Uzasadnienie
Decyzją z [...] października 2015 r. nr [...] Marszałek Województwa K. – P. (zwany dalej Marszałkiem) na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia [...] stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2015 r. poz. 155 z późn. zm.) unieważnił praktyczny egzamin państwowy na prawo jazdy kategorii B z dnia [...] czerwca 2015 r. przeprowadzony z D. P..
W decyzji organ, na podstawie nagrania z przebiegu egzaminu stwierdził, iż egzamin został przeprowadzony niezgodnie z przepisami o kierujących pojazdami, tj. z wielokrotnym naruszeniem zasad egzaminowania, a wskazane nieprawidłowości miały wpływ na wynik egzaminu.
W treści decyzji organ opisał przebieg egzaminu jako nieprawidłowości wskazując m.in.:
- - brak zaznaczenia przez egzaminatora błędu (zgaśnięcie silnika) przy ponownym wykonywaniu zadania – ruszenie z miejsca do przodu na wzniesieniu,
- - brak przerwania egzaminu z powodu zachowania osoby egzaminowanej zagrażającego bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego tj. najechanie przez egzaminowanego na podwójną linię ciągłą,
- - pominięcie przez egzaminatora podwójnego błędu w zadaniu omijania (pierwszy błąd połączony z interwencją egzaminatora poprzez zmianę toru jazdy pojazdu, drugi błąd przy omijaniu zaparkowanej karetki pogotowia),
- - niesamodzielna (tj. z podpowiedzią egzaminatora) decyzja egzaminowanego o przejeździe przez skrzyżowanie,
- - przekroczenie przez egzaminowanego dozwolonej prędkości,
- - nieprawidłowe wykonanie zadania hamowania do zatrzymania się.
Zdaniem organu stwierdzone naruszenia miały wpływ na wynik egzaminu, który powinien być przerwany oraz powinien być ogłoszony wynik negatywny.
W wyniku rozpatrzenia odwołań skarżących – D. P. (egzaminowanego) oraz D. C. (egzaminatora) Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Kolegium wskazało, że w rozpatrywanej sprawie kwestią sporną było ustalenie, czy część praktyczna egzaminu państwowego na kategorię B, która odbyła się z udziałem D. P. w dniu [...] czerwca 2015 r. została przeprowadzona zgodnie z obowiązującymi przepisami. Egzaminator pozytywnie ocenił wykonanie zadań przez egzaminowanego podczas egzaminu uznając, że zarówno na placu manewrowym jak i na trasie egzaminacyjnej wykonał on prawidłowo wszystkie manewry. Natomiast orzekający w tej sprawie organ I instancji, opierając się na zapisie materiału wideo zakwestionował powyższe ustalenia i uznał, że egzamin został przeprowadzony niezgodnie z przepisami.
Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że niezastosowanie się kierującego do znaku "linia podwójna ciągła" było zachowaniem zagrażającym bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego, skutkującym koniecznością przerwania egzaminu, o którym mowa w art. 52 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami oraz § 16 pkt 1, tabela nr 1 poz. 9.7. rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 13 lipca 2012 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach (Dz. U. z 2012 r. poz. 995 z późn. zm., zwanym dalej "rozporządzeniem w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami").
Kolegium nie podzieliło natomiast argumentacji odwołującej.
Odnośnie przekroczenia podwójnej linii ciągłej Kolegium wskazało, że w tym przypadku nie zaszły wyjątkowe okoliczności (opisane we wskazanym przez odwołującą protokole z dnia [...] sierpnia 2015 r., sporządzonym przez Urząd Marszałkowski ze spotkania z dyrektorami WORD oraz egzaminatorami nadzorującymi w sprawie egzaminowania) powodujące, że nie ma podstaw do przerwania egzaminu pomimo zaistnienia tej sytuacji, w postaci złej konstrukcji drogi czy warunków na drodze. Kolegium podkreśliło, że zdarzenie to (przekroczenie podwójnej ciągłej linii) wyraźnie widać na nagraniu.
Kolegium wskazało także, że na placu manewrowym, na wzniesieniu, egzaminowanemu dwukrotnie zgasł silnik, co kwalifikowało do negatywnej oceny egzaminu, w myśl § 28 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami.
