołujący, może być przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego, w którym organ oceni czy zaistniały podstawy do umarzania tych należności, zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, stanowiącego materialno-prawną podstawę umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.
W kwestii zaś zawartego w odwołaniu zarzutu strony dotyczącego ustania obowiązku alimentacyjnego wobec córki A. Ś. organ stwierdził, że wyrok Sądu Rejonowego z dnia [...] dotyczący ustania obowiązku alimentacyjnego nie zmienił automatycznie skutków ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] oraz tego, że w oparciu o tą decyzję uprawnionej została wypłacona kwota, której zwrotu domaga się organ I instancji. Dlatego też, okoliczność ustania obowiązku alimentacyjnego nie ma znaczenia, jak wskazał organ, dla przedmiotu sprawy.
Na powyższą decyzję K. O. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której ponownie powołał się na swoją ciężką sytuację materialną.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania w zaskarżonej decyzji przepisów prawa materialnego i postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej podjęcia. Ponadto, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływanej jako ppsa) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z treści przytoczonego przepisu wynika, iż Sąd z urzędu tj. nawet w przypadku braku wskazania przez stronę skarżącą, bierze pod uwagę zaistniałe na etapie postępowania administracyjnego naruszenia prawa i ocenia czy ich skutki powinny być wyeliminowane z obrotu prawnego. Sąd zatem zobligowany jest zbadać w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu oraz rozpatrzyć sprawę z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie, Sąd stwierdził, iż nie odpowiada ona prawu, z uwagi na dostrzeżone naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Podstawę materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dotyczące zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 wskazanej ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym stosownie do ust. 1a odsetki naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. W sprawie zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego organ wydaje decyzję, o czym explicite stanowi ust. 2 art. 27, w myśl którego organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Z przytoczonych przepisów wynika po pierwsze, że dłużnik alimentacyjny ma ustawowy obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1), a po drugie, że po zakończeniu okresu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub po uchyleniu decyzji przyznającej te świadczenia, organ właściwy wierzyciela ma obowiązek wydania decyzji o zwrocie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2). W tym miejscu należy podkreślić, że decyzja w sprawie zwrotu wskazanych świadczeń nie jest decyzją uznaniową, w związku z czym w przypadku zaistnienia przesłanek do jej podjęcia, ustawowym obowiązkiem jest wydanie takiej decyzji.
Zatem w przypadku ustalenia przez organ, że w sprawie wydana została decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz, że świadczenia takie zostały wypłacone osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, organ zobligowany jest do wydania decyzji nakazującej zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Natomiast na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 w/w ustawy organ nie jest uprawniony do orzekania w kwestiach o jakich stanowi art. 30 ust. 2 w/w ustawy. Nie ma więc on kompetencji do podjęcia rozstrzygnięcia, jak chciał tego skarżący, w przedmiocie wniosku dłużnika o umorzenie żądanych od niego należności wraz z odsetkami. Brak możliwości podjęcia rozstrzygnięcia z art. 30 ust. 2 w/w ustawy, czyniło bezzasadnym badanie sytuacji majątkowej zobowiązanego dłużnika. Okoliczność ta bowiem nie ma, jak wskazano wyżej, żadnego znaczenia dla oceny podstaw do wydanie decyzji o zwrocie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.
Postępowanie zaś w przedmiocie umorzenia takich należności stanowi odrębne postępowanie administracyjne, i może być prowadzone, na wniosek dłużnika, dopiero po orzeczeniu ostateczną decyzją jaką kwotę dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany zwrócić. Tym samym więc argumenty skargi dotyczące trudnej sytuacji majątkowej strony i zasadności umorzenia w związku z tym przedmiotowych należności, są chybione i bezpodstawne. Pomimo tej okoliczności decyzje orzekających w sprawie organów, w świetle przytoczonych powyżej przepisów prawa rozpatrywanych w związku ze stanem faktycznym sprawy, w ramach reguł i zasad rządzących postępowaniem administracyjnym, nie mogły się zdaniem Sądu ostać. Podjęcie bowiem rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej, powoduje konieczność spełnienia przez to rozstrzygnięcie wszelkich wymogów formalnych jakie ustawodawca stawia decyzjom administracyjnym, w szczególności tych wynikającym z przepisów art. 107 kpa, a określających obligatoryjne elementy decyzji, odnoszące się zarówno do komparacji i formuły rozstrzygnięcia, jak i jego uzasadnienia faktycznego i prawnego.
