Uzasadnienie
Decyzją ostateczną nr [...] z dnia [...] Burmistrz Miasta C., uwzględniając wniosek M. D., przyznał jej zasiłek rodzinny na córkę J. D. w kwocie 68 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. (pkt 1) oraz na ten sam okres dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie 170 zł miesięcznie (pkt 2).
W związku z uzyskaną na podstawie przedłożonego w dniu 23 marca 2010 r. przez M. D. w innej sprawie (dot. świadczenia alimentacyjnego) wyroku III RC 104/09 z dnia 25 sierpnia 2009 r. Sądu Rejonowego w Aleksandrowie Kujawskim informacją o ustaleniu ojcostwa M. S. wobec małoletniej J. D. i zasądzeniu od niego na rzecz córki od dnia 6 maja 2009 r. alimentów, Burmistrz Miasta C. wznowił z urzędu na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa postępowanie w sprawie zakończonej własną decyzją z dnia [...] w części dotyczącej jej pkt 2, a następnie decyzją ostateczną z dnia [...] nr [...] orzekł o uchyleniu pkt 2 wskazanej decyzji w zakresie przyznanego M. D. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz odmówił przyznania wyżej wymienionej tego dodatku.
W dniu [...] Burmistrza C., powołując się na przepisy art. 3 pkt 17a, art. 11a ust. 1 pkt 2 oraz art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), wydał decyzję nr [...] zobowiązującą M. D. do zwrotu nienależnie pobranego w okresie od 1 listopada 2009 r. do marca 2010 r. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w łącznej kwocie 850,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 1 grudnia 2009 r. do dnia zapłaty, wynoszącymi na dzień wydania decyzji 100,58 zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji M. D. podniosła, że jakkolwiek wyrokiem sądowym ustalone zostało ojcostwo jej dziecka i zasądzono na jego rzecz alimenty, to jednak nie zostały one wyegzekwowane, wobec czego w okresie objętym kwestionowaną decyzją nie osiągała żadnego dochodu, co uwzględniając MOPS w C. przyznał jej dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka.
Z uwagi na to, że jej sytuacja faktyczna znana była w MOPS i jej kolejne wnioski o świadczenie były pozytywnie załatwiane, uznała, iż ma prawo do otrzymywania go. W związku z powyższym jest zaskoczona nakazywaniem jej obecnie zwrotu świadczenia.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 11a i art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO nawiązując do kończącej wznowione postępowanie decyzji stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie prawidłowo przyjęto, iż ma w niej zastosowanie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż za nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy uważa się świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która następnie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia, a taka sytuacja w niniejszej sprawie zaistniała.
Nadto SKO zaznaczyło, że organ I instancji orzekając ponownie wykonał zalecenia zawarte w jego wcześniejszej decyzji, a strona kwestionując wydaną decyzję co do zasady nie podniosła w odwołaniu zarzutów co do ustalonej wysokości nienależnie pobranych świadczeń oraz naliczonych od nich odsetek.
M. D. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. wnosząc o jej uchylenie.
Zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji wyżej wymieniona zarzuciła naruszenie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w związku z art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną ich wykładnię podlegającą na przyjęciu, że ustanie prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka następuje z chwilą ustalenia ojcostwa a nie z chwilą zasądzenia świadczenia alimentacyjnego. Według skarżącej organy dokonały literalnej wykładni art. 11a ust. 1 ustawy i powołały się na nie tworzący prawa wyrok WSA w Warszawie, zamiast posłużyć się wykładnią celowością mając na uwadze, że prawo do dodatku dla osób samotnie wychowujących dziecko ma zapewnić im środki utrzymania, w związku z czym powinno być zachowywane do czasu faktycznego uzyskania alimentów, a nie tylko ich zasądzenia. Wskazała jednocześnie, że alimenty otrzymała dopiero w czerwcu 2010 r. i za nienależnie pobrane powinny być uznane tylko dodatki do zasiłku wypłacane począwszy od wymienionego miesiąca.
Nadto, zdaniem skarżącej, organy błędnie posłużyły się datą wydania wyroku ustalającego ojcostwo, tj. 25 sierpnia 2009 r., zamiast datą jego uprawomocnienia się, przy ustalaniu okresu nieuprawnionego otrzymywania świadczenia.
Niezależnie od powyższego skarżąca zarzuciła naruszenie art. 9 kpa poprzez brak pouczenia i wyjaśnienia, że prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka ustaje z chwilą ustalenia ojcostwa a nie z chwilą faktycznego uzyskania alimentów, co skutkowało poniesieniem przez nią szkody z powodu nieznajomości wykładni przepisu prawa.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje
Sąd administracyjny sprawuje kontrolę legalności działań organów administracji publicznej, to jest bada czy zaskarżona decyzja lub inne rozstrzygnięcie nie narusza prawa w stopniu wpływającym na wynik sprawy według stanu faktycznego i prawnego istniejącego na dzień ich wydania. Rozpatrując skargę nie kieruje się więc kryteriami słuszności, czy sprawiedliwości społecznej.