Kolegium podzieliło również ocenę organu I instancji, iż egzaminowany dwukrotnie błędnie wykonał manewr omijania. Błędy te polegały na nie włączeniu kierunkowskazów i nie zachowaniu bezpiecznej odległości od omijanych pojazdów. Nastąpiło to o godz. 13.50.36 (interwencja kierownicą przez egzaminatora) oraz o 14.04.38 (omijanie karetki pogotowia). Zdaniem Kolegium nie mogą być uwzględnione wyjaśnienia skarżącej (egzaminatora), że taki błąd nastąpił, jednak decyzję swoją wycofała po stwierdzeniu, że już wcześniej nastąpił błąd omijania.
Kolegium na podstawie zapisu przebiegu egzaminu ustaliło ponadto, że egzaminowany ok. godz. 14, na skrzyżowaniu świetlnym, wykonywał polecenie skrętu w prawo na czerwonym świetle. Manewr ten był wykonywany, gdy zgasła już na sygnalizatorze S-2 zielona strzałka. Wizualnie nie można tego stwierdzić, lecz na zapisie jest widoczne czerwone światło i potwierdza ten fakt komentarz samej odwołującej. Błąd ten należało zaliczyć jako zachowanie osoby zdającej zagrażające bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego (art. 52 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami w związku z § 16 pkt 1, pozycja 7.8 w tabeli nr 1 załącznika nr 2 rozporządzenia w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami).
Kolegium uznało za nieuzasadnione zarzuty skarżącej odnośnie wad postępowania. Podkreśliło, że postępowanie było wszczęte z urzędu, a nie na wniosek dyrektora WORD. Kolegium wskazało, że skarżąca mogła też zapoznać się z materiałami sprawy i po zawiadomieniu z tej możliwości skorzystała.
Kolegium nie uznało argumentów skarżącego (egzaminowanego), że nie powinien on ponosić negatywnych konsekwencji działań egzaminatora oraz że obecnie (posiadając prawo jazdy uzyskane w wyniku przedmiotowego egzaminu) dobrze sobie radzi na drodze. Zdaniem Kolegium okoliczności te nie mają wpływu na rozstrzygnięcie.
Skargi na decyzję Kolegium wniósł zarówno egzaminowany (D. P.), jak też egzaminator (D. C.).
D. P. zarzucił, że organ błędnie ustalił stan faktyczny:
- - skarżący nie przejechał podwójnej ciągłej linii, co najwyżej lekko na nią najechał, jednak nie spowodował tym żadnego zagrożenia, nie wjechał na pas ruchu przeznaczony dla kierunku przeciwnego; ponadto linia w tym miejscu jest usytuowana wyjątkowo niekorzystnie, wymagałaby "kwadratowego skrętu",
- - zadanie ruszania na wzniesieniu zaliczył w pierwszej próbie; pierwsze zadławienie silnika miało miejsce przed przystąpieniem do pierwszej próby w tym zadaniu,
- - przy manewrach omijania: w pierwszym przypadku zdaniem skarżącego omijanie zostało wykonane z dostatecznym odstępem (zmieściłby się); przy drugim manewrze odstęp był dobry, ale manewr nie został zasygnalizowany kierunkowskazem; egzaminator mając na względzie dotychczasowy przebieg egzaminu rozpisała to omijanie jako zmianę pasa ruchu źle wykonaną,
- - przy przejeżdżaniu przez skrzyżowanie ze światłami skarżący zatrzymał się przed czerwonym światłem, ruszył w po zapaleniu się zielonej strzałki, ale dostrzegł, że nadchodzi pieszy (na pasach); chciał go przepuścić, ale pieszemu zgasło zielone światło i w tym samym momencie zapaliło się zielone światło dla egzaminowanego.