I tak zgodnie z przepisem art. 107 § 1 kpa decyzja powinna zawierać oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie - czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji, pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa lub skargi (w przypadku decyzji, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego lub skarga do sądu administracyjnego), a także uzasadnienie faktyczne i prawne. W tym ostatnim zakresie przepis art. 107 § 3 kpa precyzuje, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Uzasadnienie decyzji stanowi zatem istotny składnik prawidłowo wydanej decyzji. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o powodach, tak faktycznych jak i prawnych, którymi kierował się organ podejmując określone rozstrzygnięcie w sprawie. Strona może bowiem skutecznie bronić swoich interesów, tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powzięcia decyzji. Obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji wiąże się także z wyrażoną w art. 11 kpa zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierowały się przy załatwieniu sprawy. Dołożenie szczególnej staranności w uzasadnieniu rozstrzygnięć, dotyczy zwłaszcza tych decyzji, które nakładają na strony określone nakazy lub zakazy.
Analiza akt sprawy i zapadłych w sprawie rozstrzygnięć w kontekście poczynionych uwag prowadzi zdaniem Sądu do wniosku, że organy administracyjne dopuściły się, naruszenia przytoczonego przepisu art. 107 § 3 w zw. z § 11 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy bowiem nie określiły i nie wyjaśniły w uzasadnieniu podjętych decyzji sposobu obliczenia finalnej kwoty łącznie z odsetkami do zwrotu której zobowiązany został skarżący, tj. nie określiły jakie konkretnie kwoty główne oraz jakie konkretnie odsetki liczone od poszczególnych kwot głównych za poszczególne miesiące zostały wyliczone. Także w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek wskazania w jaki sposób wielkość ta została ustalona. Tymczasem z treści art. 27 ust. 1 i ust 1a wynika, że dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, które to naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty.
Przytoczone regulacje prawne, jak słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 8 marca 2012 r. o sygn. akt IV SA/Po 36/12, publ. CBOiS, iż jednoznacznie przesądzają o zakresie niezbędnych ustaleń jakie winien poczynić, a następnie uzewnętrznić w uzasadnieniu decyzji organ administracji, do jakich należy nie tylko globalna wysokość wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, lecz nadto wysokość dokonanych w okresie świadczeniowym wpłat do funduszu w rozbiciu na poszczególne wpłaty i wypłaty oraz wskazanie dat poszczególnych operacji. Tylko takie przedstawienie sposobu obliczenia należnej kwoty do zwrotu której zobowiązany został skarżący łącznie z ustawowymi odsetkami, spowoduje że podjęte w sprawie rozstrzygnięcie będzie należycie uzasadnione, i tym samym możliwe do zweryfikowania zarwano przez stronę zainteresowaną, jak i dokonujący kontroli decyzji organ państwowy, w tym sąd, w zakresie prawidłowości dokonanych wyliczeń wysokości należnych odsetek.
Powyższych wyliczeń jednak w kontrolowanych decyzjach zabrakło, w związku z czym w pełni uzasadnione jest stwierdzenie, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji naruszają w sposób istotny art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 11 kpa. O naruszenie wskazanych przepisów świadczy również okoliczność nie wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji organów powodów zobowiązania skarżącego do zwrotu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki A. O. świadczeń za inny okres świadczeniowy - tj. za okres [...] - niż wynika do z decyzji z dnia [...] ustalającej dla wskazanej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres [...].
W ocenie Sądu prawidłowe zastosowanie normy z art. 107 § 3 kpa, obligowało organy do wyjaśnienie przyczyn powstania zaistniałej różnicy we wskazanych decyzjach Prezydenta Miasta T. Z uwagi więc na opisane naruszenia art. 107 § 3 kpa, Sąd uznał rozstrzygnięcia organów obu instancji za niezgodne z prawem, i uwzględnił skargę strony.
Ponadto w ocenie Sądu także materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy jest niekompletny i przez to niepozwalający dokonać oceny zasadności podjęcia rozstrzygnięcia z art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jak wskazano wyżej, przesłanką o wydanie decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jest zarówno stwierdzenie przez organ właściwy wierzyciela, że w sprawie wydana została decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak i ustalenie że świadczenia te zostały wypłacone osobie uprawnionej. W aktach przedmiotowej sprawy natomiast brak jest jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego tą ostatnią przesłankę, tj. okoliczność wypłacenia z funduszu alimentacyjnego dzieciom skarżącego spornych świadczeń. Brak materiału dowodowego w tym zakresie przesądza o uchybieniu przez orzekające w sprawie organy także przepisom art. 7, art. 77 § 1, art. 80, i w konsekwencji czyni niemożliwym zweryfikowanie istnienia przesłanek do podjęcia decyzji z art. 27 ust. 2, a także odniesienie się do zarzutu skargi dotyczącego wygaśnięcia z dniem [...] obowiązku alimentacyjnego wobec córki A. Ś. Mając na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ppsa, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydent Miasta T. z dnia [...].
Orzeczenie zawarte w pkt 2 oparto na art. 152 ppsa. Wskazówki co do dalszego postępowania wynikają wprost z uzasadnienia niniejszego wyroku. Zawarte w nim oceny i wskazania mają bowiem po myśli art. 153 ppsa dla organu moc wiążącą.