Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], nr [...], Burmistrz J., działając na podstawie art. 1, art. 2, art.3, art. 4, ust. 1 i 2, art. 17 ust. 1, 2, 3 i 4, art. 23, art. 24, ust. 1, 2, 3 i 3a, art. 25 ust. 2, art. 26, ust. 1, 2, 3, 4, 5 i 6 oraz art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.: Dz. U. z 2006, Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "u.ś.r.", w związku z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 130, poz. 903), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "k.p.a.", w związku z zarządzeniem Burmistrza J. Nr [...] z dnia [...], odmówił M. P. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad babcią, wnioskowanego na J. W. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji, wskazując na treść przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., wyjaśnił, iż po przeprowadzeniu analizy dokumentów dołączonych do wniosku ustalono, że M. P. nie jest spokrewniona w pierwszym stopniu z J. W. W stosunku do J. W. można wskazać osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu - córkę M. W., którą obowiązek alimentacyjny obciąża w pierwszej kolejności zgodnie przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
M. W. jest w stanie sprawować opiekę nad matką J. W., co wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego M. P. M. P. odwołała się od decyzji Burmistrza J. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., podnosząc, że sprawowanie opieki nad J. W. przez M. W. nie jest możliwe, ponieważ osoby te pozostają ze sobą w konflikcie. Wskazała, iż J. W. zachowuje się w stosunku do swojej córki w sposób nieufny i agresywny. Wnioskodawczyni podkreśliła, że niepełnosprawna akceptuje wyłącznie pomoc przez nią oferowaną, w związku z czym tylko ona jest w stanie zapewnić jej należytą opiekę.
Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., działając na podstawie art. 1, art. 2, art. 3, art. 4 ust. 1 i 2, art. 17 ust. 1, 2, 3 i 4, art. 23, art. 24 ust. 1, 2, 3 i 3a, art. 25 ust. 2, art. 26 ust. 1, 2, 3, 4, 5, 6 oraz art. 30 u.ś.r. w związku z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009 r., Nr 129 poz. 1058), oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza J. Uzasadniając ww. rozstrzygnięcie organ odwoławczy powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy M. P. wskazała, że jej babcia J. W. z uwagi na podeszły wiek i problemy z pamięcią wymaga stałego nadzoru innej osoby. Zdaniem skarżącej sprawowanie opieki nad babcią przez M. W. nie jest możliwe z uwagi na istniejące pomiędzy nimi stosunki. Ponadto M. W. nie byłaby w stanie zapewnić J. W. należytej opieki z uwagi na fakt, iż jest osobą schorowaną i otyłą, legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Do pisma zawierającego skargę skarżąca załączyła kserokopię zaświadczenia wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B., potwierdzającego trwałe zaliczenie M. W. do lekkiego stopnia niepełnosprawności.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie. Organ wskazał, iż w świetle przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r., skoro niepełnosprawna J. W. ma córkę, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla wnuczki mogło nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że córka nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad matką. Przepisy ustawy nie wyjaśniają, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" takiej opieki świadczyć. Zdaniem Kolegium przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad chorym krewnym.
Nie można zatem przyjąć, iż fakt zatrudnienia osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą stałej opieki, wyłącza możliwość sprawowania przez tę osobę opieki nad chorym członkiem rodziny. Ponadto podstawowym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy zaś częściowemu choćby zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorymi członkami najbliższej rodziny, wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Jedną z form sprawowanej kontroli działalności administracji publicznej w ramach postępowania sądowoadministracyjnego jest rozpoznawanie skarg na ostateczne decyzje administracyjne. Sąd ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, biorąc pod uwagę stan prawny istniejący w dacie wydania tej decyzji oraz stan faktyczny ustalony przez organy prowadzące postępowanie administracyjne.
Badając zarówno zaskarżoną decyzję organu odwoławczego, jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu I instancji, Sąd doszedł do wniosku, że rozstrzygnięcia te odpowiadają prawu.
Na wstępie należy zauważyć, iż stosownie do przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,
- 3) opiekunowi faktycznemu dziecka
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Ponadto w myśl przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.
W rozpatrywanym przypadku bezsprzeczne jest, że J. W. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W aktach organu I instancji znajduje się kserokopia dokumentu, z którego wynika, iż na mocy orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w P. z dnia [...] ww. została zaliczona do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia (k. 2). Nie podlega wątpliwości, że J. W. jako osoba niepełnosprawna w podeszłym wieku wymaga stałej opieki zapewnionej przez inną osobę.
Powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzależnia jednak przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom aniżeli matka, ojciec czy opiekun faktyczny dziecka, które rezygnują z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, od tego, czy na osobach tych ciąży wobec podopiecznego obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., Nr 9, poz. 59 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "k.r.o."
Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na stosowne regulacje ww. ustawy. Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie zaś do art. 129 § 1 k.r.o. w przypadku istnienia kilku zstępnych lub wstępnych obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, o czym stanowi art. 132 k.r.o.
Z akt sprawy wynika, iż wnioskodawczyni jest wnuczką J. W., czyli jej krewną w linii prostej. Przy życiu pozostaje jednak również bliższy stopniem zstępny J. W., czyli jej córka M. W., którą obowiązek alimentacyjny w stosunku do niepełnosprawnej obciąża w pierwszej kolejności. W obecnym stanie sprawy żadne okoliczności nie wskazują na to, aby M. W. nie mogła wywiązać się wobec swojej matki z obowiązku dostarczania środków utrzymania. W związku z tym obowiązek alimentacyjny nie ciąży w chwili obecnej na skarżącej. W tym stanie rzeczy niewątpliwe jest, że podmiotem uprawnionym do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. M. W., nie zaś skarżąca.
W opinii Sądu nie ma również w przedmiotowej sprawie możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. Zgromadzony w aktach sprawy materiał nie wskazuje na istnienie jakichkolwiek okoliczności, które przesądzałyby o całkowitej niemożności sprawowania przez M. W. opieki nad J. W. Do wniosku skarżąca załączyła co prawda oświadczenie M. W., z którego wynika, iż z uwagi na wykonywaną pracę zawodową nie jest ona w stanie zapewnić niepełnosprawnej należytej opieki (k. 5 akt I instancji), jednakże podkreślić należy, że skoro podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, za szczególną okoliczność powodującą niemożność sprawowania opieki nie może zostać uznana konieczność wykonywania pracy zarobkowej przez osobę spokrewnioną z podopiecznym w pierwszym stopniu.
Ponadto do skargi załączona została kserokopia zaświadczenia potwierdzającego fakt trwałego zaliczenia M. W. do lekkiego stopnia niepełnosprawności, wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. (k. 3 akt sądowych). Zdaniem Sądu okoliczność, że M. W. jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim, nie przesądza o całkowitym braku możliwości sprawowania przez nią opieki nad J. W. Również konflikt istniejący pomiędzy M. W. i J. W., na który skarżąca zwraca uwagę w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej oraz w skardze, nie powoduje w przekonaniu Sądu, że spełniona jest przesłanka określona w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Nie jest to bowiem stan rzeczy, który w sposób obiektywny uniemożliwiałby sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną, a tylko tego rodzaju okoliczności mogą zdecydować o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego dalszemu stopniem krewnemu na zasadzie art. 17 ust. 1a u.ś.r.
Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy działały zgodnie z obowiązującym prawem odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.).