D. C. w skardze do sądu wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając:
- 1) naruszenie prawa materialnego tj. art. 52 ust. 2 i art. 72 ust. 1 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami oraz § 16 pkt 1 (pozycje 8 i 9 tabela nr [...] załącznika nr [...]) rozporządzenia w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami poprzez dokonanie nieuprawnionej interpretacji ww. przepisów polegającej na uznaniu, że praktyczny egzamin państwowy został przez skarżącą przeprowadzony z naruszeniem przepisów ustawy o kierujących pojazdami w sytuacji, gdy skarżąca egzamin ten przeprowadziła zgodnie z obowiązującymi przepisami,
- 2) naruszenie prawa materialnego tj. art. 52 ust. 2 i art. 72 ust. 1 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami oraz § 16 pkt 1 (pozycje 8 i 9.7 tabela nr [...] załącznika nr [...]) rozporządzenia w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami poprzez dokonanie nieuprawnionej oceny poprawności wykonania przez osobę egzaminowaną zadań egzaminacyjnych,
- 3) naruszenie przepisów proceduralnych tj. art. 7 i 77 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, zwanej w skrócie "k.p.a.") poprzez nieprzeprowadzenie przez organy obu instancji z należytą starannością i wnikliwością postępowania wyjaśniającego i dowodowego, co doprowadziło do błędnego zastosowania norm prawa materialnego i miało wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie nierzetelnej oceny dowodu w postaci płyty DVD z utrwalonym przebiegiem egzaminu, a także utrudnienia w dostępie do tego środka dowodowego,
- 4) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. rozporządzenia ministra transportu, budownictwa i gospodarki morskiej z dnia [...] stycznia 2013 r. w sprawie kontroli WORD poprzez dokonanie nieuprawnionej interpretacji wskazanych przepisów poprzez uznanie, że Urząd Marszałkowski ma prawo wszczynać postępowanie z urzędu z powodu stwierdzenia zbyt niskiej zdawalności u egzaminatora; zdaniem skarżącej urząd na podstawie tych przepisów ma prawo badać średnią zdawalność ośrodka egzaminowania,
- 5) naruszenie prawa materialnego tj. art. 54 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami poprzez wszczęcie postępowania po 72 dniach od dnia przeprowadzenia egzaminu, podczas gdy ww. przepis przewiduje 21 dniowy termin przechowywania nagrania,
- 6) niewłaściwą interpretację rozporządzenia ministra infrastruktury z dnia 3 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczania na drogach, poprzez zignorowanie wytycznych załącznika nr 2 (poz. 2.2.1.10) tegoż rozporządzenia, które stanowi, że linia podwójna ciągła P 4, aby wyrażała zakaz, którego zlekceważenie zarzuca skarżącej organ, powinna mieć długość co najmniej 20 metrów – w sytuacji kiedy linia, na którą najechał zdający ma zaledwie 1,4 metra.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w przypadku wykonania zadania "ruszanie z miejsca do przodu na wzniesieniu" (poz. 6 w tabeli nr 4 załącznika nr 2 rozporządzenia w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami) ocenie podlegają czynności wykonywane dopiero od chwili rozpoczęcia ruszania. Dlatego też wszelkie unieruchomienia silnika, do których doszło poza wykonaniem zadania nie powinny podlegać ocenie i nie zostały ocenione przez egzaminatora. Pierwsze unieruchomienie silnika, które zauważył organ, miało miejsce podczas zatrzymania (a nie ruszania) pojazdu na wzniesieniu. Drugie unieruchomienie silnika, nie było następstwem wykonania zadania, a wystąpiło w wyniku zdjęcia nogi z dźwigni sprzęgła, w celu właściwego jej ułożenia na przedmiotowej dźwigni, co z kolei było niezbędne do prawidłowego wykonania tego zadania.
Odnośnie najechania na podwójną linię ciągłą skarżąca podniosła, że w miejscu, w którym nastąpiło najechanie, długość jednego (pierwszego) odcinka linii podwójnej ciągłej wynosi 1,4 m z przerwą do następnego odcinka linii podwójnej ciągłej o długości ok. 4m. Tego rodzaju oznaczenie może być postrzegane jako znak "linia podwójna przerywana P-5", na którą najeżdżanie nie jest zabronione. Takie założenie mógł przyjąć zdający. Z kolei kierowanie pojazdu takim torem jazdy uzasadniał fakt nieprawidłowo zaparkowanych pojazdów po prawej stronie drogi, na ul. [...].
Odnośnie manewrów omijania skarżąca podniosła, że w drugim ze wskazanych przez organ przypadków (czas na nagraniu: 14:04.38) egzaminowany wykonywał manewr zmiany pasa ruchu, który był wykonany nieprawidłowo tj. bez sygnalizacji kierunkowskazami (wymóg z art 22 ust. 5 Prawa o ruchu drogowym) – co zostało odnotowane w arkuszu przebiegu egzaminu. Z ustawy Prawo o ruchu drogowym nie wynika natomiast obowiązek sygnalizowania manewru omijania. Wskazując w tym momencie egzaminowanemu iż nastąpił "błąd przy omijaniu" skarżąca użyła języka potocznego, bardziej przystępnego niż język urzędowy. Z kolei z konieczności zastosowanej interwencji podczas omijania (czas na nagraniu: 13:50.36) egzaminator sama się wycofała, rozstrzygając wątpliwość na korzyść egzaminowanego.
