Uzasadnienie
II SA/Bd 321/08
Decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] Dowódca Wojsk Lądowych stwierdził nieważność decyzji Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w sprawie wypowiedzenia J. G. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.
Rozkazem nr [...] z dnia [...] maja 2007 r. Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego zwolnił J. G. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy, wskazując jednocześnie, iż zwolnienie z zawodowej służby wojskowej nastąpi po upływie skróconego okresu wypowiedzenia z dniem [...] maja 2007 r.
Decyzją z dnia [...] maja 2007 r., nr [...] Kierownik 3 Okręgowych Warsztatów Technicznych przyznał J. G.:
- odprawę w wysokości 540 % uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby, tj. w kwocie [...] zł;
- świadczenie pieniężne wypłacane co miesiąc przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby, w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby, w wysokości miesięcznej [...] zł;
- ekwiwalent pieniężny za [...] dni urlopu wypoczynkowego, w kwocie [...] zł;
- dodatkowe uposażenie roczne w wysokości proporcjonalnej do liczby pełnych miesięcy kalendarzowych, za które wypłacono uposażenie tj. 5/12 uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego w ostatnim dniu pełnienia służby, tj. w kwocie [...] zł.
Postanowieniem z dnia [...] października 2007 r. Kierownik 3 Okręgowych Warsztatów Technicznych w [...] wznowił postępowanie zakończone wyżej wskazaną decyzją ostateczną z dnia [...] maja 2007 r.
Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2007 r. Kierownik 3 Okręgowych Warsztatów Technicznych w [...], po wznowieniu postępowania, uchylił decyzję własną z dnia [...] maja 2007 r., nr [...]. Jednocześnie orzekł o przyznaniu J. G. świadczenia pieniężnego należnego w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w niżej wyszczególnionych należnościach kwotowych:
- odprawę, w kwocie [...] zł, stanowiącą różnicę pomiędzy należną w dniu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej odprawą w wysokości 540% uposażenia należnego w ostatnim dniu pełnienia zawodowej służby wojskowej, tj. kwotą [...] zł, a wypłaconą w dniu [...].09.2005 r. odprawa w kwocie [...] zł;
- świadczenie pieniężne wypłacone co miesiąc przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby, w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby, w wysokości miesięcznej [...] zł;
- ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy, w tym za dodatkowy urlop wypoczynkowy, niewykorzystany w dniu zwolnienia ze służby oraz za lata poprzednie, w kwocie [...] zł, a wypłacona w dniu [...].09.2005 r. ekwiwalentem za [...] dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego w kwocie [...] zł;
- dodatkowe uposażenie roczne za 2007 w wysokości 5/12 należnego w ostatnim dniu pełnienia zawodowej służby wojskowej uposażenia w kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż decyzja z dnia [...] maja 2007 r., nr [...] nie uwzględniała skutków finansowych spowodowanych pierwotnym zwolnieniem żołnierza z zawodowej służby wojskowej w dniu [...] września 2005 r., nieznanych całkowicie organowi w dniu wydawania uchylonej decyzji, ponieważ czynności wokół pierwotnego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej żołnierza podejmowane były przez inne organy wojskowe. Dowodem na powyższą okoliczność jest m.in. pismo głównego Księgowego Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] nr [...] z dnia [...] maja 2007 r.. Organ podniósł, iż w dniu [...] września 2005 r. J. G. w skutek pierwotnego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej otrzymał następujące świadczenia pieniężne: odprawę w kwocie [...] zł i ekwiwalent za niewykorzystany urlop w kwocie [...] zł. Nie mógł tym samym, zdaniem organu, otrzymać należności pieniężnych w wymiarze odpowiadającym pełnemu okresowi jego służby wojskowej, lecz jedynie różnicę pomiędzy kwotą należną w dniu ostatecznego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej a kwotą wypłaconą temu żołnierzowi z przedstawionego tytułu w dniu [...] września 2005 r. Organ administracji wskazał, iż J. G. przysługuje odprawa w wysokości [...] zł. Przysługuje mu także ekwiwalent pieniężny za niewykorzystanie [...] dni urlopu wypoczynkowego w wysokość [...] zł. oraz dodatkowe uposażenie roczne w wysokości [...] zł. Organ dodał, iż na skutek stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] z dnia [...].08.2004 r. dotyczącej wypowiedzenia J. G. