Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. NR [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2019 r. o odmowie przyznania R. B. uprawnień kombatanckich.
Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt sprawy II SA/Bd 1290/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2021 r..
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na konieczność zwrócenia się przez organ do Romskiego Instytutu Historycznego celem udostępnienia dokumentów, które były podstawą wydania przez Stowarzyszenie Romów w [...] z siedzibą w O. zaświadczenia z dnia [...] grudnia 2015r. o pobycie skarżącego w getcie.
Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r., Nr [...], po ponownym rozpoznaniu sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2019r. o odmowie przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że realizując wytyczne zawarte w wyroku Sądu z dnia 29 sierpnia 2022 r., sygn. II SA/Bd 1290/21, organ zwrócił się do Romskiego Instytutu Historycznego o przekazanie treści materiałów znajdujących się w jego archiwach dotyczących pobytu strony w getcie w Łodzi od kwietnia 1943 do lipca 1943 w szczególności znajdujących się pod sygnaturą [...].
Organ zaznaczył, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący wskazywał na różne daty pobytu w getcie Łodzi, tj. od [...] marca 1940 r. do [...] maja 1945 r. (okres wskazany we wniosku strony z dnia [...].08.2019 r.), od 1943 do 1943 (w piśmie do [...] z [...] maja 2018 r.) oraz od 1943 do 1944 (w tym samym piśmie do [...]).
Organ podniósł następnie, że z pisma przewodniego Stowarzyszenia Romów w [...] (Romski Instytut Historyczny) z dnia [...] listopada 2022 r. wynika, że zaświadczenie o pobycie skarżącego w getcie wystawione zostało na podstawie oświadczenia A. M. z dnia [...] września 2003 r. i oświadczenia B. R. dnia [...] maja 2005 r. Zwrócił jednak uwagę, że treść powyższych oświadczeń nie pozwalała na przyjęcie, że skarżący przebywał w getcie od kwietnia 1943 do lipca 1944 r. Świadek A. M. nie podał bowiem w swoim oświadczeniu żadnych dat, natomiast z oświadczenia B. R. wynikało, że ten trafił od do getta łódzkiego najwcześniej we wrześniu 1943 r. i przebywał tam trzy miesiące. Organ podniósł też, że z treści oświadczenia A. M. wynika, że wiedze o pobycie rodziny skarżącego w getcie łódzkim posiadał on od innych osób.
Dodatkowo w aktach kombatanckich A. M. znajdowała się relacja wyżej wskazanego sporządzona [...].08.1999 r. dla Romskiego Instytutu Historycznego z pobytu w getcie łódzkim, w której świadek wymieniał takie nazwiska jak S. i P., jednak nie wspominał nic o B..
Analizując natomiast oświadczenie B. R. z dnia [...] maja 2005r. stanowiące uzupełnienie do jego relacji z dnia [...] sierpnia 1997 r., organ zwrócił uwagę, że świadek wiedzę o pobycie skarżącego w getcie posiada od swojej matki. W dodatku w relacji z dnia 1997 r. świadek wskazywał nie na skarżącego ale na inna rodzinę. Ponadto zdaniem organu opis świadka brzmi niewiarygodnie z uwagi na wskazywaną w nim datę swojego urodzenia tj. rok 1943, podczas gdy z bazy PESEL wynika, że świadek sprostował swoja datę urodzin z 1943 na 1932 r.