Za bezzasadne skarżąca uznała zakwalifikowanie przez organ sytuacji przy wykonaniu polecenia skrętu w prawo na skrzyżowaniu ze światłami podczas nadawania sygnału czerwonego (czas na nagraniu 14:00:40) jako zachowania osoby zdającej zagrażającego życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego. Skarżąca podniosła, że jak wynika z nagrania egzaminowany wjechał na skrzyżowanie podczas nadawania sygnału zielonego (S-1) ogólnego, znajdującego się nad jezdnią. Znajdując się za sygnalizatorem egzaminowany zastosował się do sygnału S-2, który zgodnie z § 96 1 rozporządzenia Ministrów Infrastruktury oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie znaków i sygnałów drogowych oznacza, że dozwolone jest skręcanie w kierunku wskazanym strzałką w najbliższą jezdnię na skrzyżowaniu, z zastrzeżeniem ust. 3 tj. iż kierujący zatrzyma się przed sygnalizatorem i nie spowoduje utrudnienia ruchu innym jego uczestnikom.
Skarżąca podniosła, że po minięciu sygnalizatora wyświetlającego sygnał świetlny w postaci światła czerwonego i zielonej strzałki w prawo, nastąpił zmian sygnału na czerwony (zgasła zielona strzałka). Zmiana nadawanego sygnału nastąpiła w takim momencie, że osoba znajdująca się na miejscu kierowcy nie była w stanie tego zdarzenia zauważyć. Podczas wykonywania zadania egzaminowany nie spowodował utrudnienia ruchu innym jego uczestnikom. Ponadto jak wynika z § 95 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia (stwierdzającego, że sygnał czerwony oznacza zakaz wjazdu za sygnalizator) sygnał świetlny nie dotyczy kierującego, który znajduje się już za sygnalizatorem. Komentarz egzaminatora w tej sytuacji jedynie podkreślał prawidłowe zachowanie egzaminowanego polegające na obserwacji innych uczestników ruchu drogowego.
Skarżąca podkreśliła, że ocena poprawności wykonania zadań egzaminacyjnych oraz zasadności przerwania egzaminu pozostawiona została przez ustawodawcę egzaminatorowi.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami oraz przepisy obowiązującego w momencie przeprowadzenia egzaminu praktycznego rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 13 lipca 2012 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach.
Jak wynika z treści art. 56 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami przeprowadzenie egzaminu na prawo jazdy ustawodawca powierzył egzaminatorowi zatrudnionemu przez dyrektora wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego.
Z treści art. 67 rozdziału 11 ustawy o kierujących pojazdami ("Nadzór nad sprawdzaniem kwalifikacji") wynika, że nadzór nad przeprowadzaniem egzaminów państwowych sprawuje marszałek województwa. Nadzór ten obejmuje także unieważnianie egzaminu (art. 67 ust. 1 pkt 4).
W przedmiotowej sprawie podstawą unieważnienia praktycznego egzaminu państwowego z dnia [...] czerwca 2015 r. był art. 72 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, co wiązało się ze stwierdzeniem, że egzamin został przeprowadzony w sposób niezgodny z przepisami ustawy. Z treści zaskarżonej decyzji Kolegium wynika, że zdaniem organu wystąpiły dwojakiego rodzaju nieprawidłowości w przeprowadzeniu egzaminu:
- 1) brak przerwania egzaminu pomimo zaistnienia przesłanki określonej w art. 52 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami tj. pomimo że doszło do takiego zachowania osoby zdającej, które zagroziło bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego; tego rodzaju sytuacje zdaniem Kolegium zaistniały w związku z przekroczeniem przez egzaminowanego podwójnej linii ciągłej oraz w przypadku przejeżdżania przez skrzyżowanie z sygnalizacją świetlną (z sygnalizatorem w postaci zielonej strzałki)
- 2) brak uznania, iż egzaminowany dwukrotnie nieprawidłowo wykonał zadanie egzaminacyjne, co winno skutkować, w myśl § 28 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, uznaniem, że część praktyczna egzaminu zakończyła się wynikiem negatywnym; tego rodzaju sytuacje zdaniem Kolegium zaistniały w związku z wykonywaniem przez egzaminowanego zadania "ruszanie z miejsca do przodu na wzniesieniu" (na placu manewrowym) oraz zadania manewru omijania (w ruchu drogowym).