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, uznać należy, że zainteresowany nie został zwolniony w dniu [...].09.2005r. z zawodowej służby wojskowej, a tym samym nie nabył prawa do odprawy oraz ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Wypłacone należności stanowiły zatem świadczenie nienależne. W konsekwencji organ uznał, iż określając uprawnienia J. G. do należności pieniężnych z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej należy mieć na względzie uprzednio wypłacone z tego tytułu należności pieniężne, tj. odprawę w kwocie [...] zł oraz ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w kwocie [...]zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji J. G. zarzucił jej naruszenie norm prawa materialnego poprzez uchybienie art. 77 w zw. z art. 73 ust. 1 pkt 9 oraz art. 94 i art. 95 pkt 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2003 r., Nr 179, poz. 1750; ze zm), polegający na błędnym przyjęciu, iż należności związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej podlegają zwrotowi a organ może samowolnie dokonać zaliczeń na poczet należnego uposażenia, należności wypłacone wcześniej i uznając wypłacone świadczenia za nienależne. Zdaniem odwołującego się w sprawie niniejszej w ogóle nie mogą mieć zastosowania przepisy Kodeksu Cywilnego i nie istnieje obowiązek zwrotu pobranych należności przez odwołującego się. W świetle bowiem art. 77 cyt. ustawy, świadczenie wypłacone w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej nie podlega zwrotowi. Odwołujący się wywiódł, iż sporne kwoty jako wypłacone zgodnie z zasadami obowiązującymi w dniu ich wypłacenia i będące należnościami uposażeniowymi nie podlegają zwrotowi, a zatem organy nie mogły orzec o ich potrąceniu. Brak było podstaw do dokonania potrąceń w świetle treści art. 103 cyt. ustawy w związku z art. 87 § 1 Kodeksu pracy, skoro należności te nie były utrwalone w tytule wykonawczym sądowym, czy administracyjnym ani nie wyrażono na nie zgody.
Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż organ I instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych oraz prawidłowej oceny prawnej. Wywiódł również, iż z treści odwołania wynika, że strona domaga się dwukrotnego przyznania odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, czego nie przewidują przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Żądanie takie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i stanowi nadużycie prawa w świetle dyspozycji art. 5 kc. Zdaniem organu stwierdzenie nieważności decyzji wypowiadającej J. G. stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej spowodowało, że skarżący nie nabył prawa do odprawy, ani do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, a tym samym wypłacone mu należności stanowią świadczenie nienależne. Organ odwoławczy wywiódł ponadto, iż odprawa i ekwiwalent za niewykorzystany urlop nie mieszczą się wśród świadczeń, które, w świetle Kodeksu pracy, nie mogą podlegać potrąceniu, gdyż oba wymienione świadczenia nie mają charakteru alimentacyjnego i nie są roszczeniami bezpośrednio związanymi ze świadczeniem służby (wykonywaniem pracy).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] na powyższą decyzję J. G. ponownie wskazał, iż decyzja ta narusza przepisy art. 77, w zw. z art. 73 ust. 1 pkt 9 oraz art. 94 i art. 95 pkt 2 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U z 2003r. Nr 179, poz 1750; ze zm) poprzez błędne ustalenie, iż należności związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej podlegają zwrotowi a organ może samowolnie dokonać zaliczeń na poczet należnego uposażenia, należności wypłacone wcześniej, uznając wypłacone świadczenie za nienależne. Ponadto zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 77 i art. 103 w zw z art. 94 ust. 1 pkt 3 i ust 2 i 3 oraz art. 95 pkt 2 cyt. ustawy, a także przepisów postępowania administracyjnego, zwłaszcza art. 145 § 1 pkt 5 oraz art. 7,8,77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. Skarżący podniósł, iż w niniejszej sprawie nie zaszły przesłanki do wznowienia postępowania, bowiem pismo głównego księgowego Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] nr [...] z dnia [...] maja 2007 r., mające być jedna z podstaw wznowienia, było znane organowi I instancji w dniu wydawania decyzji z dnia [...] maja 2007 r., nr [...] i organ ten miał pełny dostęp do dokumentacji dotyczącej skarżącego. Skarżący zwrócił również uwagę, że Kierownik 3 Okręgowych Warsztatów Technicznych w dniu zwolnienia skarżącego dokonał wypłaty tylko części należności określonych w decyzji Nr [...] r., a co do pozostałej części ([...] zł) dokonał samowolnego potrącenia, a gdy skarżący zwrócił się do organu o zwrot kwoty [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi z tytułu niewykonania prawomocnej decyzji, organ wznowił postępowanie. Ponadto skarżący podniósł, iż w niniejszej sprawie, mającej charakter administracyjny, w ogóle nie mogą mieć zastosowania przepisy Kodeksu Cywilnego. Wskazał, iż nie istnieje prawny obowiązek zwrotu pobranych należności przez odwołującego się. Obowiązek ten wygasł, gdyż skarżący pozostawał w dobrej wierze, a pobrane w 2005 r. świadczenia miało ściśle konsumpcyjny charakter i zostały zużyte na bieżące utrzymanie skarżącego i członków jego rodziny. Nie było jego zdaniem podstaw do dokonania potrącenia, gdyż należności te nie były utrwalone w tytule wykonawczym sądowym, czy administracyjnym, ani nie wyrażono na nie zgody. Skarżący zwrócił tez uwagę, iż organ I instancji wydając w dniu [...] sierpnia 2007 r. świadectwo służby Nr [...] w punkcie [...] dotyczącym potrąceń z uposażenia zapisał zwrot "bez potrąceń". Organ nie mając podstaw prawnych do żądania zwrotu spornych kwot, postanowił je samowolnie odebrać, co w ocenie skarżącego może uzasadniać nawet podejrzenie popełnienia czynu zabronionego.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; z późn. zm.), Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję należało stwierdzić, iż doszło w niniejszej sprawie do naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponieważ kwestionowana decyzja została wydana w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, badanie jej legalności należy rozpocząć od ustalenia, czy w rozpoznawanej sprawie istniały ustawowe przesłanki do wszczęcia nadzwyczajnego postępowania, w którym doszło do wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej przyznającej skarżącemu świadczenie pieniężne z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej.
Podkreślić należy, iż instytucja wznowienia ma charakter nadzwyczajny, dotyczy bowiem kontroli prawidłowości wydanej decyzji ostatecznej. Możliwość wznowienia postępowania uwarunkowana jest ustaleniem, że postępowanie administracyjne, w którym decyzja ostateczna zapadła było dotknięte kwalifikowaną wadą procesową enumeratywnie wskazaną w art. 145 § 1 i art. 145 a § 1 K.p.a.
Kierownik 3 Okręgowych Warsztatów Technicznych w [...] w postanowieniu o wznowieniu postępowania z dnia [...] października 2007 r. i w decyzji z dnia [...] listopada 2007 r. podał jako podstawę wznowienia art. 145 § 1 pkt 5 Kpa (wyjście na jaw istotnej dla sprawy nowej okoliczności faktycznej lub nowego dowodu istniejącego w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzję.). Wskazać należy, iż o wznowieniu postępowania na tej podstawie decyduje kumulatywne wystąpienie trzech przesłanek, a mianowicie:
- ujawnione okoliczności faktyczne lub/i dowody są nowe, a przy tym mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy administracyjnej;
- nowe okoliczności faktyczne lub/i nowe dowody musiały istnieć w dniu wydania decyzji ostatecznej;
- nowe okoliczności faktyczne lub/i nowe dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję ostateczną.
W toku wznowionego postępowania organ administracji publicznej, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), obowiązany jest ustalić czy, ta nowa okoliczność faktyczna występowała oraz czy jest dla sprawy istotna, prowadząc w tym celu postępowanie wyjaśniające.
Oceniając zaskarżoną decyzję według wymienionych przesłanek, należy zauważyć, że z uzasadnienia tejże decyzji nie wynika, by organ II instancji w ogóle badał, czy istniały podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego.
W decyzji tej nie zawarto żadnej argumentacji odnoszącej się do zasadności wznowienia postępowania, w szczególności zaś nie wskazano, jaka nowa okoliczność, czy dowód dawał podstawę do wznowienia postępowania.