Zdaniem organ zebrany materiał dowodowy nie daje wystarczających podstaw by stwierdzić, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu uprawnień kombatanckich.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższa decyzję R. B. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U z 1991 r., Nr 17, poz. 75 ze zm.) poprzez błędna interpretację i niewłaściwe zastosowanie tj. odmowę przyznania uprawnień kombatanckich pomimo przedstawienia przez skarżącego należytych dowodów oraz umowy z dnia 5 grudnia 2014 r. między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o eksporcie szczególnych świadczeń dla osób uprawnionych, które zamieszkują na terytorium rzeczpospolitej Polskiej. Ponadto skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania, które miała wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 75 k.p.a. poprzez:
- a) niedopuszczenie jako dowodów:
- 1) oświadczenia wnioskodawcy o pobycie w getcie w Łodzi w okresie od [...] marca 1940 r. do [...] maja 1945 r.;
- 2) oświadczenia świadka A. M. z dnia [...].09.2003 r. na okoliczność pobytu skarżącego w getcie;
- 3) uzupełnienia relacji B. R. z dnia [...].08.1997, spisanej w dniu [...].05.2005 r. na okoliczność pobytu skarżącego w getcie;
- 4) zaświadczenia Romskiego Instytutu Historycznego z dnia [...] grudnia 2015r. potwierdzającego pobyt skarżącego w getcie w Ł. w okresie od kwietnia 1943 r. do lipca 1943 r.
- 5) decyzji niemieckiego urzędu [...] o uznaniu za okres składkowy czasu pracy w getcie w Ł. w okresie od [...] kwietnia 1943 r. do dnia [...] lipca 1944 r.;
- 6) decyzji niemieckiego organu [...] z dnia [...].03.2017 r. o przyznaniu świadczenia z tytułu pobytu w getcie;
- 7) decyzji niemieckiego Federalnego Ministerstwa Finansów z dnia [...].04.2018 r. o przyznaniu świadczenia pieniężnego z tytułu pobytu w getcie.
- b) nieodniesienie się w ogóle do zapisów umowy z dnia [...] grudnia 2014 r. między [...] a [...] o eksporcie szczególnych świadczeń dla osób uprawnionych, które zamieszkują na terytorium [...], w oparciu o, która wszystkie organy niemieckie uznały pobyt skarżącego w getcie oraz (niektóre) przyznały także świadczenia z tego tytułu;
- c) zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sposób subiektywny (jednostronny oraz ustalenie stanu faktycznego w sposób dowolny.
W udzielonej odpowiedzi na skargę organ wniósł oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj.Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, ze zm.).
Stosownie do art. 21 ust.1 przywołanej ustawy, podstawowym warunkiem uzyskania uprawnień kombatanckich jest uzyskanie decyzji potwierdzającej działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiadanie obywatelstwa polskiego lub posiadanie go w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust.
2. Zgodnie zaś z art. 22 ust. 1 ww. ustawy, o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby.
Skarżący swoje uprawnienia upatruje w fakcie represji wojennych, doznanych z tytułu okresu przebywania z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach (art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach).
W przepisie art. 22 ww. ustawa wprowadziła tryb orzekania o spełnianiu warunków przysługiwania uprawnień ustawowych. Postępowanie prowadzone jest na wniosek, który powinien zawierać m.in. dowody potwierdzające prowadzenie działalności kombatanckiej lub doznane represje.
W przedmiotowej sprawie skarżący na wezwanie organu przedłożył dowody, sporządzone w języku niemieckim, mające potwierdzić doznane represje, tj. decyzję niemieckiego urzędu [...] z dnia [...].10.2017 r. oraz niemieckiego organu Bundesamt fuer zentrale Dienste und offene Vermoegensfragen (dalej: BADV) z dnia [...].03.2017 r. i [...].01.2019 r. o pobycie w getcie oraz w przypadku BADV także o przyznaniu z tego tytułu przez państwo niemieckie świadczenia. Ponadto skarżący przedłożył decyzję Bundesministerium der Finanzen z dnia [...].09.2018 r. o przyznaniu świadczenia pieniężnego z tytułu pobytu w getcie, a także wskazał na dwóch nieżyjących świadków pobytu w getcie – B. B. i R. W.. Na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Bd 854/20, skarżący został wezwany do nadesłania tłumaczenia powyższych dokumentów.