Orzekając sąd administracyjny nie jest przy tym związany granicami skargi (zawartymi w niej zarzutami, wnioskami i powołaną podstawą prawną), lecz jest związany granicami sprawy zakreślonymi przez jej przedmiot.
Oceniając przy uwzględnianiu powyższych kryteriów zaskarżoną decyzją Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną.
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów I i II instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 133, poz. 932 ze zm.).
Art. 30 wymienionej ustawy uprawnia organy administracji publicznej do wydawania decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń rodzinnych, w tym opiekuńczych, jeżeli w rozumieniu tego przepisu stanowią one świadczenia nienależne. Oznacza to, że tylko w przypadku spełnienia wszystkich przesłanek świadczenia nienależnego organ może wydać decyzję o zwrocie wypłaconego świadczenia rodzinnego. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy świadczeniami nienależnie pobranymi są m.in.:
- - świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (pkt 1),
- - świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawę fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia (pkt 2),
- - świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego (pkt 4).
Nadmienić należy, że pkt 4 dodano do ust. 2 art. 30 z dniem 2 stycznia 2009 r. na mocy art. 1 pkt 16 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008 r. (Dz. U. z 2008 r., Nr 223, poz. 1456), zaś wcześniej definicja nienależnie pobranego świadczenia obejmowała tylko sytuacje określone w przepisach 1-3 art. 30 ust. 2.
Organ I instancji w podstawie prawnej swej decyzji powołał się ogólnie na unormowanie art. 30 ustawy, a w jej uzasadnieniu nie odniósł się w ogóle do zastosowanej przesłanki rozstrzygnięcia. Jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. w motywach zaskarżonej decyzji prawidłowo wskazało, że podstawę wszczęcia postępowania pierwszoinstancyjnego dotyczącego zwrotu wypłaconych świadczeń stanowiło uchylenie w dniu [...], w następstwie wznowienia postępowania, decyzji z dnia [...] w części przyznającej skarżącej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz odmowa przyznania tegoż świadczenia. Od decyzji z dnia [...] skarżąca się nie odwoływała, w związku z czym stała się ona ostateczna.
W konsekwencji, będąc związany powyższą decyzją organ I instancji obligowany był, kierując się przepisami art. 30 ust. 1 i ust. 8 ustawy, orzec o zwrocie pobranych nienależnie w okresie 5 miesięcy przez skarżącą kwot dodatku do zasiłku naliczając równocześnie od nich odsetki.
W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił łączną wysokość nienależnie pobranych świadczeń na 850 zł, zobowiązując skarżącą do zwrotu tej właśnie kwoty. Zgodnie zaś z art. 30 ust. 8 ustawy kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek wskazany przez właściwy organ. Odsetki naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego pod dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Obliczone w ten sposób odsetki na dzień wydania decyzji I instancji wyniosły 100, 58 zł.
Podkreślić trzeba, że w sprawie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia, jak rozpatrywana, nie mogą być przed orzekającymi w niej organami oraz Sądem kwestionowane podstawy decyzji ostatecznej wydanej po przeprowadzeniu wznowionego postępowania w odrębnej, wcześniejszej sprawie, dotyczącej przyznania prawa do świadczenia. Jak wyżej wskazano pozostająca w obrocie prawnym, wydana na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 kpa decyzja Burmistrza Miasta C. odmawiająca przyznania skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego musi być w sprawie o zwrot nienależnego świadczenia respektowana – organ nie może działać tu uznaniowo.
Stąd też zarzuty w kwestii niewłaściwej interpretacji art. 11 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czy też nie ustalenia daty uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego w Aleksandrowie Kujawskim z dnia 25 sierpnia 2009 r. i posłużenia się nieprawidłowo datą jego wydania mogłyby być skuteczne tylko w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...]. Jednak skarżąca nie skorzystała z prawa zaskarżenia wymienionej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. Niemniej nie do przyjęcia jest stanowisko skarżącej, że o nieuprawnionym pobieraniu dodatku do zasiłku można, w świetle art. 11a ust. 1 ustawy, mówić dopiero od momentu otrzymywania przez nią alimentów. Bezskuteczność egzekucji zasądzonych alimentów ma natomiast znaczenie przy ubieganiu się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego.
Nadto ustosunkowując się do treści skargi wyjaśnić należy, że ze względu na to, iż w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy nie zawarto dodatkowych przesłanek uznania pobranego świadczenia ze nienależne w postaci świadomości czy też zawinienia osoby uprawnionej, względnie też w postaci pouczenia o braku prawa do pobierania świadczenia w określonych warunkach, podnoszenie z powołaniem się na art. 9 kpa, tego rodzaju okoliczności przez skarżącą na poparcie swych racji jest bezprzedmiotowe jako nie mające w niniejszym przypadku znaczenia. Intencją ustawodawcy wprowadzającego wymieniony przepis było, by organ, który nie mając wiedzy o zaistnieniu negatywnych przesłanek przyznania świadczenia wydał pozytywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie skutkujące wypłatą świadczenia, mógł bezpodstawnie wypłaconą sumę pieniężną odzyskać.
Z przedstawionych wyżej względów na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd orzekł o oddaleniu skargi.