Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] listopada 2023 r., nr [...] Prezydent G. odmówił E. D. (zwanej dalej skarżącą) przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem L. D. na okres zasiłkowy 2023/2024.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał przepis art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 – dalej u.ś.r.) i podał, że z przedstawionych dokumentów wynika, iż łączny dochód rodziny wnioskodawcy oraz dochód osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego tj. kwotę 764 zł o kwotę [...]zł. Ponadto wskazano, że zarówno skarżąca, jak i jej mąż, są uprawnieni do własnego świadczenia emerytalnego, przy czym skarżąca legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wobec tego stwierdzono brak podstaw do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca, w treści którego poinformowała o stanie zdrowia męża, opisała swoją trudną sytuację materialną i wniosła o przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) decyzją z dnia [...] grudnia 2023 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji SKO przytoczywszy treść poszczególnych przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych stwierdziło, że skarżąca nie spełnia warunków stawianych przez przepis art. 16a u.ś.r. uprawniających do specjalnego zasiłku opiekuńczego, ponieważ jak wynika z akt sprawy, dochód na osobę w rodzinie przekracza kwotę uprawniającą rodzinę do specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. 764 zł. Ponadto skarżąca jest uprawniona do własnego świadczenia emerytalnego, a także legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Ponadto SKO podkreśliło, że okoliczności podnoszone przez stronę w treści odwołania w tym stan zdrowia męża, trudna sytuacja materialna rodziny w świetle cytowanych wyżej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych są dla organów administracji publicznej wiążące i nie przewidują uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia w sprawie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ nie może przyznać specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji, gdy wykluczają to przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych - jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie.
Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożyła skarżąca. Zarzuty podniesione w skardze odpowiadają treści zarzutów wskazanych przez skarżącą w treści odwołania.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 - j.t.), dalej jako,,p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.
Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był przepis art. 16a ust. 1 u.ś.r. zgodnie z którym, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:
- 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub
- 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Organy orzekające zasadnie wskazywały, że prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Wynika to jednoznacznie z treści art. 16a ust. 2 u.ś.r., który stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust.
2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. Zgodnie z art. 5 ust. 2 u.ś.r., gdy członkiem rodziny jest osoba legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności, dochód nie może przekraczać w przeliczeniu na osobę w rodzinie kwoty 764 zł.
Zarówno organ I instancji jak i SKO byli zobowiązani do ustalenia dochodu, jaki został uzyskany przez członków rodziny w roku poprzedzającym rok złożenia wniosku (art. 3 pkt 2 i 2a u.ś.r.). To działanie wpisuje się bowiem w obowiązek wynikający z zasady prawdy obiektywnej z art. 7 w związku z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., zwanej dalej,,Kpa"). Organy mają obowiązek ustalić całokształt okoliczności faktycznych stanowiących podstawę zastosowania norm prawnych przesądzających o uprawnieniu lub obowiązku.
Organ I instancji ustalił, że zarówno skarżąca, jak i jej mąż, są uprawnieni do pobierania świadczeń emerytalno-rentowych. W roku 2022, tj. w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód rodziny stanowił:
dochód brutto skarżącej podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych pomniejszony o składkę na ubezpieczenie zdrowotne oraz jednorazowe świadczenia pieniężnie dla emerytów i rencistów wypłacone w 2022 r. ([...] gr). Dochód ten ustalono na podstawie informacji pozyskanych za pomocą systemu teleinformatycznego z rejestru centralnego, udostępnionych przez Ministerstwo Finansów oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych;
dochód brutto męża skarżącej podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych pomniejszony o podatek należny oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne oraz jednorazowe świadczenia pieniężnie dla emerytów i rencistów wypłacone w 2022 r. ([...] gr). Dochód ten ustalono na podstawie informacji pozyskanych za pomocą systemu teleinformatycznego z rejestru centralnego, udostępnionych przez Ministerstwo Finansów oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Mając powyższe na uwadze organ I instancji określił, że ogółem uwzględniony miesięczny dochód osiągnięty przez rodzinę w 2022 r. wyniósł [...] zł, a w przeliczeniu na osobę [...] zł, zatem w ocenie organu przekroczył kwotę uprawniającą do specjalnego zasiłku opiekuńczego (764 zł) o kwotę [...]zł.
Sąd w składzie orzekającym zwraca uwagę, że przepisy stanowiące podstawę wydania zakwestionowanych rozstrzygnięć mają charakter norm bezwzględnie wiążących (ius cogens), co oznacza, że jeżeli wnioskodawca nie spełnia warunków przyznania wnioskowanego świadczenia, organ administracji publicznej nie może podjąć rozstrzygnięcia korzystnego dla niego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 884/17, dostępny w CBOSA). Wynika to bowiem z zasady praworządności, zgodnie z którą organ administracji publicznej działa na podstawie i w granicach prawa (art. 6 Kpa). Ustawodawca nie przyznał władzy dyskrecjonalnej organom, stąd niemożliwym było przyznanie skarżącej rzeczonego świadczenia, gdyż nie spełniała przesłanki z art. 16a ust. 2 u.ś.r.
Świadczenia rodzinne, jako część większego systemu pomocy społecznej stanowią wyraz zasady pomocniczości, którą państwo realizuje wobec najbardziej potrzebujących obywateli z uwagi na sytuację, w jakiej się znaleźli. Jest to więc instytucja wyjątkowa, zatem należy traktować poszczególne jej formy w sposób ściśle interpretujący warunki przyznania konkretnych świadczeń. Nie można stosować dyrektyw wykładni rozszerzającej, dla uznania, że skarżąca spełnia przesłanki otrzymania wnioskowanego świadczenia.
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o niezasadności zarzutów podniesionych w skardze, jak i w innych pismach procesowych. Nie znaleziono żadnych podstaw skutkujących uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.
Na marginesie należy zauważyć, że od dnia 1 stycznia 2024 r. na mocy art. 43 pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) z katalogu świadczeń rodzinnych usunięto specjalny zasiłek opiekuńczy i uchylono przepisy dotyczące tego świadczenia.
M. Pawełczak L. Tyliński K. Korycka