Następnie mając na uwadze treść przedłożonych przez skarżącego dokumentów Szef Urzędu Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się do organów niemieckich o udzielenie informacji jakie dokumenty były podstawą otrzymania przez skarżącego dodatku do emerytury, jednorazowej zapomogi oraz podstawą do ubiegania się o emeryturę bądź rentę. Z odpowiedzi powyższych niemieckich organów wynika, że świadczenia zostały przyznane na podstawie oświadczenia skarżącego i zaświadczenia Stowarzyszenia Romów w [...], z siedzibą w O..
Wskazać należy w związku z tym, że w zaświadczeniu z dnia [...] grudnia 2015 r. stwierdza się, że Stowarzyszenie Romów w [...] oraz Romski Instytut Historyczny zaświadczają, że B. R. ur. 20.03.1940nr. w G. jest narodowości romskiej oraz, że materiały znajdujące się w archiwach Romskiego Instytutu Historycznego wskazują na pobyt w getto w Ł. od kwietnia 1943 do lipca 1943 roku (sygn. akt [...]).
Wykonując zalecenia zawarte w kolejnym wydanym w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia [...] kwietnia 2022 r., sygn. II SA/Bd 1290/21 zwrócił się do Romskiego Instytutu Historycznego o przekazanie materiałów znajdujących się w archiwach tegoż Instytutu dotyczących pobytu skarżącego w getcie w Łodzi od kwietnia 1943 r. do lipca 1944 r. W odpowiedzi na co uzyskał następujące dokumenty:
- - oświadczenie A. M. datowane na [...] września 2003 r.;
- - oświadczenie B. R., które jest uzupełnieniem jego relacji z dnia [...] sierpnia 1997 r., spisanym dla Romskiego Instytutu historycznego w dniu [...] maja 2005 r.;
- - zaświadczenie z [...] czerwca 2015 r. o przebywaniu skarżącego od kwietnia 1943 r. do lipca 1944 r. w getcie w Ł.;
- - pismo przewodnie z dnia [...] listopada 2022 r., w którym wskazano, że zaświadczenie z [...] czerwca 2015 r. wystawiono na podstawie zgromadzonych dowodów (oświadczeń B. R. i A. M..
Organ administracji przeanalizował treść powyższych dokumentów i zakwestionował je jako mogące potwierdzać pobyt skarżącego w getcie. Jak trafnie zwrócił uwagę organ na podstawie oświadczeń A. M. i B. R., nie można było przyjąć, że skarżący przebywał w getcie w przyjętym w zaświadczeniu okresie od kwietnia 1943 do lipca 1944 r. A. M. bowiem, w ogóle nie wskazywał na okres pobytu w getcie, a z oświadczenia B. R. wynika, że trafił do getta w Ł. najwcześniej we wrześniu 1943 i przebywał tam trzy miesiące. Istotne przy analizie obu oświadczeń jest to, że zarówno A. M., jak i B. R. są świadkami pośrednimi, którzy informacje o pobycie skarżącego w getcie mieli uzyskać od członków swojej rodziny, gdyż w czasie ich pobytu w getcie byli dziećmi (A. M. trafił do getta tuż po urodzeniu). W dodatku wiarygodność tych oświadczeń dodatkowo zaburza fakt, że w pierwotnych relacjach spisanych dla Romskiego Instytutu Historycznego w O. świadkowie nie wskazywali na to, że przebywali w getcie z rodziną skarżącego.
Zarówno B. R. w swojej relacji z dnia [...] sierpnia 1997 r., jak i A. M. w relacji z dnia [...] sierpnia 1999 r. wskazywali za to na inne rodziny, z którymi wspólnie przebywali w getcie lub ukrywali się (rodzina B., S., P.). Dopiero w oświadczeniu z dnia [...].09.2003 r. A. M. wskazał, że z tego co mu opowiadano jego rodzina w czasie wojny przebywała w [...] getcie m.in. wraz z rodziną R. B. (nie wskazuje więc bezpośrednio na pobyt skarżącego w getcie). B. R. zaś w relacji z dnia [...].05.2005 r. stanowiącej uzupełnienie jego relacji z [...] sierpnia 1997 r. oświadczył, że jego matka wspominała mu, że z jego klanu rodzinnego w getcie była M. B. z synem R., którego zna do dziś z racji pokrewieństwa. Kolejnym argumentem przemawiającym za odrzuceniem dowodu z oświadczeń B. R. jest to, że z informacji z bazy PESEL wynika, że wyżej wymieniony sprostował swoją datę urodzin z 1943 na 1932 r., zaś w swojej relacji wskazywał, że urodził się w sierpniu 1943 r. i opisywał wszystko z perspektywy malutkiego dziecka, a nie jedenastoletniego dziecka, które w swej relacji nie musiałoby się odwoływać jedynie do informacji zasłyszanych od członków rodziny, ale też do własnych przeżyć i wspomnień.
