Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza S. z dnia [...] odmawiającą przyznania skarżącemu S. K. świadczenia pielęgnacyjnego, składki na ubezpieczenie społeczne i składki na ubezpieczenie zdrowotne – z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad babcią W. K. Kolegium, wskazując na treść art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 79, poz. 856; z późn. zm.; zwanej w skrócie "u.ś.r.") stwierdziło, że wnioskodawca S. K. jest wnukiem niepełnosprawnej W. K., posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ podniósł, że stosownie do treści art. 128 i 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.
Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium wskazało, że W. K. ma dwoje dzieci, które w pierwszej kolejności są zobowiązane alimentacyjnie wobec swojej matki i one – o ile spełniałyby przesłanki, byłby ewentualnie uprawnione do uzyskania świadczenia.
W skardze do sądu administracyjnego S. K. zarzucając naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r. – wniósł o uchylenie decyzji Kolegium.
W uzasadnieniu podniósł, że W. K. jako chora na chorobę Alzheimera bardzo negatywnie przyjmuje wszelkie próby zmiany otoczenia. W rezultacie ewentualne próby przeniesienia jej z obecnego miejsca pobytu do miejsca zamieszkania syna lub córki skazane są na niepowodzenie. Dzieci W. K. nie są zatem w stanie sprawować opieki nad matką. Aby ustalić tą okoliczność organ nie skorzystał z przysługującej mu na mocy art. 23 ust. 4aa u.ś.r. możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.
Zdaniem skarżącego w toku postępowania w ogóle nie podjęto próby wyjaśnienia, czy w sprawie zachodzą podstawy faktyczne do zastosowania względem skarżącego art. 17 ust. 1a u.ś.r.
Ponadto przy ustalaniu stanu faktycznego pominięte zostały istotne dokumenty tj. akt notarialny z 30 stycznia 1996 r. oraz zaświadczenie o trwałej niepełnosprawności D. P. Z aktu notarialnego jednoznacznie wynika, że P. K. (tj. ojciec skarżącego) przed swoją śmiercią zobowiązał się do opieki nad W. K. w razie jej choroby. Zaświadczenie o niepełnosprawności wskazuje natomiast, że córka W. K. sprawuje opiekę nad własną niepełnosprawną córką – D. P. – i nie jest w stanie sprawować opieki nad swoją matką.
Zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1a u.ś.r. skarżący podniósł, że zawarty w tym przepisie zwrot "nie jest sprawować opieki" oznacza każdą przyczynę, która faktycznie uniemożliwia sprawowanie opieki osobie spokrewnionej w pierwszym stopniu. Tak rozumiany przepis prowadzi do wniosku, że skarżący jest osoba uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby najbliższe, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. tj. dwoje dzieci W. K., faktycznie nie są w stanie sprawować nad nią opieki. Córka W. K. sprawuje bowiem osobistą opiekę nad własną niepełnosprawną córką, natomiast syn W. K. – W. K. zamieszkuje w K., w bloku na III piętrze, a negatywne przyjmowanie przez skarżącą zmian otoczenia przemawia za niemożnością sprawowania przez niego opieki nad matką.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Kolegium podkreśliło, że wprawdzie w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 – jednakże w niniejszej sprawie dyspozycja tej normy nie została spełniona. W. K. posiada bowiem dzieci tj. krewnych w linii prostej spokrewnionych w pierwszym stopniu, a osoby te, jak wynika z oświadczenia w aktach sprawy – nie będą się nią opiekować. Okoliczność, że nie mogą one sprawować opieki pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Wyrażenie "osoba nie jest w stanie sprawować opieki" w art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie oznacza osoby pracującej, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przyznaje się takiej osobie, która rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki.
Ponadto postanowienia o sprawowaniu opieki zawarte w umowie darowizny (akt notarialny z 30 stycznia 1996 r.) nie dotyczą skarżącego, ale jego ojca.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,
- 3) opiekunowi faktycznemu dziecka
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.
Zdaniem Sądu błędny jest pogląd Kolegium, iż "wyrażenie "osoba nie jest w stanie sprawować opieki" zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie oznacza osoby pracującej, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przyznaje się takiej osobie, która rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki". Oznaczałoby, że warunkiem otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę nie będąca spokrewnioną w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny byłoby wykazanie, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu znajdowała się lub podjęła działania w celu sprawowania opieki tj. nie podejmowała pracy bądź zrezygnowała z pracy oraz starała się podjąć opiekę nad osobą niepełnosprawną, jednakże zaistniała przeszkoda uniemożliwiająca sprawowanie opieki. Zdaniem Sądu taka interpretacja przeczy literalnemu brzmieniu art. 17 ust.1a u.ś.r., a brak podstaw, aby w celu odczytania treści tegoż przepisu sięgać po inne rodzaje wykładni.
Ustawodawca w art. 17 ust. 1a u.ś.r. wskazał wyraźnie jedynie przesłankę niemożności sprawowania opieki "o której mowa w ust. 1". W art. 17 ust. 1 u.ś.r. mowa o "opiece nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności (...)".Nie podejmowanie pracy zarobkowej lub rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest cechą "opieki", o której mowa w tym przepisie, ale czynnością, która jest podejmowana "w celu" sprawowania opieki.
W konsekwencji zasadne są zarzuty skarżącego naruszenia art. 7 i 77 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia wystarczającego postępowania dowodowego w celu ustalenia, czy dzieci W. K. tj. osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu, nie są w stanie sprawować nad nią opieki. W tym względzie nie są wystarczające znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia W. K. i T. P., iż nie będą się ubiegać o zasiłek pielęgnacyjny (w związku z opieką) nad niepełnosprawną matką W. K. Nawet przyjmując, iż oświadczenia te dotyczą w istocie świadczenia pielęgnacyjnego a nie zasiłku pielęgnacyjnego – świadczą one jedynie o braku woli pobierania takiego świadczenia, a nie o tym, że nie istnieje (bądź istnieje) sytuacja pozwalająca na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką.
Powyższe uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie, że zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 17 ust.1a u.ś.r., umożliwiająca przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, o ile spełni on warunek o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.,) należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku.
W ponownym postępowaniu organ winien przeprowadzić postępowanie dowodowe na okoliczność zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r tj. niemożności sprawowania opieki przez dzieci W. K., a w przypadku stwierdzenia, iż taka przesłanka zaistniała – ocenić spełnienie przez skarżącego przesłanek, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. i wydać stosowne rozstrzygnięcie.
Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.