Stanowiący podstawę rozstrzygnięcia art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami stanowi, że marszałek województwa, w drodze decyzji administracyjnej, unieważnia egzamin państwowy, jeżeli był przeprowadzony w sposób niezgodny z przepisami ustawy, a ujawnione nieprawidłowości miały wpływ na jego wynik. Interpretując ten przepis należy odwołać się do poglądów, które wypowiadały sądy administracyjne na tle obecnie uchylonych przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchy drogowym, regulujących kwestie przeprowadzania egzaminów kandydatów na kierowców, w szczególności art. 112 tej ustawy, który – podobnie jak wyżej wskazany art. 72 ustawy o kierujących pojazdami, regulował kwestię unieważnienia egzaminu państwowego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. akt III SA/Łd 992/11 wraz ze wskazanym tam orzecznictwem, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej poprzez stronę internetową http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ oraz LEX nr 1114236).
Należy podzielić wypowiadany także w uprzednim stanie prawnym (na tle art. 112 Prawa o ruchu drogowym) pogląd, że z "przepisami ustawy" o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami, regulującymi przeprowadzenie egzaminu nie należy utożsamiać wprost przepisów ruchu drogowego, do których stosować muszą się osoby kierujące pojazdem i których znajomością i umiejętnością zastosowania mają wykazać się kandydaci na kierowców. Przepisy regulujące przeprowadzanie egzaminów na prawo jazdy to przepisy, które określają jakie podmioty są upoważnione do organizowania egzaminów i wymagania jakie muszą one spełniać. Określają kto może być egzaminatorem i jakie wymagania musi spełniać, wskazują też warunki przystąpienia do egzaminu przez kandydata na kierowcę, a następnie warunki, tryb i zasady jego przeprowadzania (por. ww wyrok WSA w Łodzi).
Jak wynika z ustawy o kierujących pojazdami, sprawdzenie kwalifikacji do kierowania pojazdami odbywa się w formie egzaminu składającego się z części teoretycznej i praktycznej (art. 51 ustawy), którego szczegółowe warunki i tryb przeprowadzenia określało (w momencie przeprowadzenia przedmiotowego egzaminu) rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 13 lipca 2012 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach. Egzamin państwowy przeprowadza egzaminator zatrudniony przez dyrektora wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego (art. 56 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami). W przypadku egzaminu dla prawa jazdy kategorii B część praktyczna egzaminu polega na wykonaniu na placu manewrom zadań określonych w tabeli nr 2 załącznika nr 2 do ww. rozporządzenia – zgodnie z techniką kierowania pojazdem i kryteriami określonymi w tabeli nr 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia oraz na wykonaniu w ruchu drogowym zadań egzaminacyjnych obejmujących co najmniej zadania określone w tabeli nr 7 załącznika nr 2 do rozporządzenia - zgodnie z przepisami ruchu drogowego i techniką kierowania pojazdem, w czasie nie krótszym niż określono w tabeli nr 8 załącznika nr 2 do rozporządzenia (por. § 23 ust. 1 rozporządzenia).
Jak wynika z treści § 27 i 28 rozporządzenia, ocena poprawności wykonania zadań egzaminacyjnych należy do egzaminatora.
Egzamin na prawo jazdy, w tym wypadku praktyczny, będzie zatem ważny tylko wtedy, gdy został przeprowadzony z zachowaniem powyższych przepisów, a więc, gdy kandydat na kierowcę wykonał wszystkie wymagane zadania egzaminacyjne i wykazał się w trakcie ich wykonywania wystarczającymi umiejętnościami, gdy chodzi o panowanie nad pojazdem, znajomością i umiejętnością stosowania przepisów ruchu drogowego, w konkretnych sytuacjach na drodze.