Sąd podziela pogląd organu, że te wszystkie argumenty nie pozwalają uznać oświadczeń A. M. i B. R. za wiarygodny dowód w sprawie.
Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wydając decyzję w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich nie mógł też oprzeć się na decyzji niemieckich organów przyznających skarżącemu świadczenia z tytułu pobytu w getcie. W świetle treści przepisów art. 22 kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, był on bowiem zobligowany samodzielnie ocenić, czy strona udokumentowała istnienie podstaw do przyznania jej uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w getcie. Nie mógł zaś, jak zdaje się oczekiwał skarżący, w tym zakresie poprzestać na stwierdzeniu, że jeśli organy niemieckie uznały, że należy skarżącemu przyznać świadczenia z tytułu pobytu w getcie, to skarżący spełnia tym samym przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich, tym bardziej że organy niemieckie wydały decyzje w oparciu o oświadczenie skarżącego i zaświadczenie Stowarzyszenia Romów w Polsce, którego wartość dowodowa ze względu na podstawy źródłowe i przyjęty okres pobytu skarżącego w getcie została zasadnie zakwestionowana przez organ.
Organ administracji podjął szereg działań zmierzających do pozyskania dokumentów mogących potwierdzić pobyt skarżącego w getcie łódzkim. Jednakże żadne z uzyskanych przez niego dokumentów nie potwierdzają pobytu skarżącego w getcie. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, mając na uwadze oświadczenie skarżącego z dnia [...] sierpnia 2019 r., że jego pobyt w getcie w Ł. mogliby potwierdzić jedynie R. W. i B. B., którzy już nie żyją, uzyskał dostęp do archiwalnej dokumentacji dotyczącej decyzji o przyznaniu uprawnień kombatanckich wyżej wymienionym. Z dokumentacji tej wynika, że zarówno R. W., jak i B. B. uzyskali uprawnienia kombatanckie z tytułu pobytu w getcie W.. Nie wskazywali oni natomiast by po likwidacji getta W. przebywali w getcie [...].
W związku z powyższym za jedyny dokument mogącym potwierdzać pobyt skarżącego w getcie łódzkim jest jego własne oświadczenie. Stwierdzić należy w związku z tym, że wprawdzie oświadczenie strony może być dowodem w sprawie, jednak jego wiarygodność podlega ocenie na zasadach ogólnych i nie może stanowić wyłącznej podstawy do wydania merytorycznej decyzji o przyznaniu stronie dochodzonych uprawnień.
Podsumowując powyższe, uznać należy, że organ administracji w oparciu o zebrany materiał dowodowy nie miał podstaw do uznania, że strona skarżąca w sposób wymagany udokumentowała spełnienia ustawowych warunków przyznania świadczenia kombatanckiego.
Konkludując, Sąd uznał działanie organu administracji w kontrolowanej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie przeprowadzoną przez organy ocenę materiału dowodowego, wbrew zarzutom skargi, Sąd uznał za prawidłową, odpowiadającą standardom k.p.a. Wychodząc z tych ustaleń Sąd przyjął, że zaskarżona decyzja wraz z poprzedzającą ja decyzją organu I instancji zostały wydane z zachowaniem wymogów wynikających z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 259).
Z tych względów Sąd, nie podzielając zarzutów skargi, na podstawie art. 151 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.