Również w decyzji organu I instancji, posługując się mało precyzyjnymi sformułowaniami, nie wskazuje się w sposób jednoznaczny, jakie okoliczności stanowiły podstawę wznowienia postępowania. W decyzji tegoż organu podniesiono jedynie, iż w toku postępowania ustalono, iż przy wydawaniu decyzji z dnia [...] maja 2007 r. nie uwzględniono skutków finansowych spowodowanych pierwotnym zwolnieniem żołnierza z zawodowej służby wojskowej w dniu [...] września 2005 r., nie całkowicie znanych organowi w dniu wydawania uchylonej decyzji.
Nieco jaśniej, choć nadal niezbyt konkretnie, o okolicznościach uzasadniających wznowienie organ I instancji wypowiedział się w postanowieniu z dnia [...] października 2007 r., wskazując, iż chodzi tu przede wszystkim o wysokość świadczeń wypłaconych wyżej wymienionemu z tytułu ustalonego okresu służby wojskowej w dniu poprzedniego jego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej oraz ewentualnego wypłacenia przez inne organy wojskowe wyrównania za okres służby wojskowej po przywróceniu J. G. do zawodowej służby wojskowej.
W uzasadnieniu decyzji organu I instancji podniesiono, iż dowodem istnienia nieznanych organowi okoliczności jest m.in. pismo głównego księgowego Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu, nr [...] z dnia [...] maja 2007r.
Odnosząc się do powyższego wskazać należy w pierwszej kolejności, iż wspomniane pismo z dnia [...] maja 2007 r. nie znajduje się w aktach administracyjnych, w związku z czym Sąd nie miał możliwości zapoznania się z jego treścią, a tym samym jednoznacznego stwierdzenia dowodem istnienia jakich okoliczności ma być powyższe pismo. Przyjmując, iż chodzi tu o przyznane skarżącemu określonych kwot tytułem zwolnienia ze służby wojskowej, podnieść należy, iż zawartość akt administracyjnych, jak i uzasadnienie decyzji organów obu instancji nie pozwalają na ustalenie, kiedy organ dowiedział się o istnieniu tych okoliczności mających uzasadniać wznowienie postępowania. Jest to tym bardziej istotne w kontekście podnoszonych przez skarżącego zarzutów, nasuwających, zdaniem Sądu, uzasadnione wątpliwości, co do tego czy faktycznie organ I instancji w dniu wydawania decyzji z [...] maja 2007r,. nie wiedział o kwotach przyznanych skarżącemu w związku ze zwolnieniem ze służby wojskowej.
Dodać należy również, iż z przepisu art. 94 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r., Nr 179, poz. 1750; z późn. zm.) wynika, iż poza ściśle określonymi wyjątkami żołnierzowi zwolnionemu ze służby wojskowej przysługuje odprawa. Organ I instancji nie może zatem skutecznie podnosić, iż nie wiedział, iż skarżący otrzymał odprawę, dlatego nie uwzględnił przy wydawaniu decyzji z dnia [...] maja 2007 r. kwoty otrzymanej przez skarżącego z tego tytułu.
Zwrócić należy również uwagę na stosunkowo krótki odstęp czasu między wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania ([...].10.2007r.), a wydaniem decyzji przez organ I instancji ([...].11.2007 r.) znacznie ograniczający czasowo możliwość podnoszenia przez skarżącego w toku postępowania przed organem
I instancji zarzutów co do istnienia podstaw do wznowienia postępowania.
Podnieść należy także, iż w aktach administracyjnych nie znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru przez stronę postanowienia o wznowieniu postępowania, jedynie niezbyt czytelna (w związku ze skreśleniami) adnotacja na odpisie postanowienia sugerującą, iż postanowienie to skarżący otrzymał w dniu [...] listopada 2007 r.
W świetle powyższego nie jasne jest czy skarżący został prawidłowo zawiadomiony o wznowieniu postępowania w niniejszej sprawie, iż czy w ogóle umożliwiono mu wypowiedzenie się w niniejszej sprawie przed wydaniem decyzji przez organ I instancji.
W świetle powyższych okoliczności należy stwierdzić, że przy rozstrzyganiu sprawy doszło do naruszenia przez organy obu instancji przepisów art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Natomiast przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie nie były kwestie kontroli prawidłowości dokonanych potrąceń pomiędzy skarżącym a organem administracji, gdyż wykraczały one poza granice wyznaczone we wznowionym postępowaniu.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji rozważy przesłanki wznowienia postępowania i wyda stosowne rozstrzygnięcie uwzględniające wywody Sądu oraz uzasadni je zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art.135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.