Nie budzi istotnych wątpliwości możliwość unieważnienia egzaminu na prawo jazdy w sytuacji, gdy w sposób znaczący skrócony został wymagany czas trwania egzaminu praktycznego bądź nie zostały wykonane w trakcie jego trwania wszystkie wymagane przez przepisy obligatoryjne czynności, manewry lub zadania egzaminacyjne. Wątpliwości mogą pojawić się wówczas, gdy poprawność wykonania zadań egzaminacyjnych przez osobę egzaminowaną jest odmiennie oceniana przez egzaminatora i osobę egzaminowaną, a także przez organ nadzoru. Możliwość sprawdzenia przebiegu egzaminu praktycznego łączy się z obowiązkiem jego rejestrowania przy pomocy urządzeń rejestrujących (art. 54 ustawy o kierujących pojazdami).
W rozpatrywanej sprawie egzaminator zaliczył D. P. egzamin praktyczny na kategorię B prawa jazdy, natomiast organ nadzoru wszczął z urzędu postępowanie w sprawie przebiegu i oceny tegoż egzaminu, a następnie uznał, że w trakcie egzaminu doszło do wielokrotnego naruszenia zasad egzaminowania. Organ odwoławczy podzielił to stanowisko, aczkolwiek w swoich rozważaniach wykazujących zasadność podjętej decyzji wskazał tylko 4 spośród wielu naruszeń wskazanych (i dość chaotycznie opisanych) przez organ I instancji. Naruszenia, które zostały ostatecznie wskazane (ustalone) przez Kolegium jako ważące o rozstrzygnięciu dotyczyły w jednym przypadku zadania wykonanego na placu manewrowym, a w pozostałych przypadkach – zadań wykonanych w ruchu drogowym.
W przypadku zadania wykonywanego na placu manewrowym słusznie zwracają uwagę skarżący na konieczność odróżnienia tego zadania od innych czynności podejmowanych w trakcie egzaminu. Zestawiając określenie zadania nr 7 w tabeli nr 2 załącznika do rozporządzenia w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami ("ruszanie z miejsca do przodu na wzniesieniu") z kryteriami oceny tego zadania wskazanymi w pkt 6 tabeli nr 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia ("przy ruszaniu pojazd nie powinien cofnąć się więcej niż 0,2 m, a silnik nie powinien zgasnąć - osoba egzaminowana w trakcie wykonywania tego manewru po zatrzymaniu pojazdu na wzniesieniu zaciąga hamulec awaryjny, a następnie rusza do przodu, zwalniając go") należy dostrzec, że prawodawca wyraźnie wskazuje, iż początkiem tego manewru jest zatrzymanie pojazdu na wzniesieniu. Dopiero od tego momentu egzaminowany ma wykonać czynności podlegające ocenie tj. zaciągnąć hamulec awaryjny, a następnie ruszyć, nie cofając się i nie dopuszczając, aby silnik zgasł przy ruszaniu (a nie w innym momencie).
W ramach tego zadania zgaśnięcie silnika pojazdu jest zatem kryterium oceny "przy ruszaniu", a nie przy zatrzymaniu pojazdu przed zaciągnięciem hamulca ręcznego. W rezultacie ustalenia faktyczne Kolegium przesądzające kwestię zgodności z prawem oceny wykonania tego zadania zostały dokonane z uchybieniem ww. przepisów rozporządzenia, z których wynika zakres tej części stanu faktycznego, który można uznać za pozostający w granicach ww. zadania.
Pozostałe 3 uchybienia przeprowadzonego egzaminu, wskazane przez Kolegium, dotyczą tej części egzaminu, która została przeprowadzona w ruchu drogowym i w istocie związane są z odmienną od dokonanej przez egzaminatora oceną sytuacji na drodze i zachowania egzaminowanego (kierowcy pojazdu).
Przy ocenie tej części rozstrzygnięcia Kolegium należy zwrócić uwagę na zakresu uprawnień egzaminatorów i zakresu kompetencji organu nadzoru. Jak wynika z powyższych rozważań ocena przebiegu egzaminu i zachowania osoby egzaminowanej w ruchu drogowym, pozostawiona została przez ustawodawcę egzaminatorowi – za wyjątkiem zaistnienia sytuacji określonych w art. 52 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami. O tym, kto przeprowadza egzamin państwowy sprawdzający kwalifikacje osoby ubiegającej się o prawo jazdy ustawodawca przesądził w cytowanym wyżej art. 56 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami. Egzamin przeprowadza egzaminator zatrudniony przez dyrektora wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego na podstawie umowy o pracę. Oznacza to, że tylko i wyłącznie egzaminator jest uprawniony do przeprowadzenia egzaminu i dokonywania oceny jego wyników. W rozdziale 10 ("Egzaminatorzy i inne osoby dokonujące sprawdzenia kwalifikacji") ustawy określone zostały wymagania, jakie musi spełnić osoba, aby uzyskać wpis do ewidencji egzaminatorów, prowadzony przez marszałka województwa (art. 58 ust. 1 ustawy). Wysokie wymagania, jakie muszą być spełnione, aby uzyskać wpis na listę egzaminatorów, mają stanowić gwarancję należytego wykonywania przez egzaminatora jego obowiązków.
Zdaniem Sądu ocena, czy podczas manewru omijania została zachowana taka odległość, którą należy ocenić za bezpieczną, pozostaje w zakresie zastrzeżonej dla egzaminatora, a nie dla organu nadzoru, oceny zachowania osoby egzaminowanej,. Uwzględniając, iż egzaminator musi podejmować decyzję w sytuacjach dynamicznych, nie można uznać, że nie ma on prawa uznać, iż jego pierwsza, odruchowa reakcja na zachowanie egzaminowanego (wybranie toru jazdy przy omijaniu), była nieuzasadniona.
Odnośnie oceny sytuacji związanych z przekroczeniem podwójnej linii ciągłej oraz przejazdu przez skrzyżowanie z ruchem sterowanym światłami (z zieloną strzałką) Kolegium wskazało, iż spełniały one przesłankę określoną w art. 52 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami w związku z § 16 pkt 1 (i odpowiednimi pozycjami tabeli nr 1 załącznika nr 2) rozporządzenia w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami tj. miało miejsce zachowanie osoby zdającej zagrażające bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników. W przypadku przekroczenia podwójnej linii ciągłej zdaniem Kolegium była to sytuacja określona w poz. 9.7, a w przypadku przejazdu przez skrzyżowanie – "poz. 7.8" tabeli nr 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę na brzmienie przepisu rozporządzenia i przepisu ustawy.
Przepis § 16 ww. rozporządzenia określa przypadki, kiedy egzaminator przerywa egzamin państwowy. Punkt 1 paragrafu 16 stanowi, że egzaminator przerywa egzamin państwowy jeżeli zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 52 ust. 2 ustawy, "w szczególności" określone w tabeli nr 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia. Sytuacje wymienione w tabeli (w tym pod pozycją 9.7. "niezastosowanie się do znaków: linia podwójna ciągła" oraz pod poz. 8.1 "niezastosowanie się do sygnałów świetlnych") są zatem przykładowymi sytuacjami, stanowiącymi zachowania, o których mowa w art. 52 ust. 2 ustawy.
Należy mieć przy tym na uwadze, że w delegacji ustawowej ustawodawca nie zawarł upoważnienia do stworzenia w rozporządzeniu katalogu sytuacji spełniających ściśle przesłankę z art. 52 ust. 2 ustawy. Wskazane w rozporządzeniu tj. w tabeli nr 1 załącznika nr 2 sytuacje nie mogą być zatem rozpatrywane w oderwaniu od treści art. 52 ust. 2 ustawy. Samo stwierdzenie, że zaszła jedna z sytuacji określonych w tabeli nie może skutkować mechaniczną oceną, iż należało przerwać egzamin. Trudno uznać, że należałoby przerwać egzamin (a więc niejako uznać, że egzaminowany nie zdał egzaminu) w sytuacji np. kiedy egzaminowany przekroczył podwójną linię ciągłą wykonując manewr omijania pojazdu, który wymuszając pierwszeństwo tak gwałtownie włączył się do ruchu, że egzaminowany miał do wyboru: albo ryzykować zderzenie przy hamowaniu, albo skorzystać z przeciwległego pasa jezdni, którym z przeciwka nie nadjeżdża żaden pojazd.
Podobnie trudno byłoby uznać za prawidłowe przerwanie egzaminu, kiedy egzaminowany wyjechałby metr za sygnalizator z wyświetlanym sygnałem czerwonym (bez wjechania na prostopadły pas ruchu) w celu stworzenia wolnego miejsca dla przejeżdżającej przez skrzyżowanie karetki pogotowia.
