Uzasadnienie
- 1. Decyzją z dnia 22 października 2022 r. Prezydent Grudziądza odmówił B. K. (dalej: skarżący, strona) przyznania dodatku węglowego.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ powołując się na treść art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 1692 ze zm. – dalej "u.d.w."), zgodnie z którym dodatek węglowy przysługuje, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego zostało wpisane lub zgłoszone do CEEB do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do CEEB uznał, że skarżący nie spełnia przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, ponieważ główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego skarżącego zadeklarowane we wniosku o wypłatę dodatku węglowego, tj. kocioł na paliwo stałe zasilane jest drewnem kawałkowym zgodnie z wpisem do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (dalej "CEEB") z dnia 8 marca 2022 r.
- 2. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący oświadczył, że błędnie zaznaczył, iż lokal jest ogrzewany przy pomocy drewna kawałkowego, bowiem służy ono wyłącznie do rozpałki, a temperaturę w piecu utrzymuje węgiel (ekogroszek). Strona wyjaśniła, że nie byłaby w stanie ogrzać tak dużej powierzchni wyłącznie przy pomocy drewna. Ponadto skarżący wskazał, że złożył stosowną korektę deklaracji CEEB.
- 3. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu decyzją z dnia 31 stycznia 2023 r. utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego złożenie korekty deklaracji po 11 sierpnia 2022 r. powoduje, iż nie została spełniona przesłanka określona w art. 2 ust. 1 u.d.w.
- 4. W skardze do tut. Sądu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie mu dodatku węglowego.
Zdaniem strony wprowadzona nowelizacją możliwość przyznania dodatku węglowego z urzędu oraz bez zgłoszenia źródła ogrzewania do ewidencji pozwala uznać, iż zamiarem ustawodawcy była pomoc tym gospodarstwom domowym, które do ogrzewania swoich gospodarstw faktycznie wykorzystują węgiel lub paliwa węglopochodne, a nie tylko tym, które w określonym terminie dopełniły formalności związanych ze zgłoszeniem do ewidencji źródła ogrzewania. W ocenie skarżącego uznać należy, że przepisy art. 2 ust. 15 g i ust. 15f u.d.w. mają zastosowanie także wobec osób, które złożyły deklarację lub korektę deklaracji CEEB po dniu 11 sierpnia 2022 r., bowiem takie osoby nie mogą pozostawać w gorszej sytuacji, aniżeli osoby, za które obowiązku tego dokonuje wójt, burmistrz lub prezydent miasta z urzędu.
- 5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
6. Na wstępie należy wyjaśnić, że na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 – dalej "p.p.s.a.") skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie został zgłoszony przez organ w odpowiedzi na skargę, natomiast skarżący w ustawowym terminie nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga jest zasadna.
7. Przedmiot kontroli Sądu stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 31 stycznia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydent Grudziądza z dnia 22 października 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu dodatku węglowego.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 u.d.w. Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.).
Z powyższych regulacji wynika, że w ramach postępowania o przyznanie dodatku węglowego kluczowymi okolicznościami jakie należy ustalić są: rodzaje urządzeń grzewczych zainstalowanych w gospodarstwie domowym (główne źródło ogrzewania, wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w.) oraz paliw stałych, wykorzystywanych w procesie spalania (węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego, wymienione w art. 2 ust. 3 u.d.w.). W przypadku bowiem gdy główne źródło ogrzewania nie jest opalane wskazanym w art. 2 ust. 3 u.d.w. paliwem stałym, dodatek węglowy nie przysługuje.
8. W niniejszej sprawie podstawą odmowy przyznania skarżącemu dodatku węglowego było uznanie przez organy orzekające w sprawie, że paliwem używanym w gospodarstwie domowym jest "drewno kawałkowe". Ponadto w ocenie Kolegium zgłoszona do CEEB korekta deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw po 11 sierpnia 2022 r. nie mogła stanowić, jako spóźniona, podstawy przyznania dodatku węglowego. Zdaniem Sądu stanowisko organu odwoławczego jest błędne.
W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 3 ust. 3 u.d.w. w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 - dalej "k.p.a.").W myśl z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Podstawowym obowiązkiem organu jest zatem dokładne, prawidłowe i wyczerpujące ustalenie stanu faktycznego sprawy. Na organie ciąży bowiem obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnie z prawdą (zasada prawdy obiektywnej).
Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Zatem dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy może stanowić podstawę dla jej rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu organy nie sprostały wskazanym w art. 7 k.p.a. oraz 77 § 1 k.p.a. obowiązkom.
