Uzasadnienie
Wójt Gminy G. decyzją z [...] stycznia 2023 r. nr [...] odmówił D. B. (tj. Skarżącej) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem M. B..
W uzasadnieniu Wójt wskazał na negatywną przesłankę dla przyznania wnioskowanego świadczenia wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1lit. a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 – dalej "u.ś.r."), tj. że Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury.
Odwołując się Skarżąca podkreśliła, że zadeklarowała zawieszenie emerytury w przypadku otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.
W wyniku rozpatrzenia sprawy w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") decyzją z [...] lutego 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Po przytoczeniu stanu faktycznego sprawy, organ przywołał treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i potwierdził, że Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, co stanowi negatywną przesłankę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17 tylko w przypadku osób z rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy (bez jednoczesnego ustalenia takiej osobie prawa do emerytury) istnieje możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze na powyższą decyzję D. B. wniosła o jej uchylenie wraz z decyzją I instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie:
- - art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r. polegające na pominięciu celów ustawy i norm konstytucyjnych, a także pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie.;
- - art. art. 9 oraz art. 79a Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a.") poprzez niepoinformowanie Skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
W uzasadnieniu skargi powołano orzecznictwo sądowoadministracyjne potwierdzające, że okoliczność pobierania emerytury nie stanowi nieusuwalnej przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a Skarżąca winna zostać pouczona o możliwości zawieszenia emerytury, w sytuacji, gdy pozostałe warunki przyznania świadczenia są spełnione.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Istotą sprawy jest rozstrzygnięcie, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymaga załatwienia odmownego w każdym przypadku, gdy wnioskodawca posiada prawo do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Przepis powyższy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.
Nie jest sporne, że syn Skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od urodzenia. Nie jest także sporne, że Skarżąca jest uprawniona do emerytury.
Sąd podziela pogląd, który realizację uprawnienia osoby pobierającej świadczenie emerytalno-rentowe do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego warunkuje dokonaniem przez tę osobę wyboru któregoś z konkurencyjnych świadczeń. Osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania drugiego świadczenia. Swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).
Zawieszenie prawa do emerytury i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty świadczenia.
Sąd nie zgadza się zatem ze stanowiskiem jakoby wnioskodawca nie miał możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a pobieraną emeryturą. Prawidłowa, prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., dokonywana w kontekście art. 17 ust. 1 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS prowadzi do wniosku odmiennego. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji Skarżącej jest możliwe, jeżeli dokona ona wyboru jednego konkurencyjnego świadczenia kosztem drugiego. Stanowisko to jest dominujące w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2023 r., sygn..I OSK 1280/22, LEX nr 3504843).
W konsekwencji powyższych wywodów stwierdzić należy, że na organie administracji publicznej ciążył obowiązek poinformowania Skarżącej o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty oraz wezwania do złożenia wymaganych dokumentów, stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 u.ś.r. Obowiązek ten wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Nadto zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.
W realiach niniejszej sprawy organy, ograniczając się do językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zaniechały poinformowania Skarżącej, że ma ona możliwość wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały Skarżącej o prawie do zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwały jej do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego.
Biorąc pod uwagę fakt, że dla opiekunów pobierających emeryturę złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia (wznowienie wypłaty zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty) bądź z obawą, czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, na organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty ciąży obowiązek ustalenia, czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe. Organ musi więc w pierwszej kolejności ustalić, że wnioskodawca poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia z art. 17 u.ś.r. W przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 u.ś.r. (przede wszystkim tych dotyczących zakresu sprawowanej opieki i ewentualnego braku możliwości podjęcia zatrudnienia) wezwanie nie powinno być do strony kierowane. Należy zauważyć, że organ w przedmiotowej sprawie nie wypowiedział się co do pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zauważyć należy, że w niniejszej sprawie Skarżąca w załączonym do wniosku oświadczeniu z [...] grudnia 2022 r. oświadczyła, że ma ustalone prawo do emerytury, ale w przypadku uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wybiera to świadczenie. Ponadto w odwołaniu wskazała na gotowość zawieszenia emerytury w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wprawdzie takie oświadczenia same w sobie nie eliminowały negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (konieczne jest w tym zakresie przedłożenie do akt decyzji o zawieszeniu emerytury) to tym bardziej, w obliczu istniejącej przeszkody tego rodzaju oraz wyrażonego stanowiska Skarżącej obowiązkiem organu było wyjaśnienie jej, że wybór świadczenia realizuje się poprzez przedłożenie rozstrzygnięcia organu emerytalnego o zawieszeniu dotychczasowego uprawnienia. Jak wskazano wyżej, pouczenie to winno zostać do niej skierowane po zweryfikowaniu zakresu sprawowanej opieki i ewentualnego braku możliwości podjęcia zatrudnienia.
Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 poz. 329) uchylił zaskarżoną decyzję.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien rozstrzygnąć sprawę stosując się do powyższego stanowiska Sądu tj. w szczególności powinien wypowiedzieć się, czy spełnione są pozostałe, poza brakiem pobierania emerytury, przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować Skarżącą o możliwości i trybie wyboru świadczenia i wydać rozstrzygnięcie po ewentualnym przedłożeniu decyzji o zawieszeniu emerytury.