Przy rozważaniu zaistnienia przesłanki określonej w art. 52 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami trzeba podkreślić, że cechami zachowania osoby zdającej egzamin, które decydują, iż jest to zachowanie skutkujące zakończeniem egzaminu są rodzaj i bliskość zagrożenia (zagrożenie dla życia i zdrowia, zagrożenie bezpośrednie). Trzeba też zauważyć, że dokonanie oceny, czy konkretne zachowanie osoby zdającej spełnia ww. przesłanki z art. 52 ust. 2 ustawy jest dokonywane przez egzaminatora w sytuacji dynamicznej, zależnej od sytuacji na drodze. W tej mierze egzaminator musi dokonać oceny natychmiastowej - inaczej niż organ, który może dokonać tej samej oceny na podstawie nagrania, które można wielokrotnie odtworzyć. Biorąc to pod uwagę organ nadzoru musi mieć też na względzie, że w jego kompetencji jest unieważnienie egzaminu. Stwierdzenie nieważności łączy się zaś ze stwierdzeniem kwalifikowanej postaci naruszenia. Chodzi zatem o takie zachowanie, które stanowi niewątpliwe, jasne naruszenie przepisów.
W świetle powyższego, w tym przyjętej wykładni art. 52 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami oraz § 16 ww. rozpozrządzenia, należy stwierdzić, że organ dokonał rozstrzygnięcia z naruszeniem wynikającego z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego, poprzez brak analizy wszystkich aspektów zdarzeń, które zdaniem Kolegium, winny skutkować przerwaniem egzaminu praktycznego przez skarżącą. W przypadku sytuacji, w jakiej doszło do przekroczenia podwójnej linii ciągłej Kolegium nie rozważyło okoliczności, które tej sytuacji towarzyszyły, a które wskazała skarżąca (sposób zaparkowania pojazdów na ulicy, ukształtowanie skrzyżowania). Podobnie w sytuacji przejechania przez skrzyżowanie z sygnalizacją świetlną.
Należy w tym wypadku zwrócić uwagę, że na nagraniu, po zatrzymaniu się pojazdu egzaminacyjnego na skrzyżowaniu w ogóle nie widać sygnalizatora ze strzałką. Nagranie zatem nie pozwala na weryfikację jak dokładnie wyglądała ta sytuacja i jaką dokładnie sytuację komentuje egzaminator. W tym zakresie trudno pominąć wyjaśnienia egzaminatora czy egzaminowanego.
Powyższe uchybienia mogły mieć wpływ na wynik postępowania poprzez stwierdzenie, że nie zaszły sytuacje skutkujące koniecznością przerwania egzaminu, a tym samym nie ma podstaw do stwierdzenia unieważnienia egzaminu, który został przeprowadzony do końca.
Za niezasadne należy natomiast uznać zarzuty skarżącej odnośnie wszczęcia postępowania i utrudnienia dostępu do materiału dowodowego.
Odnośnie wszczęcia postępowania należy zauważyć, że zostało ono wszczęte z urzędu, ustawodawca zaś w art. 72 ustawy o kierujących pojazdami nie wskazał, z jakich przyczyn organ może z urzędu wszcząć postępowania w sprawie unieważnienia egzaminu państwowego. Powodem takiego wszczęcia może być zatem każda informacja otrzymana przez organ, która pozwala na powzięcie wątpliwości co do tego, czy egzamin został przeprowadzony zgodnie z przepisami.
Określenie w art. 54 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami okresu przechowywania zapisu praktycznej części egzaminu należy odczytywać jako wskazanie minimalnego okresu przechowywania tego zapisu. Ustawodawca natomiast w żaden sposób nie ograniczył tym terminem możliwości korzystania z ww. dowodu, o ile nie został on zniszczony.
Zarzut utrudnienia dostępu do materiału dowodowego należy w istocie uznać za zarzut naruszenia art. 10 k.p.a, a tego rodzaju zarzut może być skutecznie podniesiony tylko o ile jednocześnie towarzyszy mu wskazanie, jakich konkretnych czynności zarzucający nie mógł dokonać w postępowaniu wskutek wspomnianego naruszenia. Tego rodzaju wywodu skarżąca nie przeprowadziła.
Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718) należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku.
W ponownym postępowaniu organ winien rozstrzygnąć sprawę po pełnej, wyczerpującej analizie zgromadzonego materiału dowodowego, stosownie do powyższego stanowiska Sądu.
O kosztach orzeczona na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi biorąc pod uwagę wysokość wniesionego wpisu.