Jak wynika z akt sprawy B. i B. K. w deklaracji złożonej w dniu 8 marca 2022 r. wskazali "drewno kawałkowe" (B03) jako rodzaj paliwa używanego w gospodarstwie domowym, natomiast w kolejnej deklaracji z dnia 9 listopada 2022 r. skarżący wskazał "węgiel i paliwa węglopochodne". Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, ze podstawę rozstrzygnięcia organu odwoławczego stanowiły wyłącznie dane zawarte w CEEB (różne) bez wyjaśnienia, jakie rzeczywiście paliwo jest wykorzystywane do ogrzewania gospodarstwa domowego skarżącego. Strona zarówno w odwołaniu, jak i w skardze konsekwentnie wskazywała, że w pierwszej deklaracji informacja o rodzaju paliwa tj. "drewno kawałkowe" została podana omyłkowo i to informacja zawarta w korekcie deklaracji jest prawidłowa.
Wskazania w tym miejscu wymaga, że stosownie do art. 2 ust. 15a u.d.w. dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności:
- 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1297, 1549 i 1768);
- 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie:
- a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 i 1265),
- b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577),
- c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202 i 1692),
- d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561);
- 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191).
Zdaniem Sądu z powyższej regulacji wynika, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego musi być dokonywana wszechstronnie i nie może polegać jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w ewidencji emisyjności budynków i tylko na dzień 11 sierpnia 2022 r., jak to uczynił w niniejszej sprawie organ odwoławczy. Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 u.d.w. może być zatem ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane, które zostały przykładowo wymienione w art. 2 ust. 15a u.d.w. Oznacza to, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy ma w tym zakresie charakter otwarty, na co wskazuje użyty przez ustawodawcę w treści tego przepisu zwrot "w szczególności".
Tym samym brak ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w zakresie źródła ciepła w gospodarstwie domowym skarżącego jest w ocenie Sądu nie do zaakceptowania, tak i w świetle art. 2 ust. 15a i następnych ustawy o dodatku węglowym, jak i ogólnych zasad k.p.a. Z treści bowiem art. 2 ust. 15b, 15c oraz 15d u.d.w. wynika, że jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego. Należy więc przyjąć, że istnienie jakichkolwiek wątpliwości, również w zakresie głównego źródła ogrzewania w gospodarstwie domowym skutkuje obowiązkiem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.
9. Ponadto w ocenie Sądu także dokonana przez organy wykładnia przepisu art. 2 ust. 1 u.d.w. jest sprzecza z celem samej ustawy, którym jest zagwarantowanie przyznania dodatku węglowego tym osobom, które faktycznie ogrzewają swoje gospodarstwo domowe węglem. Jak wskazano w uzasadnieniu do rządowego projektu ustawy o dodatku węglowym (druk sejmowy nr 2471): "Projektowana regulacja ma na celu zapewnienie wsparcia dla dużej grupy gospodarstw domowych w Polsce, w tym również gospodarstw najuboższych energetycznie, w pokryciu części kosztów wynikających ze wzrostu cen na rynku energii, w tym kosztów opału. (...) Zgodnie z przyjętym rozwiązaniem dodatek przysługuje gospodarstwu domowemu, gdy jego głównym źródłem ciepła jest jedno z tych, które zostały wskazane w ustawie. Oznacza to, że przysługuje ono każdemu z gospodarstw domowych, także w sytuacji gdy wspólnie korzystają z jednego źródła ciepła, np. w domach wielorodzinnych, wspólnotach, czy spółdzielniach mieszkaniowych." Sąd nie podziela stanowiska organów, że wskazana w art. 2 ust. 1 u.d.w. data 11 sierpnia 2022 r. stanowi jedyny wyznacznik dla weryfikacji źródła ogrzewania danego gospodarstwa domowego jakie figurowało w tej dacie w CEEB.
10. Reasumując w świetle powołanych przepisów art. 7 i art. 77 § k.p.a. oraz art. 2 ust. 15a i następnych u.d.w. Sąd uznał za niewłaściwy pogląd, iż żaden przepis ustawy nie dawał organom uprawnień do badania ewentualnych rozbieżności między wpisami w CEEB na dzień 11 sierpnia 2022 r., a stanem rzeczywistym. Przeciwnie, ustalenie powyższego stanowiło obowiązek organu.
Z powyższych względów, z uwagi na błędną wykładnię art. 2 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 15 u.d.w. oraz naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 15a i następnych u.d.w. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie dodatku węglowego powinno zatem nastąpić z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni art. 2 ust. 1, ust. 15, ust. 15a-15e u.d.w. oraz ogólnych zasad postępowania dowodowego. Zadaniem organów będzie jednoznaczne ustalenie rodzaju paliwa stosowanego w głównym źródle ogrzewania budynku jednorodzinnego, w którym mieszka skarżący, na podstawie już posiadanych informacji oraz rozważenie przeprowadzenia w sprawie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego.